\nvil\u00e9m flusser<\/b>
\nVilem Flusser, 1920 y\u0131l\u0131nda Prag\u2019da do\u011fmu\u015ftur. Felsefe alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1939 y\u0131l\u0131nda Prag \u00dcniversitesi\u2019nde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1940 y\u0131l\u0131nda Londra\u2019ya 1941 y\u0131l\u0131nda da e\u011fitimini tamamlad\u0131\u011f\u0131 Sao Paulo\u2019ya g\u00f6\u00e7etmi\u015ftir. Felsefi ve bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na paralel olarak, 1961 y\u0131l\u0131na kadar elektrik transformat\u00f6rleri \u00fcreten bir fabrikan\u0131n y\u00f6neticili\u011fini de yapm\u0131\u015ft\u0131r. Dilbilim ve felsefe hakk\u0131ndaki ilk makaleleri 1957 Suplemento Literario do Estado de Sao Paulo dergisinde yay\u0131nland\u0131. 1962 y\u0131l\u0131nda Brezilya Felsefe Enstit\u00fcs\u00fc \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ildi ve Sao Paulo\u2019daki FAAP (\u0130leti\u015fim ve \u0130nsani Bilimler Okulu) taraf\u0131ndan da ileti\u015fim felsefesi alan\u0131nda profes\u00f6rl\u00fck \u00fcnvan\u0131 verildi. 1964\u2019de Brezilya Felsefe Dergisinin edit\u00f6r\u00fc olmu\u015f ve 1966\u2019da da Avrupa ve Amerika ile olan k\u00fclt\u00fcrel i\u015fbirli\u011fi ba\u011flam\u0131nda Brezilya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na \u00f6zel dan\u0131\u015fman olarak atanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok makalesi Avrupa ve Amerikan dergilerinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. 1972 y\u0131l\u0131nda \u0130talya\u2019ya, 1976 y\u0131l\u0131nda da Fransa\u2019ya yerle\u015fmi\u015ftir.\n<\/p>\n
\n\u00d6nemli baz\u0131 yap\u0131tlar\u0131; Lingua e Realidade (Sao Paulo, Herder, 1963), A Historia do Diabo (Sao Paulo , Martins, 1965), Da Religilosidade (Sao Paulo, Commissao Estadual de Cultura, 1967), La Force du Quotidien (Paris, Mame, 1972). Le Monde Codifle (Paris, Institut de I\u2019Environement, 1972), The New Television (Cambridge, MIT, 1977), Natural:mente (Sao Paulo, Duas Cidades, 1979), Pos-Historia (Sao Paulo, duas Cidades, 1982), F\u00fcr Eine Philosophie der Foto\u011frafle (G\u00f6ttingen, European Photography, 1983).\n<\/p>\n
\nKitab\u0131n \u00d6zg\u00fcn Ad\u0131:\n<\/p>\n
\nF\u00fcr Eine Philosophie der Fotografie
\nT\u00fcrk\u00e7eye \u201cTowards A Philosophy of
\nPhotography\u201dden \u00e7evrilmi\u015ftir.\n<\/p>\n
\n\u00e7evirenin notu<\/b>
\nBu kitap, foto\u011fraf konusuna genel bak\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler getirmektedir. Vilem Flusser i\u00e7inde bulundu\u011fumuz k\u00fclt\u00fcrel kirizin neden olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 insani ve toplumsal yap\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda, foto\u011fraf\u0131n estetik, bilimsel ve politik boyutlar\u0131n\u0131n incelenmesinin, i\u015flevsel bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131na inanmaktad\u0131r. Bu nedenle, yap\u0131tta metin k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden g\u00f6r\u00fcnt\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, tarihin do\u011frusall\u0131\u011f\u0131ndan b\u00fcy\u00fc d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7ift boyutlulu\u011funa, sanayi-sonras\u0131 topluma ge\u00e7i\u015f s\u00fcre\u00e7lerini incelemektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, foto\u011fraf\u0131n bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr taraf\u0131ndan bug\u00fcne kadar \u00e7izilmi\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmakta ve onu, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz k\u00fclt\u00fcrel ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin anla\u015f\u0131lmas\u0131na kaynakl\u0131k edebilecek \u00f6ncelikli bir ortam olarak de\u011ferlendirmektedir.\n<\/p>\n
\nAncak konu ile ilgili temel kaynaklar\u0131n bile hen\u00fcz T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrilmi\u015f olmamas\u0131, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bilimsel ve g\u00fcncel ba\u011flamda yerli yerine oturmas\u0131n\u0131 engellemektedir.\n<\/p>\n
\nAyr\u0131ca orjinal metindeki baz\u0131 s\u00f6zc\u00fcklere yazar taraf\u0131ndan felsefi d\u00fczlemde farkl\u0131 anlamlar y\u00fcklenmesi (\u00f6rne\u011fin; \u201cinformation\u201d ve \u201cto inform\u201d fiiline bilgi iletme anlam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fine neden olma y\u00f6n\u00fcnde yorumlar kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nesneye ait bilginin de\u011fi\u015fti\u011fi oranda bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fine de neden olunaca\u011f\u0131 veya nesnenin bi\u00e7imindeki bir de\u011fi\u015fikli\u011fin, nesneye ait bilgileri de de\u011fi\u015ftirece\u011fi t\u00fcr\u00fcnden varsay\u0131mlara ba\u011fl\u0131 anlamlar geli\u015ftirilmi\u015ftir) metnin T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 da yer yer sorunlu hale getirmi\u015ftir. Bu zorluk Terimler S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc gibi bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn eklenmesiyle bir \u00f6l\u00e7\u00fcde giderilmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\ni\u00e7indekiler<\/b>\n<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \ngiri\u015f notu<\/b> \nBu varsay\u0131m uygarl\u0131\u011f\u0131n- insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2013 temel bir yap\u0131sal de\u011fi\u015fiklik s\u00fcreci ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair \u015f\u00fcpheden kaynaklanmaktad\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 da bu \u015f\u00fcpheci giri\u015fime elle tutulur bir nitelik kazand\u0131rmakt\u0131r.\n<\/p>\n \n\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n varsay\u0131msal do\u011fas\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in, ilgili konular i\u00e7in di\u011fer kaynaklardan al\u0131nt\u0131 yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131m. Bu nedenle kaynak\u00e7a da yoktur. Bunun yerine, metin i\u00e7inde ge\u00e7en baz\u0131 terimleri a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011fum bir s\u00f6zl\u00fck verilmi\u015ftir. S\u00f6zl\u00fckteki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n genel ge\u00e7erlili\u011fi yoktur; kendi kendilerine ve metin i\u00e7inde \u00fcstlendikleri anlamlara y\u00f6neliktirler. Ancak burada sunulan yans\u0131tma ve analiz do\u011frultusundan daha farkl\u0131 y\u00f6nlere ula\u015fmak isteyen okuyucular i\u00e7in i\u015flevsel birer varsay\u0131m durumundad\u0131rlar.\n<\/p>\n \nBunlara g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fma, geni\u015f boyutlu bir tez savunusundan \u00e7ok, foto\u011fraf konusundaki tart\u0131\u015fmalara felsefi d\u00fczlemde bir katk\u0131 olmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.\n<\/p>\n \ng\u00f6r\u00fcnt\u00fc<\/b> \nG\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin anlam\u0131 onlar\u0131n y\u00fczeylerinde yatmaktad\u0131r. Ilk bak\u0131\u015fta alg\u0131lanabilir. Ancak bu a\u015famada ele ge\u00e7irilen anlam y\u00fczeyseldir. E\u011fer s\u00f6zkonusu anlam\u0131n derinliklerine inmek istiyorsak, bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00fczeyinde gezdirmemiz ve soyutlanm\u0131\u015f boyutlar\u0131 tekrar biraraya getirmemiz gerekecektir. G\u00f6zlerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00fczeyindeki bu hareketine \u201ctarama\u201d denir. Bu hareketin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn yap\u0131s\u0131 ve onu al\u0131mlayan\u0131n niyeti etki etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, s\u00f6zkonusu tarama eyleminin as\u0131l amac\u0131 olan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131, iki farkl\u0131 niyetin sentezi olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r; biri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn kendisinde belirgin olan niyet, di\u011feri de al\u0131mlayan\u0131n niyeti. B\u00f6ylece, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, \u00f6rne\u011fin, say\u0131lar gibi sembolkompleksleri, \u201cdo\u011frudan\u201d g\u00f6stermezler ama sembolkomplekslerinin yan anlamlar\u0131n\u0131 i\u00e7erirler: g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yorum i\u00e7in yer b\u0131rak\u0131rlar.\n<\/p>\n \nTaray\u0131c\u0131 bak\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00fczeyi \u00fczerinde dola\u015ft\u0131k\u00e7a, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00f6\u011felerini birbiri ard\u0131na kavrar: aralar\u0131nda bir zaman ili\u015fkisi kurar. Daha \u00f6nce zaten g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bir \u00f6\u011feye yeniden d\u00f6ner, ve b\u00f6ylece \u201c\u00f6nce\u201dyi \u201csonra\u201dya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Taramayla yeniden kurulan zaman boyutu, sonsuza giden bir d\u00f6ng\u00fcye aittir. Bak\u0131\u015f, ayn\u0131 imge \u00f6\u011fesine tekrar tekrar d\u00f6nebilir ve o \u00f6\u011feyi imgenin anlam\u0131n\u0131n merkezi haline getirebilir. Tarama imgenin \u00f6\u011feleri aras\u0131nda anlaml\u0131 ili\u015fkiler kurar. Tarama yoluyla yeniden kurulan mek\u00e2nsal boyutlar, bir \u00f6\u011fenin di\u011fer bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00f6\u011fesinin anlam\u0131n\u0131 belirledi\u011fi ve ayn\u0131 zamanda kendi anlam\u0131n\u0131n da ba\u015fka \u00f6\u011feler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi anlaml\u0131 bir ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn do\u011fmas\u0131na neden olur.\n<\/p>\n \nG\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden yeniden kurgulanan zaman ve mek\u00e2n daha \u00e7ok, her \u00f6\u011fenin kendini tekrarlayabildi\u011fi ve anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 bulundu\u011fu \u201cb\u00fcy\u00fc\u201d d\u00fcnyas\u0131na aittir. B\u00fcy\u00fcd\u00fcnyas\u0131, hi\u00e7bir \u015feyin kendini tekrarlayamad\u0131\u011f\u0131 ve her\u015feyin kendinden \u00f6nce gelenin bir \u201csonucu\u201d ve kendinden sonra gelenin \u201cnedeni\u201d oldu\u011fu \u201ctarihsel do\u011frusall\u0131k\u201dtan (historical linearity) yap\u0131sal bak\u0131mdan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin; tarihsel d\u00fcnya i\u00e7inde, g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015fu horozun \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir nedeni say\u0131l\u0131rken, b\u00fcy\u00fc d\u00fcnyas\u0131nda g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015fu horozun \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir nedeni say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar horozun \u00f6t\u00fc\u015f\u00fc de, g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funun bir nedeni say\u0131l\u0131r. Bu anlamda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin b\u00fcy\u00fcsel anlamlar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.\n<\/p>\n \nG\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin de\u015fifre edilmesi ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131nda onlar\u0131n b\u00fcy\u00fcsel \u00f6zellikleri de kesinlikle g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131 \u201cdondurulmu\u015f olay\u201dlar olarak g\u00f6rmek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Aksine g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, olaylar\u0131n \u201cdurum\u201dlara \u00e7evrilmesidir, olaylar\u0131n yerini g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerle tutarlar. G\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin b\u00fcy\u00fcsel g\u00fc\u00e7leri, onlar\u0131n y\u00fczey yap\u0131lar\u0131ndan, i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerinden ve bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 diyalektik \u00f6zelliklerden kaynaklanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nG\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, insan ve d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki iletimlerdir (mediations). \u0130nsan, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u201cvar\u201dd\u0131r, bu insan\u0131n d\u00fcnyaya eri\u015fiminin dolayl\u0131 olmas\u0131 demektir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, d\u00fcnyay\u0131 eri\u015filebilir ve insan taraf\u0131ndan d\u00fc\u015flenebilir\/ g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenebilir k\u0131lar. B\u00f6yle yapmakla birlikte, insanla d\u00fcnyay\u0131 tam birbirine yakla\u015ft\u0131r\u0131rken araya girerler. D\u00fcnya hakk\u0131nda bilgi verici haritalar olmalar\u0131 beklenirken, birer perde durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. D\u00fcnyay\u0131 insana sunarken, kendilerini a\u00e7\u0131klanmas\u0131 istenen d\u00fcnya yerine koyarak, onu da \u201cyenidensunmu\u015f\u201d olurlar. B\u00f6ylelikle, insan kendi \u00fcretti\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bir i\u015flevi olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye ba\u015flar. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131 a\u00e7\u0131klanmas\u0131 istedi\u011fi d\u00fcnya \u00fczerine tekrar geri yans\u0131t\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya da, bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve durumlar ba\u011flam\u0131\u2019na d\u00f6n\u00fc\u015ferek, \u201cg\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel\u201d bir hal al\u0131r. G\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin i\u015flevlerinin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu \u201cters i\u015flerlilik\u201d \u00f6zelli\u011fi, \u201cputperestlik\u201d (idolatry) olarak bile tan\u0131mlanabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde her yerde haz\u0131r ve naz\u0131r olan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler art\u0131k ger\u00e7ekli\u011fin birer belirleyicileri olarak, insan i\u00e7in, i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lacak olan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel bir senaryo yarat\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla burada bir nisyan g\u00f6zard\u0131 edilmektedir. \u015e\u00f6yle ki; insano\u011flu art\u0131k i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaya bir a\u00e7\u0131klama getirmeyi umdu\u011fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aras\u0131nda yolunu aramak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi \u00fcretti\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de\u015fifre etmek yerine onlar\u0131n bir i\u015flevi olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, yarat\u0131lan \u201cg\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirme\u201d amac\u0131 bir t\u00fcr \u201cyan\u0131lsamaya\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n<\/p>\n \n\u0130mge iletiminin i\u00e7sel diyalekti\u011finin bu kadar kritik bir duruma girmesi yeni de\u011fildir. \u0130nsano\u011flu, M.\u00d6.2000 y\u0131llar\u0131nda da kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131. O zaman da yine insan, bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ard\u0131nda yatan ger\u00e7ek niyeti ara\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelmi\u015fti. Bunun i\u00e7in d\u00fcnya ve kendi aras\u0131na koydu\u011fu perdeyi y\u0131rtmaya kalkt\u0131. Y\u00f6ntemi, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00f6\u011felerini tekrar d\u00fczene koymak ve birbirine denk getirmekti. \u201cDo\u011frusal yaz\u0131\u201dy\u0131 buldu. Bunu yaparken de, b\u00fcy\u00fcn\u00fcn d\u00f6ng\u00fcsel zaman\u0131n\u0131 tarihin do\u011frusal zaman\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Bu a\u015famada, kelimenin tam anlam\u0131yla tarih ve \u201ctarihsel bilin\u00e7\u201d yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu. O g\u00fcnden bu yana tarihsel bilin\u00e7, b\u00fcy\u00fcsel bilin\u00e7 ile m\u00fccadeleye girmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fclere kar\u015f\u0131 giri\u015filmi\u015f bu m\u00fccadelenin en belirgin a\u015famalar\u0131na Yahudi peygamberlerde, Yunan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinde, \u00f6zellikle Eflatun\u2019da rastlanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nTarihsel bilincin b\u00fcy\u00fcye, dolay\u0131s\u0131yla metinlerin de g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere kar\u015f\u0131 verdi\u011fi m\u00fccadele tarih i\u00e7inde s\u00fcrekli g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Yaz\u0131n\u0131n bulunmas\u0131ndan sonra \u201ckavramsalla\u015ft\u0131rma\u201d (conceptualization) olarak nitelenen yeni bir kapasite de do\u011fdu. Bu, y\u00fczeylerden sat\u0131rlar\u0131n soyutlanarak elde edilmesi, dolay\u0131s\u0131yla metinlerin \u00fcretilip, de\u015fifre edilebilmesini kapsayan bir nitelikti. Kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcnce, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel d\u00fc\u015f\u00fcnceden daha soyut bir yap\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcnce g\u00f6r\u00fcng\u00fclerden, do\u011frusall\u0131k d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm boyutlar\u0131 soyutlayabiliyordu. Yaz\u0131n\u0131n bulunu\u015fuyla insan d\u00fcnyadan bir ad\u0131m daha uzakla\u015ft\u0131. Metinler, d\u00fcnyadan \u00e7ok y\u0131rt\u0131p att\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kastetmektedir. Metinleri de\u015fifre etmek demek, onlar\u0131n ne t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kastettiklerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak demektir. Metinlerin amac\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri a\u00e7\u0131klamak oldu\u011fu veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00f6\u011felerini ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, kavramlar olu\u015fturacak bi\u00e7imde yeniden kodlamak oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Dolay\u0131s\u0131yla metinler, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin meta kod\u2019lar\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nMetin ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc aras\u0131ndaki m\u00fccadele, yine kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fki sorununu g\u00fcndeme getirmektedir. Ayn\u0131 zamanda bu tarihin en \u00f6nemli sorunudur. Orta \u00c7a\u011fda s\u00f6zkonusu sorun, metinlere sad\u0131k H\u0131ristiyanl\u0131kla, inkarc\u0131lar\u0131n putperestli\u011fi aras\u0131ndaki m\u00fccadele g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise ayn\u0131 m\u00fccadele, metinsel bilimler (textual sciences) ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel ideolojiler (imaginary ideologies) aras\u0131nda s\u00fcrmektedir. Bu asl\u0131nda diyalektik bir sava\u015f\u0131md\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k, putperestlikle m\u00fccadele etti\u011finde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00f6z\u00fcmsemi\u015f ve kendisi de putperestle\u015fmi\u015ftir. Bunun gibi, ideolojilere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele veren bilim de, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00f6z\u00fcmsedik\u00e7e giderek ideolojik bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnmektedir. Bu diyalekti\u011fin a\u00e7\u0131klamas\u0131 k\u0131saca \u015fudur; metinler g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri a\u00e7\u0131klarken, kendi anlamlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015ftururken, yine g\u00f6rselle\u015fmektedirler. B\u00f6ylelikle, kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00fcy\u00fcsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ile m\u00fccadeleye girdi\u011finde, b\u00fcy\u00fcsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bu konudaki kavramlar\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131 i\u00e7in yine kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcncenin i\u00e7ine ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak s\u0131zmaktad\u0131r. Bu diyalektik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde sonu\u00e7 olarak her iki taraf da, birbirine etki etmektedir. B\u00f6ylelikle metinler daha g\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ise daha kavramsal hale gelmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7, en y\u00fcksek derecede d\u00fc\u015fleme\/g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme bilimsel metinlerde bile g\u00f6r\u00fcl\u00fcnceye kadar ilerler ve bilgisayarlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde y\u00fcksek derecede kavramsalla\u015ft\u0131rma g\u00f6r\u00fclebilir. Sonu\u00e7 olarak, \u00f6zg\u00fcn kod hiyerar\u015fisi alt\u00fcst olur ve k\u00f6keninde imgelerin metakodlar\u0131 olan metinler art\u0131k kendi metakodlar\u0131 i\u00e7in g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere sahip olabilir.\n<\/p>\n \nBununla birlikte, bu diyalektik i\u00e7in s\u00f6ylenecek daha \u00e7ok \u015fey vard\u0131r. Yaz\u0131 da g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler gibi, insan ve d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131na giren bir ara\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in, yine ayn\u0131 i\u00e7sel diyalekti\u011fi bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Yaz\u0131 yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle \u00e7eli\u015fmeyip ayr\u0131ca kendisi i\u00e7sel bir \u00e7eli\u015fki bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Yaz\u0131, insan ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aras\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir i\u015flev \u00fcstlenmi\u015ftir. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de, insan ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aras\u0131na girerler. D\u00fcnyay\u0131 insan i\u00e7in saydam hale getirecekken onu saklarlar. B\u00f6yle olunca da, insano\u011flu metinleri a\u00e7\u0131klayamaz, anlamlar\u0131n\u0131 tekrar kurgulayamaz hale gelmektedir. Metinler ak\u0131lalmaz \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmekte ve insan da kendi \u00fcretti\u011fi metinlerin bir i\u015flevi haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Sonu\u00e7 olarak, t\u0131pk\u0131 putperestli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 yan\u0131lsamay\u0131 olu\u015fturan bir \u201cmetinperestlik\u201d de geli\u015ftirilmi\u015f olur. H\u0131ristiyanl\u0131k ve Marxizm, s\u00f6zkonusu metinperestli\u011fe uygun bir \u00f6rnek olarak verilebilir. Bu yakla\u015f\u0131mlarla, metinler a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ama\u00e7lanan d\u00fcnyaya de\u015fifre edilmeden yans\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla insan kendini, edinece\u011fi deneyimlerde, elde edece\u011fi bilgilerde, yapaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirmelerde hep metinlerin bir i\u015flevi olarak konumlan\u0131r hale getirmektedir. Metinlerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcsel olmayan \u00f6zelliklerine uygun olarak verilebilecek en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekler, bilimsel s\u00f6ylem (discourse) i\u00e7eren metinlerdir. Bilimsel evrenin, ki bu da t\u00fcm bilimsel metinlerin anlam\u0131n\u0131n toplam\u0131na e\u015fittir, g\u00f6rselle\u015febilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bilimsel evrene ait birtak\u0131m \u015feyleri zihinde canland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla yanl\u0131\u015f bir koda\u00e7\u0131m\u0131n\u0131n kurban\u0131 oluruz. \u0130zafiyet kuram\u0131ndaki birtak\u0131m denklemlerin anlam\u0131n\u0131 g\u00f6rselle\u015ftirmeye kalkan biri zaten bu denklemlerin ne ile ilgili oldu\u011funu bilmiyordur. Son a\u015famada, b\u00fct\u00fcn kavramlar\u0131n anlamlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerde yatar, buna g\u00f6re de bilim\u2019in evreni tamamen \u201cbo\u015f\u201dtur.\n<\/p>\n \nMetinperestlik, 19yy.da \u00e7ok kritik bir a\u015famaya gelmi\u015ftir. Bu en a\u00e7\u0131k anlamda tarih\u2019in sonu demekti. Bu anlamda tarih, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin kavramlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, geli\u015fen kavramsalla\u015fma anlam\u0131na geliyordu. Ancak metinlerin g\u00f6rselle\u015ftirilemedi\u011fi bir d\u00f6nemde herhangi bir a\u00e7\u0131klamadan da s\u00f6zedilemez ve tarih de etkinli\u011fini yitirir.\n<\/p>\n \nTam bu kritik d\u00f6nemde teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler icad edilmi\u015ftir. Ve tekrar metinler g\u00f6rsel olarak a\u00e7\u0131klanabilmi\u015f, tarih de i\u00e7inde bulundu\u011fu g\u00fc\u00e7 durumdan kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \nteknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc<\/b> \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de\u015fifre etmek zordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri b\u00f6yle bir s\u00fcrece gerek olmad\u0131\u011f\u0131 san\u0131s\u0131n\u0131 yarat\u0131r. Bir parmak izinde nas\u0131l anlam, eylemin nedeni (parmak), g\u00f6r\u00fcnt\u00fc de sonucu (iz) say\u0131l\u0131rsa, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin anlam\u0131n\u0131n da y\u00fczeyde kendili\u011finden olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde i\u015faret edilen d\u00fcnyan\u0131n, kendilerinin varolu\u015f nedeni oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 anlamlar\u0131na ba\u011flayan, kesintisiz en son nedensel ili\u015fki halkas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u015e\u00f6yle ki; i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya, g\u00fcne\u015f\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve di\u011fer \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 yans\u0131t\u0131r, bu yans\u0131yan \u0131\u015f\u0131k yine \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 bir y\u00fczey \u00fczerine kaydedildi\u011fi zaman (optik, kimyasal ve mek\u00e2nik birtak\u0131m s\u00fcre\u00e7ler sonunda) \u201cteknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc\u201d olu\u015fur. Bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin, varl\u0131klar\u0131n\u0131 ger\u00e7eklikle ayn\u0131 d\u00fczlemde s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri san\u0131l\u0131r. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onlar de\u015fifre edilmesi gereken bir simgeler b\u00fct\u00fcn\u00fc olmaktan \u00e7ok, kastettikleri d\u00fcnyan\u0131n birer semptomu say\u0131l\u0131rlar ve anlamlar\u0131n\u0131n da dolayl\u0131 olarak alg\u0131lanabilece\u011fi san\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bu nesnel ve simgesel olmayan \u00f6zellikleri, onlar\u0131 izleyenlerde bir pencereden d\u00fcnyay\u0131 seyrettikleri izlenimini yarat\u0131r. \u0130zleyen, onlara kendi g\u00f6zlerine g\u00fcvendi\u011fi kadar g\u00fcvenir. \u00c7o\u011funlukla ele\u015ftirdi\u011fi nokta ise, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn kendisi veya \u00fcretim bi\u00e7iminden \u00e7ok, d\u00fcnyan\u0131n s\u00f6zkonusu pencereden nas\u0131l g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc, e\u015fdeyi\u015fle, kullan\u0131lan \u201cbak\u0131\u015f\u201d ile ilgilidir. Bu yakla\u015f\u0131m, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz gibi, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin metinlerin yerini almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda \u00e7ok tehlikelidir.\n<\/p>\n \nAsl\u0131nda ele\u015ftirel olmayan bu yakla\u015f\u0131m tehlikelidir \u00e7\u00fcnk\u00fc, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin \u201cnesnelli\u011fi\u201d bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekte onlar bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcrler ve bu y\u00fczden de simgeseldirler. \u00dcstelik, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden daha soyut bir simgeler b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcrler. \u00d6nce de de\u011finildi\u011fi gibi, metinlerin metakod\u2019lar\u0131d\u0131rlar ve kastettikleri genellikle metinlerdir, ancak \u00e7ok dolayl\u0131 olarak d\u00fcnyay\u0131 kastederler. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler varl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok yeni bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirme (imagination) bi\u00e7imine bor\u00e7ludurlar. Bu, metinlerin i\u00e7erdi\u011fi kavramlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olarak kodlanmas\u0131n\u0131 gerektiren bir s\u00fcre\u00e7tir. Dolay\u0131s\u0131yla, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle kastedilen, d\u00fcnya hakk\u0131ndaki kavramlar\u0131n tekrar kodland\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nGeleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, simgelerle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kolayl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6rne\u011fin; ressam bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ve anlamlar\u0131 aras\u0131na giren bir unsurdur. Ressam zihnindeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc simgelerini, f\u0131r\u00e7a arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla boyalar\u0131 herhangi bir y\u00fczey \u00fczerine s\u00fcrerek aktar\u0131r. Bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc de\u015fifre etmek istedi\u011fimizde ressam\u0131n zihnindeki kodlama s\u00fcrecine uygun olarak bir koda\u00e7\u0131m\u0131\u2019na gitmemiz gerekir. Fakat teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler s\u00f6zkonusu oldu\u011funda s\u00fcre\u00e7 bu kadar basit de\u011fildir. Burada da g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve anlam\u0131 aras\u0131na birtak\u0131m unsurlar\u0131n girdi\u011fi do\u011frudur. \u00d6rne\u011fin; kamera ve onu kullanan ki\u015fi. Ancak teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin \u00fcretilmesinde kullan\u0131lan ayg\u0131t\u2019\u0131 kullanan ki\u015finin asl\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve anlam\u0131n\u0131n aras\u0131na girdi\u011fi s\u00f6ylenemez. Aksine, anlam\u0131n bu unsura bir taraftan girdi olarak girdi\u011fi, di\u011fer taraftan da yine \u00e7\u0131kt\u0131 olarak \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ancak unsur ile ilgili bu ge\u00e7i\u015f gizlidir. Unsur karakutudur. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin kodlanma s\u00fcreci bu kara kutu i\u00e7inde ge\u00e7mektedir. Ve teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri konu alan her ele\u015ftirinin amac\u0131n\u0131n bu kutunun i\u00e7inin ayd\u0131nlanmas\u0131na y\u00f6nelik olmas\u0131 gerekir. Ele\u015ftiriler bunu yapamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler konusunda cahil kalmaya mahkumuz.\n<\/p>\n \nAncak b\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131n, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler konusunda bu a\u015famada da birtak\u0131m fikirler y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. \u00d6rne\u011fin; teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler birer pencere de\u011fil, yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcrler. Her\u015feyi, durum\u2019lara (situation) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, b\u00fcy\u00fc yayarlar, bu \u00f6zellik de, onlar\u0131 al\u0131mlayanlar taraf\u0131ndan tekrar i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnyaya yans\u0131t\u0131l\u0131r. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcsel \u00f6zellikleri ile ilgili \u00f6rnekler kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilir; ya\u015fama nas\u0131l b\u00fcy\u00fcsellik katt\u0131klar\u0131, her\u015feyi nas\u0131l onlar\u0131n bir i\u015flevi olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, nas\u0131l onlar\u0131n birer i\u015flevi olarak bilip, de\u011ferlendirip, davrand\u0131\u011f\u0131m\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla, bu a\u015famada s\u00f6zkonusu b\u00fcy\u00fcselli\u011fin ne t\u00fcr oldu\u011funun sorulmas\u0131 \u00f6nemlidir.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin i\u00e7erdi\u011fi b\u00fcy\u00fcsellik, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere ait olandan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Bir televizyon ekran\u0131 veya sinema perdesi kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fumuz \u00e7ekicilik, ma\u011fara resimleri veya Etr\u00fcsk mezar freskleri kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fumuz \u00e7ekicilikten \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Televizyon ve sinema varl\u0131klar\u0131n\u0131, ma\u011fara resimlerinden ve Etr\u00fcsk fresklerinden \u00e7ok daha farkl\u0131 bir ger\u00e7eklik d\u00fczeyinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Eski b\u00fcy\u00fcler, tarih \u00f6ncesine aittir. E\u015fdeyi\u015fle tarihsel bilin\u00e7ten \u00f6nce yer al\u0131rlar. Ancak yeni b\u00fcy\u00fcler, tarih sonras\u0131na aittir ve tarihsel bilincin yerini alm\u0131\u015flard\u0131r. Eski b\u00fcy\u00fcler d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7larken, yeni b\u00fcy\u00fcler d\u00fcnya ile ilgili kavramlar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla bu konuda ikincil d\u00fczeyde, daha soyut bir b\u00fcy\u00fcsellik ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6ylenebilir.\n<\/p>\n \nEski ve yeni b\u00fcy\u00fcler aras\u0131ndaki fark \u015f\u00f6yle ortaya konabilir; tarih\u00f6ncesi b\u00fcy\u00fcler, \u201cmitos\u201dlar olarak adland\u0131r\u0131lan modellerin t\u00f6renle\u015ftirilmesi iken, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz b\u00fcy\u00fcleri ise, \u201cprogram\u201dlar olarak adland\u0131r\u0131lan modellerin t\u00f6renle\u015ftirilmesini kapsamaktad\u0131r. Mitoslar, anlat\u0131mc\u0131 konumunda bulunan fakat ileti\u015fimsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yer almayan \u201ctanr\u0131\u201d taraf\u0131ndan yay\u0131lan s\u00f6zl\u00fc modellerdir. Programlar ise, ileti\u015fimsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yer alan ve \u201ci\u015fletimci\u201d olarak tan\u0131mlanabilecek kimseler taraf\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 olarak yay\u0131lan modellerdir.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin amac\u0131 ikinci derecede bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirme ile kavramsalla\u015ft\u0131rmay\u0131 (conceptualization) sa\u011flayarak, onlar\u0131 al\u0131mlayanlar\u0131 kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcnme gereklili\u011finden kurtarmakt\u0131. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, metinler i\u00e7in kendi kendilerinin yerini tutarlar. M.\u00d6. 2000 y\u0131llar\u0131nda, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin b\u00fcy\u00fcselli\u011fini \u00f6nlemek i\u00e7in do\u011frusal yaz\u0131 bulunmu\u015ftur. Ancak o zamanlar bu amac\u0131n fark\u0131na var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ilki olarak 19yy.\u2019da icad edilen foto\u011fraf, mucidlerinin hen\u00fcz fark\u0131nda olmamalar\u0131na ra\u011fmen, metinlere yeniden b\u00fcy\u00fcsellik katma amac\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla, foto\u011fraf\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da, yaz\u0131n\u0131n bulunu\u015fu gibi tarih i\u00e7inde belirleyici bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. Nas\u0131l yaz\u0131n\u0131n bulunu\u015fu ile putperestli\u011fe kar\u015f\u0131 bir sava\u015f\u0131m ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olduysa, foto\u011fraf\u0131n bulunu\u015fu ile de metinperestli\u011fe kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oluyordu.\n<\/p>\n \n19yy.\u2019da bask\u0131 makinas\u0131n\u0131n icad\u0131 ve e\u011fitim zorunlulu\u011fu sonucu okuryazarl\u0131k yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Bunun sonucu olarak geli\u015fen tarihsel bilin\u00e7, o zamana de\u011fin \u201cb\u00fcy\u00fcsel\u201d olarak ya\u015fam\u0131\u015f bir toplumsal s\u0131n\u0131f olan k\u00f6yl\u00fclerin i\u00e7ine s\u0131zarak, \u201ctarihsel\u201d olarak ya\u015famaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilecek \u201cproleterya\u201d s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 do\u011furdu. Bu gazete, kitap ve bildiri gibi ucuz metinlerle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Her t\u00fcr metin ucuzdu ve bu ucuzluk, ucuz bir tarihsel bilincin dolay\u0131s\u0131yla yine ucuz kavramsal d\u00fcs\u00fcncelerin geli\u015fmesine neden oldu. Bu da iki ayr\u0131 geli\u015fmeyi sonu\u00e7lad\u0131; bunlardan ilki, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin, s\u00f6zkonusu metin seli y\u00fcz\u00fcnden m\u00fcze ve galeriler gibi art\u0131k gettolara da s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131yd\u0131. Toplum genelinde de\u015fifre edilemedikleri i\u00e7in de b\u00fcy\u00fcsel bir nitelik kazand\u0131lar ve g\u00fcncel ya\u015fam \u00fczerindeki etkilerini yitirdiler. Di\u011feri ise, ucuz kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcncelerin yeterli olmayaca\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcsel metinlerin kendilerini al\u0131mlayabilecek elit bir s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fmas\u0131yd\u0131 (\u00f6rne\u011fin, bilimsel yaz\u0131n vb.). B\u00f6ylelikle uygarl\u0131k \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f oldu. \u0130lki, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle beslenen ve kavramlarla zenginle\u015fen \u201cg\u00fczel sanatlar\u201d idi. Di\u011feri ise, b\u00fcy\u00fcsel metinlerle beslenen bilim ve teknoloji idi. Sonuncusu ise, ucuz metinlerle beslenen kitlelerdi. Uygarl\u0131\u011f\u0131n bu anlat\u0131lan diki\u015f yerlerinden patlamas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin t\u00fcm toplum i\u00e7in ge\u00e7erli say\u0131labilecek genel bir kodlama bi\u00e7iminin gereklili\u011finden dolay\u0131 icad edildikleri de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, ilk olarak g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tekrar g\u00fcncel ya\u015fam\u0131n i\u00e7ine sokmak; ikinci olarak b\u00fcy\u00fcsel metinlerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirilebilmelerini sa\u011flamak; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da ucuz metinlerde s\u00fcbliminal olan b\u00fcy\u00fcselli\u011fi bilin\u00e7 d\u00fczeyine \u00e7\u0131karma amac\u0131n\u0131 i\u00e7ermekteydi. Ayr\u0131ca, sanat, bilim ve politikada genel olarak kabul edilmi\u015f de\u011ferlere uygun ortak bir payda sa\u011flanaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ayn\u0131 anda \u201cg\u00fczel\u201d, \u201cger\u00e7ek\u201d ve \u201ciyi\u201d olarak, bilim, sanat ve politika alan\u0131ndaki krizin \u00fcstesinden gelinebilece\u011fi, genelge\u00e7er bir kod bi\u00e7imini olu\u015fturuyordu.\n<\/p>\n \nAncak, nedense teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler i\u015flevlerini bu anlat\u0131lan y\u00f6nlerde s\u00fcrd\u00fcrmemektedirler. \u015e\u00f6yle ki; geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tekrar g\u00fcncel ya\u015fam\u0131n i\u00e7ine sokmak yerine, onlar\u0131n yerini reprod\u00fcksiyonlarla kendilerini onlar\u0131n yerine koyarak tutmaktad\u0131rlar. B\u00fcy\u00fcsel metinleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftireceklerine bilimsel denklem ve \u00f6nermeleri, \u201cdurum\u201dlara, e\u015fdeyi\u015fle, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek onlar\u0131 yalanlarlar. Ve ucuz metinlerdeki b\u00fcy\u00fcselli\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak yerine, yeni ve programlanm\u0131\u015f bir b\u00fcy\u00fcsellik katarlar. Dolay\u0131s\u0131yla, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kastedildiklerinin tersine uygarl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici ortak bir payda olmaktan \u00e7ok uygarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011f\u00fcterek hi\u00e7bir \u00f6zelli\u011fi bulunmayan bir kitleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, kitle uygarl\u0131\u011f\u0131 haline getirirler.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin i\u015flevlerini b\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrmelerinin nedeni herhangi bir ak\u0131\u015f\u0131 engelleyen bir \u201cbaraj\u201da benzemelerindendir. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler taraf\u0131ndan yerleri al\u0131nan geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de, sonsuz say\u0131da yenidensunulacak bir bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015fmektedirler (\u00f6rne\u011fin; resim sanat\u0131na ili\u015fkin afi\u015fler vb.). Ayn\u0131 \u015fekilde bilimsel metinlerde, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler taraf\u0131ndan kodlar\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek b\u00fcy\u00fcsel \u00f6zellikler kazan\u0131rlar (\u00f6rne\u011fin; Einstein\u2019in denklemlerini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirmeyi sa\u011flayacak modeller gibi,). Bunlar gibi teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ile etkile\u015fen ucuz metinlerin (gazete, dergi makaleleri, bildiriler, ucuz romanlar vb.,) bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7sel ideoloji ve b\u00fcy\u00fcsellik, yeniden kodlanarak, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere ait bir b\u00fcy\u00fcselli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir (\u00f6rne\u011fin; fotoromanlarda oldu\u011fu gibi,). B\u00f6ylelikle teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler y\u00fczeydeki tarihi yok ederek, onun yerine ebedi ve d\u00f6ng\u00fcsel bir toplumsal haf\u0131za yarat\u0131rlar.\n<\/p>\n \nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin merkezcil \u00e7ekicili\u011fine hi\u00e7bir\u015fey kar\u015f\u0131 koyamaz: teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ama\u00e7lamayan hi\u00e7bir sanatsal, bilimsel ve politik olay; foto\u011fraf, film veya videoya kaydedilmesi istenmeyecek hi\u00e7bir g\u00fcnl\u00fck davran\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Her\u015fey bu \u201cebedi haf\u0131za\u201d i\u00e7ine dahil olup ebedi olarak yenidensunulmak ister. Art\u0131k her olay\u0131n amac\u0131, sinema perdesi ve televizyon ekran\u0131na ula\u015fmak veya en az\u0131ndan bir foto\u011fraf olmakt\u0131r. S\u00f6zkonusu olay\u0131n bunu a\u00e7\u0131kca belli etmedi\u011fi durumlarda en az\u0131ndan o y\u00f6nde gizli bir e\u011filimi s\u00f6zkonusudur. Sonu\u00e7 olarak her olay tarihsel \u00f6zelli\u011fini yitirerek, ebedi olarak tekrarlanabilecek b\u00fcy\u00fcsel bir t\u00f6ren\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Etraf\u0131m\u0131zda yeni kurulmaya ba\u015flayan teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler evreni, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n kemali durumuna gelmektedir. Ancak b\u00f6yle apokaliptik bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda foto\u011fraf sorunu kendisine uygun bi\u00e7imi kazanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nayg\u0131t<\/b> \nYaln\u0131zca etimoloji bu tan\u0131mlama i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda ayg\u0131t\u0131n ontolojik konumu, ger\u00e7eklik d\u00fczeyi ve varl\u0131\u011f\u0131 da hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayg\u0131tlar\u0131n \u201c\u00fcretilmi\u015f\u201d (produced) nesneler oldu\u011funa hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur. Fakat bunlar ayn\u0131 zamanda do\u011fadan, bizim bulundu\u011fumuz d\u00fczeye ula\u015fan (conduced) nesnelerdir. Bu t\u00fcr nesnelerin t\u00fcm\u00fcne \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d denilebilir. Ayg\u0131t, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve incelendiklerinde de s\u00f6zkonusu k\u00fclt\u00fcr kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar. Kimi zaman ayg\u0131t terimi do\u011fal fenomenler (natural phenomena) i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin; hayvanlar\u0131n sindirim ayg\u0131tlar\u0131 vb. Ancak bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn metaforik kullan\u0131m\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu anlamda, e\u011fer k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde ayg\u0131t varolmasayd\u0131, s\u00f6zc\u00fck hayvan organlar\u0131 yerine de kullan\u0131lmazd\u0131. O halde ayg\u0131t k\u00fclt\u00fcrel bir nesnedir.\n<\/p>\n \nK\u0131saca, bir toplumda iki t\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel nesne oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunlardan ilki t\u00fcketilen nesnelerdir di\u011feri ise, bu nesneleri \u00fcreten nesnelerdir. Her iki t\u00fcr nesne de i\u015flevsel, yararl\u0131 ve toplumsal a\u00e7\u0131dan de\u011ferlidir. Bu asl\u0131nda do\u011fa ve k\u00fclt\u00fcr bilimleri aras\u0131ndaki ayr\u0131md\u0131r. K\u00fclt\u00fcr bilimleri, nesnelerin ard\u0131ndaki niyetleri (\u00fcretim ama\u00e7lar\u0131 vb.,) ara\u015ft\u0131r\u0131r. K\u00fclt\u00fcr bilimleri, do\u011fa bilimlerinin sordu\u011fu \u201cneden\u201d sorusunun yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda \u201cni\u00e7in\u201d sorusunu da sorar. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re foto\u011fraf makinas\u0131 da, foto\u011fraf \u00fcretimi ard\u0131ndaki niyeti gizlemektedir. Ancak ayg\u0131t\u2019\u0131 bir alet (tool) olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde baz\u0131 \u015f\u00fcpheler ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; bir fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, \u201cayakkab\u0131\u201d veya \u201celma\u201d gibi bir t\u00fcketim nesnesi mi, yoksa bir \u201cmakas\u201d veya \u201ci\u011fne\u201d gibi \u00fcretim aleti midir?\n<\/p>\n \nAletler, s\u00f6zkonusu \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7erisinde, nesneleri do\u011fada bulundu\u011fu konumdan alarak, bizim bulundu\u011fumuz ya\u015fam d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131r\u0131rlar. Bunu yaparken de, s\u00fcrece tabi olan nesnenin \u00f6zg\u00fcn bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirerek (inform) yeni bir bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. K\u0131saca aletlerin nesnelerin bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Yeni bi\u00e7ime kavu\u015fan nesneler art\u0131k do\u011fall\u0131klar\u0131n\u0131 yitirerek, k\u00fclt\u00fcrel nesne durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Bi\u00e7imlendirici (informative) ve \u00fcretken bu a\u015famaya k\u0131saca \u201c\u00e7al\u0131\u015fmak\u201d (to work), eylemin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kana ise \u201c\u00e7al\u0131\u015fma\u201d (a work) denir. \u00d6rne\u011fin; elma gibi baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tabi tutuldu\u011fu \u00fcretim s\u00fcreci, ayakkab\u0131 gibi bir nesnenin \u00fcretim s\u00fcrecine oranla daha az bi\u00e7imlendiricidir. Ayakkab\u0131 gibi bir nesnenin \u00fcretim a\u015famas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 hayvan derisi bi\u00e7iminde bulunu\u015funa dayan\u0131r. B\u00f6ylelikle, makas bir elma i\u00e7in az bi\u00e7imlendirici bir alet say\u0131l\u0131rken, bir i\u011fne ayakkab\u0131 i\u00e7in hayli bi\u00e7imlendirici bir alet durumundad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; bir elman\u0131n a\u011fa\u00e7 dal\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ile tabaktaki bi\u00e7imi aras\u0131nda pek az fark bulunurken, hayvan derisinin i\u011fne gibi bir alet yard\u0131m\u0131yla ayakkab\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc aras\u0131ndaki fark daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bunun gibi bir foto\u011fraf g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc de ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imsel de\u011ferler y\u00fcz\u00fcnden i\u011fne t\u00fcr\u00fcnden bir alet olarak de\u011ferlendirilebilir mi?\n<\/p>\n \nAletler, di\u015fler, eller, kollar, bacaklar gibi insan uzuvlar\u0131n\u0131n birer uzant\u0131s\u0131d\u0131rlar. Do\u011fadan nesneleri insan\u0131n tek ba\u015f\u0131na yapabilece\u011finden daha kolay al\u0131rlar. Aletler \u015fekil olarak da uzant\u0131s\u0131 olduklar\u0131 uzuvlara benzerler. \u00d6rne\u011fin; parma\u011f\u0131n oka, \u00e7ekicin yumru\u011fa benzemesi gibi. Aletlerin \u201campirik taklitler\u201d (empirical simulations) olduklar\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Sanayi Devrimi ile s\u00f6zkonusu aletler de bir de\u011fi\u015fime u\u011frayarak \u201cteknik\u201d \u00f6zellikler kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Daha verimli hale gelmi\u015fler, fiatlar\u0131 pahal\u0131la\u015fm\u0131\u015f, \u00fcrettikleri ucuzlam\u0131\u015f ve \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir. Bu t\u00fcr aletlere art\u0131k \u201cmakina\u201d denmektedir. Buna g\u00f6re, geli\u015fen optik kuramlardan yararland\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6z gibi insani bir uzvu taklit etti\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc foto\u011fraf kameras\u0131, bir makina say\u0131labilir mi?\n<\/p>\n \nAletler makina olunca, insan ile olan ili\u015fkileri de tersine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sanayi devrimi \u00f6ncesi insan aletler taraf\u0131ndan \u00e7evrelenmi\u015fken, sanayi devrimi sonras\u0131 makinalar insanlar taraf\u0131ndan \u00e7evrelenmi\u015ftir. Bu tam \u201cdevrim\u201d anlam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan bir de\u011fi\u015fmedir. Sanayi devrimi \u00f6ncesi, insanlar sabit, aletler de\u011fi\u015fken \u00f6\u011feler olarak say\u0131l\u0131rken, sanayi devrimi sonras\u0131 makina sabit \u00f6\u011fe insanlar de\u011fi\u015fken olarak de\u011ferlendirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceleri, aletler insan\u0131n bir i\u015flevi olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, sonralar\u0131 insanlar makinalar\u0131n birer i\u015flevi olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu foto\u011fraf makinas\u0131 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda da ge\u00e7erli midir?\n<\/p>\n \nSanayi devrimi ile birlikte s\u00f6zkonusu makinalar\u0131n boyutlar\u0131nda bir b\u00fcy\u00fcme, fiyatlar\u0131nda da bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmesiyle birlikte, bu t\u00fcr makinalara sahip olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 da g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e azalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle, toplumsal bir b\u00f6l\u00fcnme ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bunlardan ilki, makinalar\u0131n hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u201ckapitalist\u201dlerdir, di\u011ferleri de kapitalistlerin hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan makinalar\u0131n birer i\u015flevi olarak i\u015fg\u00f6ren \u201cproleter\u201dlerdir. Bu olgu, foto\u011fraf makinas\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erli midir? E\u015fdeyi\u015fle, bir \u201cfotoproleter\u201dden veya bir \u201cfoto kapitalist\u201dden s\u00f6zedilebilir mi?\n<\/p>\n \nB\u00fct\u00fcn bunlar i\u015flevsel ve olumlu sorulard\u0131r, ancak ayg\u0131t\u0131n as\u0131l \u00f6zellikleri ile ilgili olmaktan uzakt\u0131rlar. Buraya kadar anlat\u0131lanlardan ayg\u0131tlar\u0131n, \u00fcretime tabi tuttuklar\u0131 nesneler i\u00e7in bi\u00e7imsel de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olduklar\u0131 ve bu de\u011fi\u015fiklik sonucu yeni bilgi \u00fcretimini sonu\u00e7lad\u0131klar\u0131, insanlar\u0131n onlar\u0131n yaln\u0131zca bir i\u015flevi olarak davrand\u0131klar\u0131, bunun gibi insani bir uzvun uzant\u0131s\u0131 olarak kendi \u00fcretimlerindeki ger\u00e7ek ama\u00e7 ve niyeti de gizledikleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ancak bunlar\u0131n hi\u00e7biri aslolan \u00f6zellik de\u011fildir. Ayg\u0131t s\u00f6zkonusu oldu\u011funda en \u00f6nemli \u00f6zellik \u201cotomasyon\u201ddur. B\u00fct\u00fcn bu sorular ger\u00e7ek s\u0131nai bir ba\u011flamdan kaynakland\u0131\u011f\u0131ndan as\u0131l noktay\u0131 g\u00f6zard\u0131 etmektedir. Ayg\u0131tlar sanayinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n sanayi – sonras\u0131 bir yap\u0131ya i\u015faret ederler. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, ayg\u0131t s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, Marksizm gibi s\u0131nai bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ge\u00e7ersiz say\u0131l\u0131r. E\u011fer amac\u0131m\u0131z ayg\u0131t\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve tan\u0131mlanmas\u0131 ise, yeni baz\u0131 s\u0131n\u0131flamalar\u0131n da geli\u015ftirilmesi gerekir.\n<\/p>\n \nSanayi toplumu s\u00f6zkonusu oldu\u011funda en temel s\u0131n\u0131flama \u201ci\u015f\u201dtir. Makinalar gibi aletler de i\u015f yaparlar; e\u015fdeyi\u015fle do\u011fadan nesneleri alarak onlar\u0131n bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirirler ve b\u00f6ylece de i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f olurlar. Ancak ayg\u0131tlar ayn\u0131 anlamda i\u015f g\u00f6rmezler. Ayg\u0131t\u0131n amac\u0131 d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmektir. Bu bak\u0131mdan da, niyetlerinin simgesel oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n s\u0131nai anlamda bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n bir \u201ci\u015f\u00e7i\u201d olarak nitelenmesi do\u011fru de\u011fildir. Bunun gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7o\u011funlu\u011fun bir ayg\u0131t ile do\u011frudan ili\u015fkisinden s\u00f6zedilebilmesine kar\u015f\u0131n, bu insanlar\u0131n \u201cproleterya\u201d olarak tan\u0131mlanmalar\u0131 da yanl\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, k\u00fclt\u00fcr ele\u015ftirisi konusundaki s\u0131n\u0131flamalar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz gerekmektedir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n s\u0131nai anlamda bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyememize kar\u015f\u0131n, simgeleri \u00fcretmek, bunlar\u0131 baz\u0131 s\u00fcre\u00e7lere tabi tutmak ve depolamak gibi eylemlerde bulundu\u011funu da yads\u0131yamay\u0131z. Yazarlar, ressamlar, besteciler, memurlar ve muhasebeciler gibi kimseler, buna benzer i\u015fleri yerine getirmi\u015flerdir. Benzer s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, metinler, resimler, m\u00fczik besteleri, b\u00fct\u00e7e ve projeler gibi nesneler meydana getirmi\u015flerdir ancak bunlar\u0131n t\u00fcketimi farkl\u0131 olmu\u015ftur. Bilgi deste\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclen bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, okunarak, dinlenerek, \u00e7al\u0131narak veya hesaba kat\u0131l\u0131p, \u00fczerlerinde karar verilerek t\u00fcketilen nesnelerdir. Bunlar kendiba\u015flar\u0131na varolmak yerine bir mecran\u0131n par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde genellikle, s\u00f6zkonusu s\u00fcre\u00e7 ayg\u0131t taraf\u0131ndan yerine getirilmektedir. Ayg\u0131t bilgi deste\u011fini daha geni\u015f, h\u0131zl\u0131, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve kesin bir \u015fekilde yerine getirerek i\u015fleri programlar ve denetler. Bir\u00e7ok kimse de, ayg\u0131t\u0131n bu programlama ve denetleme i\u015flerindeki yan hizmetleri yerine getirirler. Ayg\u0131t\u0131n icad\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6nemlerde s\u00f6zkonusu s\u00fcre\u00e7, \u201cservisler\u201d, \u201czihinsel\u201d ve \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131p, \u00e7evresel olarak nitelenirdi. Bu i\u015flemler \u015fimdi merkezile\u015fti\u011finden, k\u00fclt\u00fcr hakk\u0131nda gelecekte yap\u0131labilecek olan herhangi bir ele\u015ftirinin \u201ci\u015f\u201d s\u0131n\u0131flamas\u0131ndan \u00e7ok, \u201cbilgi\u201d (information) s\u0131n\u0131flamas\u0131 \u00fczerine yap\u0131lanmas\u0131 gereklili\u011fi do\u011fmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nAyn\u0131 a\u00e7\u0131dan foto\u011fraf makinas\u0131 veya genelde her t\u00fcrl\u00fc ayg\u0131t\u0131n simge \u00fcretme amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Ayg\u0131t kendi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kurallara g\u00f6re simgesel y\u00fczeyler \u00fcretir. Foto\u011fraf makinas\u0131, foto\u011fraf \u00fcretimi i\u00e7in programlanm\u0131\u015ft\u0131r ve \u00fcretilen her foto\u011fraf da programlanm\u0131\u015f yeteneklerin somutla\u015fm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu yetenekler \u00e7ok geni\u015f ancak s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Bu yeteneklerin toplam\u0131 bir foto\u011fraf makinas\u0131 ile yap\u0131labileceklerin t\u00fcm\u00fcne e\u015fittir. Ayr\u0131ca bir foto\u011fraf makinas\u0131, ayn\u0131 foto\u011fraf\u0131 neredeyse sonsuz say\u0131da tekrar \u00fcretebilir. Ancak bu pek ilgin\u00e7 de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler bilgi \u00fcretici (informative) olmaktan \u00e7ok gereksiz fazlal\u0131klard\u0131r. Amac\u0131m\u0131za y\u00f6nelik olarak, daha \u00e7ok, bilgi \u00fcreten foto\u011fraflarla ilgiliyiz.<\/p>\n \nHer yeni foto\u011fraf ile ayg\u0131t program\u0131n\u0131n gizli yeteneklerinden biri ortaya \u00e7\u0131kar. Ayg\u0131t\u0131n evreni de bu somutla\u015fm\u0131\u015f yetenek ile her defas\u0131nda zenginle\u015fir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n amac\u0131 s\u00f6zkonusu ayg\u0131t program\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n t\u00fcketimi e\u015fdeyi\u015fle, foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n yeteneklerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ancak s\u00f6zkonusu program son derece zengin ve geni\u015f olanaklar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n \u00e7abas\u0131 da, ayg\u0131t program\u0131ndaki gizli yeteneklerin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 do\u011frultusundad\u0131r. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 ayg\u0131t\u0131 eline ald\u0131\u011f\u0131nda onu evirir, \u00e7evirir, inceler, i\u00e7inden bakar. Makina i\u00e7inden d\u00fcnyaya bakt\u0131\u011f\u0131nda onu ilgilendiren asl\u0131nda yeni bilgiler \u00fcretmesine olanak tan\u0131yan ayg\u0131t program\u0131d\u0131r. \u0130lgisi ayg\u0131t \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131r, objektifin \u00f6n\u00fcndeki d\u00fcnya s\u00f6zkonusu yeteneklerin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli bir bahane durumundad\u0131r.\n<\/p>\n \nS\u00f6zkonusu s\u00fcre\u00e7 satran\u00e7 oyununa benzetilebilir. Satran\u00e7 oyuncusu da s\u00fcrekli oyun kurallar\u0131n\u0131n el verdi\u011fi yeni taktikler, yeni hamleler pe\u015finde ko\u015far. Satran\u00e7 oyuncusu, satran\u00e7 ta\u015flar\u0131 ile, foto\u011fraf\u00e7\u0131 da foto\u011fraf makinas\u0131 ile oynar. Dolay\u0131s\u0131yla makina bir alet olmaktan \u00e7ok bir oyuncak, foto\u011fraf\u00e7\u0131 da bir i\u015f\u00e7i\u2019den \u00e7ok bir oyuncu [yazan insan\u2019dan (homofaber) \u00e7ok oynayan insan (homoludens)] durumundad\u0131r. Ancak foto\u011fraf\u00e7\u0131 oyunu oyunca\u011f\u0131 ile birlikte oynamaktan \u00e7ok ona kar\u015f\u0131 oynamaktad\u0131r. Oyunca\u011f\u0131n i\u00e7inde gizli olanlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00e7aba harcar. Sanayi \u00f6ncesi toplumlardaki esnaf, aletler ile \u00e7evriliydi, sanayi toplumunda ise, makinalar insanlarla \u00e7evrilmi\u015ftir. Ancak foto\u011fraf\u00e7\u0131 ve ayg\u0131t i\u00e7i\u00e7e, \u00e7\u00f6z\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu insan\u0131n ne sabit, ne de de\u011fi\u015fken bir \u00f6\u011fe oldu\u011fu fakat ayg\u0131t ile i\u015flevsel bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu yeni t\u00fcrde bir ili\u015fki bi\u00e7imidir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki; daha \u00e7ok foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ayg\u0131t\u0131n bir \u201ci\u015fleten\u201di (functionnaire) olarak an\u0131lmas\u0131 gerekir.\n<\/p>\n \nOyunun \u00e7abuk sona ermemesi i\u00e7in ayg\u0131t program\u0131n\u0131n zengin olmas\u0131 gerekir. Ayg\u0131t\u0131n\/oyunun yeteneklerinin onu i\u015fletenin \u00fcstesinden gelebilece\u011finden daha kapsaml\u0131 olmas\u0131 gerekir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle ayg\u0131t program\u0131n\u0131n, i\u015fletenden daha yeterli olmas\u0131 gerekir. Foto\u011fraf makinas\u0131 hi\u00e7bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fleyemeyece\u011fi kadar de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcretme kapasitesine sahiptir. \u0130yi programlanm\u0131\u015f bir foto\u011fraf makinas\u0131 hi\u00e7bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n veya t\u00fcm foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n \u00fcstesinden gelemeyece\u011fi kadar geni\u015f olanaklara sahiptir. Bu anlamda tam anlam\u0131yla bir karanl\u0131k kutudur.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131y\u0131 cezbeden de bu kutunun karanl\u0131\u011f\u0131, gizemi, bilinmezli\u011fidir. Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n kendini kaybetti\u011fi ancak istedi\u011fi takdirde de egemenlik kurabilece\u011fi bir ger\u00e7ektir. S\u00f6zkonusu karanl\u0131k kutuyu beslemek i\u00e7in gerekli girdilerin ne oldu\u011funu ve bunlar\u0131n da fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak birer \u00e7\u0131kt\u0131\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini bilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n karanl\u0131k kutunun i\u00e7inde olup bitenleri bilmemesine kar\u015f\u0131n, ayg\u0131t\u0131n onun istediklerini yerine getirdi\u011fi de do\u011frudur. Bu ayg\u0131t\u0131n temel \u00f6zelliklerinden biridir. \u0130\u015fleten ayg\u0131t\u0131n ancak d\u0131\u015fsal \u00f6zelliklerine h\u00fckmederek ona y\u00f6n verebilir, bunu yaparken de, her zaman bilinmeyen baz\u0131 i\u00e7sel \u00f6zelliklerin egemenli\u011fi alt\u0131ndad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, i\u015fleten her zaman, hi\u00e7bir zaman tamam\u0131yla usta olamayaca\u011f\u0131 bir oyunu oynamaktad\u0131r. Kafka.\n<\/p>\n \nS\u00f6ylenenlerden kas\u0131t ayg\u0131t\u0131n program\u0131n\u0131n simgelerden olu\u015ftu\u011fudur. Ayg\u0131t\u0131 i\u015fletmek, s\u00f6zkonusu simgelerle oynamak, onlar\u0131 biraraya getirmektir. Bu konuda s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 (anakronistik) bir \u00f6rnek daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir, \u015f\u00f6yle ki; yazar bir ayg\u0131t olarak kabuledilebilecek olan \u201cdil\u201din i\u015fleticisi say\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc simge say\u0131labilecek s\u00f6zc\u00fckleri biraraya getirerek oyun oynamaktad\u0131r. Amac\u0131, belli kurallardan olu\u015fan dil program\u0131n\u0131 t\u00fcketerek, yaz\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmektir. \u00d6rne\u011fin, s\u0131rad\u0131\u015f\u0131l\u0131k niteli\u011fi dil\u2019in tam bir ayg\u0131t olarak kabuledilememesinden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dil, hi\u00e7bir insani uzvun uzant\u0131s\u0131 de\u011fildir ve herhangi bir bilimsel kuramdan yararlan\u0131larak da \u00fcretilmemi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yazarlar\u0131n yerini alan kelimei\u015flemciler (wordprocessor) sayesinde dil de bir ayg\u0131t gibi kullan\u0131labilmektedir. Yazar s\u00f6zc\u00fcklerle oynarken, beyaz bir ka\u011f\u0131d\u0131n \u00fczerinde \u00e7izdi\u011fi her harf ile de\u011fi\u015fikli\u011fe (inform\/yeni bir bi\u00e7ime) neden olur. Kelimei\u015flemciler de ayn\u0131 s\u00fcreci, rastlant\u0131sal ve otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Sonu\u00e7 olarak da, bir yazar\u0131n neden oldu\u011fu bi\u00e7imsel de\u011fi\u015fikli\u011fe\/bilgi \u00fcretimine neden olurlar.\n<\/p>\n \nYazarlar veya kelimei\u015flemciler taraf\u0131ndan oynanan oyunlardan \u00e7ok daha de\u011fi\u015fik oyun oynayabilen ayg\u0131tlar da vard\u0131r. Yazarlar veya kelimei\u015flemcilerin ka\u011f\u0131t \u00fczerinde meydana getirdikleri her t\u00fcrl\u00fc \u015feklin ses olarak bilinen kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 mevcuttur ve bu y\u00fczden de \u201cdura\u011fan\u201d olarak nitelenebilecek bir de\u011fi\u015fime neden olurlar. Di\u011fer ayg\u0131tlar\u0131n, s\u00fcrece tabi tuttuklar\u0131 nesnelere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak verdikleri simgelerin anlam\u0131 baz\u0131 hareketlerdir (\u00f6rne\u011fin, \u00e7al\u0131\u015fmaya ait hareketler). Nesneler de bu s\u00f6zkonusu simgeleri a\u00e7\u0131mlayarak, program\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imde davran\u0131rlar. Bu de\u011fi\u015fim \u201cdinamik\u201d, de\u011fi\u015fime tabi olan nesne de \u201czeki alet\u201d (intelligent tool) olarak nitelenir. Bunlar insani i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn yerini alarak, bireylere oyun oynamak i\u00e7in daha fazla zaman ay\u0131rma olana\u011f\u0131 sa\u011flarlar.\n<\/p>\n \nBu anlamda foto\u011fraf makinas\u0131, insan\u0131n oyun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc simgelerken, ayn\u0131 zamanda s\u00fcrecin robotla\u015fmas\u0131na da i\u015faret eder. Foto\u011fraf makinas\u0131 kendili\u011finden resim \u00fcretebildi\u011fi i\u00e7in \u201czeki alet\u201d say\u0131labilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n dikkatini bir ressam gibi f\u0131r\u00e7as\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131 gerekmez. Aksine b\u00fct\u00fcn ilgisini makina ile oynad\u0131\u011f\u0131 oyun \u00fczerinde toplayabilir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn bir d\u00fczlem \u00fczerine kaydedilmesi i\u015fi ayg\u0131t taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmi\u015ftir. Bu y\u00fczden foto\u011fraf\u00e7\u0131 ayg\u0131t\u0131n daha \u00e7ok oyuncaks\u0131 \u00f6zellikleri ile ilgilenir.\n<\/p>\n \nBuna g\u00f6re ayg\u0131t\u0131n en az i\u00e7 i\u00e7e iki programa sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunlardan ilki, ayg\u0131t\u0131n kendi kendine g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcretmesini sa\u011flayan programd\u0131r. Di\u011feri ise, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n yine ayg\u0131tla diledi\u011fince oynayabilmesini sa\u011flayan programd\u0131r. Ayg\u0131t\u0131 programlayan foto\u011fraf sanayi, bu sanayiyi programlayan genel s\u0131nai yap\u0131 ve s\u00f6zkonusu yap\u0131y\u0131 programlayan sosyoekonomik olu\u015fum taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f di\u011fer programlar ise, bunlar\u0131n da alt\u0131nda gizlenmi\u015ftir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, hi\u00e7bir zaman nihai bir ayg\u0131t i\u00e7in nihai bir programdan da s\u00f6zedilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc her program\u0131n \u00fczerinde bir metaprogram vard\u0131r ve programlar hiyerar\u015fisi yukar\u0131ya do\u011fru a\u00e7\u0131k u\u00e7ludur.\n<\/p>\n \nHer program, kendinden \u00f6nce gelen bir metaprograma g\u00f6re i\u015fler. Bir program\u0131n programlay\u0131c\u0131lar\u0131, kendilerinden \u00f6nceki bir metaprogram i\u00e7in \u201ci\u015fleten\u201d durumundad\u0131rlar. B\u00f6yle olunca da, hi\u00e7bir zaman bir ayg\u0131t\u0131n ger\u00e7ek sahibinden, e\u015fdeyi\u015fle onu kendi \u00f6zel ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda programlayabilen bir kimseden s\u00f6zedilemez. Ayg\u0131t bir makina de\u011fildir. Foto\u011fraf makinas\u0131, foto\u011fraf sanayi, foto\u011fraf sanayi de end\u00fcstriyel yap\u0131, o da sosyoekonomik d\u00fczen i\u00e7in i\u015fler. Dolay\u0131s\u0131yla, ayg\u0131ta kimin sahip oldu\u011fu sorusu yanl\u0131\u015f bir sorudur. Sorulmas\u0131 gereken, ayg\u0131t\u0131n kimin taraf\u0131ndan programland\u0131\u011f\u0131 ve bu program\u0131n da kimin taraf\u0131ndan t\u00fcketildi\u011fidir.\n<\/p>\n \nAyg\u0131t m\u00fclkiyetinin aldat\u0131c\u0131 bir kavram oldu\u011funu g\u00f6sterir bir ba\u015fka neden daha vard\u0131r. Genelde ayg\u0131tlar, m\u00fclkiyetine sahip oldu\u011fumuz dayan\u0131kl\u0131mallar t\u00fcr\u00fcnden nesnelerdir. Foto\u011fraf makinas\u0131, metal, cam, plastik gibi maddelerden yap\u0131lm\u0131\u015f fiziksel bir yap\u0131ya sahiptir. Ancak satranc\u0131 bir oyun haline getiren onun ta\u015flar\u0131n\u0131n tahtadan yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131ndan \u00e7ok kurallar\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bir foto\u011fraf makinas\u0131 sat\u0131n al\u0131rken \u00f6denen para onun fiziksel yap\u0131s\u0131n\u0131n bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmaktan \u00e7ok, foto\u011fraf g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc \u00fcretmeye yarayan program\u0131n\u0131n maddi bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ayg\u0131t\u0131n maddi de\u011ferinin ne kadar azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k yaz\u0131l\u0131m\u0131n (softare) de\u011fer kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla g\u00f6zleyebiliriz. Politik ayg\u0131ta bakarak, t\u00fcm sanayi sonras\u0131 toplumlar\u0131n \u00f6zellikleri hakk\u0131nda fikir edinilebilir. \u015e\u00f6yle ki, s\u00f6zkonusu toplumlarda de\u011feri elinde bulunduranlar, maddi varl\u0131klar\u0131n m\u00fclkiyetine sahip olanlardan \u00e7ok program denetimini ellerinde tutanlard\u0131r. Bu da sonu\u00e7 olarak, de\u011ferlerin de\u011ferlendirilmesi t\u00fcr\u00fcnden simgelerdir.\n<\/p>\n \nG\u00fcc\u00fc elinde bulunduranlar art\u0131k m\u00fclkiyet sahiplerinden \u00e7ok programlay\u0131c\u0131lar ve uygulay\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. Simgelerle oynamak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir g\u00fc\u00e7 belirtisi haline gelmi\u015ftir ve bu da hiyerar\u015fik bir oyundur. Foto\u011fraf\u0131 \u00e7eken kimse, o foto\u011fraflar\u0131 izleyenlere oranla daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir anlamda onlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 programlamaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde de, ayg\u0131t foto\u011fraf\u00e7\u0131ya oranla daha \u00fcst\u00fcn bir konumdad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi program\u0131yla onun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmektedir. Toplumsal g\u00fcc\u00fcn nesneden simgeye kaymas\u0131, \u201cenformasyon toplumunun\u201d (information society) ve \u201cenformasyon emperyalizmi\u201dnin en belirgin g\u00f6stergesidir. Bu t\u00fcr toplumlara \u00f6rnek olarak Japonya g\u00f6sterilebilir. S\u00f6zkonusu \u00fclke zengin hammadde kaynaklar\u0131na ve enerjiye sahip olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, programlama, veri i\u015fleme (data processing), bili\u015fim ve simgeler gibi g\u00fc\u00e7leri elinde bulundurmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nBuraya kadar ayg\u0131t hakk\u0131nda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar, onunla oynayan\u0131n bile i\u00e7ini g\u00f6remeyece\u011fi kadar karanl\u0131k ve karma\u015f\u0131k bir oyuncak oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Oyun, ayg\u0131t\u0131n program\u0131ndaki kurallara uygun olarak simgeleri biraraya getirmektir. S\u00f6zkonusu bu programda kendinden yukar\u0131daki bir metaprogram taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur. Tamamen otomatik bir ayg\u0131t\u0131n s\u00f6zkonusu oyunu\/i\u015fletimi yerine getirmesi i\u00e7in herhangi bir insan m\u00fcdahalesine gerek yoktur. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ayg\u0131tlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in i\u015fleten\/oynayan olarak hala insan unsuruna gerek vard\u0131r. Ayg\u0131t beyin s\u00fcrecini sim\u00fcle etme amac\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015ftir (ayg\u0131t\u0131 icad edenlerin Kartezyen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7iminden yararlanm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 daha ilerde g\u00f6rece\u011fiz). Ayg\u0131t\u0131n \u00fcretimine \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bilimsel kuramlar uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, ayg\u0131t\u0131n insan d\u00fc\u015f\u00fcncesini taklit eden ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken de oynayan bilimsel bir kara kutu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf makinas\u0131 g\u00f6reli olarak daha basit ve saydam bir ayg\u0131t, foto\u011fraf\u00e7\u0131 ise basit bir \u201ci\u015fleten\u201d durumundad\u0131r. Ancak bu ikili, sanayi sonras\u0131 \u00f6zellikleri \u00e7ok belirgin olarak yans\u0131tmaktad\u0131r. Ayg\u0131t\/foto\u011fraf\u00e7\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi sanayi sonras\u0131 varolu\u015fun anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r.\n<\/p>\n \nfoto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131<\/b> \nFotografik orman, k\u00fclt\u00fcrel nesnelerden e\u015fdeyi\u015fle, belli bir niyet sonucu yerle\u015ftirilmi\u015f nesnelerden olu\u015fur. Bu nesneler foto\u011fraf\u00e7\u0131 ve oyunu aras\u0131na girerek, onun av\u0131n\u0131 g\u00f6rmesini engeller. Fotografik avlanma s\u00f6zkonusu \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcrel niyetler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n amac\u0131, kendini i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel durumdan s\u0131y\u0131rarak, \u201ckay\u0131ts\u0131zca\u201d (unconditionally) av\u0131n\u0131 yakalamakt\u0131r. Bu da, fotografik (foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131 belki denilebilir) s\u00fcrek\u2019in (photographic path ) Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131nda, Japonya\u2019da veya herhangi bir \u201caz geli\u015fmi\u015f\u201d \u00fclkedeki bi\u00e7imsel fark\u0131n\u0131n nedenidir. Bu k\u00fclt\u00fcrel durumlar\u0131n her fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde en az\u0131ndan tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f engeller olarak \u201columsuzmu\u015f\u201d gibi g\u00f6r\u00fclebilmesi gerekir. \u201cBelge\u201d ve \u201cr\u00f6portaj\u201dfoto\u011fraf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda oynanan oyunun konusu zaten ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na k\u00fclt\u00fcrel durum\u2019dur. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdeki k\u00fclt\u00fcrel durum\u2019un da foto\u011fraf ele\u015ftirisi taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131mlanmas\u0131 gerekir. K\u00fclt\u00fcrel durum\u2019un yap\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen nesnelerden \u00e7ok foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131nda gizlidir.\n<\/p>\n \nAncak bir foto\u011fraf g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne bakarak, onu \u00e7eken foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel durum hakk\u0131nda karara varmak neredeyse imkans\u0131z bir i\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc foto\u011frafta g\u00f6r\u00fclenler, ayg\u0131t\u0131n (foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n) s\u0131n\u0131flamalar\u0131d\u0131r. Bu s\u0131n\u0131flamalar k\u00fclt\u00fcrel durumun \u00fczerini bir a\u011f gibi \u00f6rterek, ancak a\u00e7\u0131k b\u0131rakt\u0131klar\u0131 yerlerden ge\u00e7enleri g\u00f6rmemize izin verirler. Bu asl\u0131nda her sanayi \u2013 sonras\u0131 i\u015flevin bir \u00f6zelli\u011fidir. Ayg\u0131t kendi s\u0131n\u0131flamalar\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcrel durum\u2019a empoze ederek onu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irir. Dolay\u0131s\u0131yla bir \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrel durum (\u00f6rnek olarak, \u201cbat\u0131l\u0131\u201d, \u201cJapon\u201d veya \u201caz geli\u015fmi\u015f \u00fclke\u201d vb.,) b\u00f6ylece arka planda kal\u0131r. Bunun sonucu ise, ayg\u0131t\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tekd\u00fcze bir kitle k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u0130ster Bat\u0131da, ister Japonya\u2019da isterse az geli\u015fmi\u015f bir \u00fclkede olsun, her\u015fey ayn\u0131 s\u0131n\u0131flamalara g\u00f6re \u201c\u00e7ekilir\u201d, ayn\u0131 a\u011fdan s\u00fcz\u00fcl\u00fcr ve Kant da b\u00f6ylece ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelir.\n<\/p>\n \nAyg\u0131t tamamen otomatik hale gelmedik\u00e7e s\u0131n\u0131flamalar\u0131, m\u00fcdahale edilebilecek d\u0131\u015fsal \u00f6zellikler olarak yap\u0131lan\u0131r. Bunlar fotografik zaman mek\u00e2n s\u0131n\u0131flamalar\u0131d\u0131r. Bunlar ne Neton\u2019a, ne de Einstein\u2019a \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Zaman ve mek\u00e2n\u0131n belli b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015f birimleridir. Bunlar yakalanacak oyuna g\u00f6re biraraya getirilmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131d\u0131r ve \u201cfotografik nesne\u201d de, bu fotografik zaman ve mek\u00e2n\u0131n ortas\u0131nda yer al\u0131r. \u00d6rne\u011fin, belli bir konu i\u00e7in \u00e7ok yak\u0131n, yak\u0131n, orta ve genel \u00f6l\u00e7ek sa\u011flayabilecek veya ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131, bal\u0131kg\u00f6z\u00fc ya da \u00e7ocuk perspektifi etkisi yaratabilecek mek\u00e2n b\u00f6lgeleri vard\u0131r. Bunun gibi, g\u00f6zlerin uzunca bir zamandan beri tam a\u00e7\u0131k oldu\u011fu veya g\u00f6zucuyla s\u00fcz\u00fclen, ironik bak\u0131\u015flar i\u00e7in uygun mek\u00e2n b\u00f6lgeleri de bulunur. Veya y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u0131z\u0131\/ka\u00e7amak bak\u0131\u015flara, serin kanl\u0131, uzun s\u00fcreli seyirler ve meditasyonlar i\u00e7in m\u00fcteffekir bak\u0131\u015flara uygun zaman b\u00f6lgeleri de vard\u0131r. Bunlar foto\u011fraf \u00e7ekme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi zaman ve mek\u00e2n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131 avlan\u0131rken s\u00f6zkonusu bir zaman mek\u00e2n s\u0131n\u0131flamas\u0131ndan bir di\u011ferine yer de\u011fi\u015ftirir. Bu hareketi s\u0131ras\u0131nda da t\u00fcrl\u00fc mek\u00e2n ve zaman s\u0131n\u0131flamalar\u0131n\u0131 birbirleri ile kayna\u015ft\u0131r\u0131r. Bu av oyunu, s\u00f6zkonusu zaman ve mek\u00e2n s\u0131n\u0131flamalar\u0131n\u0131 biraraya getirmekten ibarettir. Bir foto\u011frafa bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da en az\u0131ndan anl\u0131k olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilen, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel ortamdan \u00e7ok bu oyunun yap\u0131s\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u0131 \u00e7eken kimse makina s\u0131n\u0131flamalar\u0131n\u0131n baz\u0131 bile\u015fkelerini se\u00e7er. \u00d6rne\u011fin, av\u0131n\u0131 alttan ve y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u0131z\u0131yla yakalamak i\u00e7in s\u00f6zkonusu s\u0131n\u0131flamalara m\u00fcdahale eder. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n bir se\u00e7im \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc varm\u0131\u015f ve makinan\u0131n da tamamen onun isteklerine boyun e\u011fmi\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmesine kar\u015f\u0131n, asl\u0131nda bu se\u00e7enekler makinan\u0131n s\u0131n\u0131flamalar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan, s\u00f6zkonusu olan da programl\u0131 bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. Foto\u011fraf makinas\u0131, yine makina program\u0131na g\u00f6re i\u015fleyen foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetleri do\u011frultusunda i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 daha \u00f6nce programlanmam\u0131\u015f birtak\u0131m yeni makina s\u0131n\u0131flamalar\u0131da geli\u015ftirebilir. Ancak b\u00f6ylelikle ki\u015fi foto\u011fraf \u00e7ekme davran\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7ok, foto\u011fraf sanayi metaprogram\u0131 i\u00e7inde veya \u201ckendi makinan\u0131 kendin yap\u201d t\u00fcr\u00fcnden bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde e\u015fdeyi\u015fle, makinalar\u0131n programland\u0131\u011f\u0131 a\u015famada kendini konumland\u0131rm\u0131\u015f demektir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, foto\u011fraf \u00e7ekme davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, makinan\u0131n foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n istekleri do\u011frultusunda, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ise, makina program\u0131n\u0131n el verdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde hareket etti\u011fi s\u00f6ylenebilir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ve foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n i\u015flevlerinin i\u00e7erirli\u011fi (involution) \u201cfotografik nesne\u201dnin se\u00e7iminde de rahatl\u0131kla g\u00f6zlenebilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131, bir sine\u011fi, bir y\u00fcz\u00fc, Wilson \u00e7emberindeki atomik par\u00e7an\u0131n izini, bir y\u0131ld\u0131z k\u00fcmesini veya aynada kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne kadar her\u015feyi \u00e7ekebilir. Asl\u0131nda yaln\u0131z foto\u011fraflanabilirleri, e\u015fdeyi\u015fle, makina program\u0131n\u0131n izin verdiklerini \u00e7ekebilir. Makina program\u0131n\u0131n el verdi\u011fi \u201cfoto\u011fraflanabilir\u201dler, \u00f6ncelikle durumlard\u0131r. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 neyi \u00e7ekerse \u00e7eksin, onu bir durum\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi gerekir. Makina program\u0131 ile uyumlu oldu\u011fu takdirde, \u201cnesne\/konu\u201d se\u00e7iminde foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekecek olan \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131 s\u0131n\u0131flamalar\u0131n se\u00e7iminde kendi estetik, epistemolojik veya sosyopolitik \u00f6l\u00e7\u00fctlerini uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanabilir. Bunun gibi sanatsal, bilimsel veya politik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yarataca\u011f\u0131na ve makinan\u0131n ise, bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yaln\u0131zca bir alet oldu\u011funa da inanabilir. Ancak kendisinin ayg\u0131td\u0131\u015f\u0131 olarak yorumlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flamalar, yakla\u015f\u0131k olarak makina program\u0131 taraf\u0131ndan da kapsanmaktad\u0131r. Program dahilindeki bu s\u0131n\u0131flamalar\u0131n foto\u011fraf\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan se\u00e7iminde, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n makinay\u0131 \u201cy\u00f6nlendirmesi\u201d gerekir. Bu asl\u0131nda \u201cteknik\u201d ve \u201ckavramsal\u201d bir davran\u0131\u015ft\u0131r [do\u011frusal (linear) d\u00fc\u015f\u00fcncenin a\u00e7\u0131k se\u00e7ik, belirgin bir unsuru olarak kavram]. Foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n sanatsal, bilimsel veya politik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler i\u00e7in y\u00f6nlendirilmesi s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n \u201csanat\u201d, \u201cbilim\u201d ve \u201cpolitika\u201d gibi kavramlara ne atfetti\u011finin yine kendisi taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir. Bundan sonra da, s\u00f6zkonusu kavramlar\u0131n makina program\u0131na uygun bir bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla hi\u00e7bir zaman naiv, anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f bir foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6zedilemez. Foto\u011fraf, kavramlar\u0131n bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylelikle, foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n ayg\u0131td\u0131\u015f\u0131 olarak de\u011ferlendirdikleri \u00f6l\u00e7\u00fctler de asl\u0131nda makina program\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011finin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nS\u00f6zkonusu \u00e7e\u015fitlilik neredeyse t\u00fcketilemeyecek kadar s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r. Hi\u00e7bir foto\u011fraf\u00e7\u0131 olas\u0131 b\u00fct\u00fcn foto\u011fraflar\u0131 \u00e7ekebilmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnemez. Makinan\u0131n hayal g\u00fcc\u00fc bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131nkinden veya di\u011fer t\u00fcm foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n hayal g\u00fcc\u00fcnden daha geni\u015ftir. Bu foto\u011fraf oyununun asl\u0131d\u0131r. Makinan\u0131n hayal g\u00fcc\u00fc i\u00e7inde yeterince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmi\u015f b\u00f6l\u00fcmler de bulunmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmler i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilen foto\u011fraflar, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, gereksiz ve yeni bilgiler iletmeyen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdir. \u00d6nce de de\u011finildi\u011fi gibi, bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler tart\u0131\u015fma kapsam\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada kastedildi\u011fi anlam\u0131yla \u201cfoto\u011fraf \u00e7ekme\u201d, makina program\u0131 dahilinde \u00f6nceden ke\u015ffedilmemi\u015f olanaklar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle, daha \u00f6nceleri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, yeni bilgiler ileten, imkans\u0131z g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yaratmakt\u0131r.\n<\/p>\n \nTemel olarak foto\u011fraf\u00e7\u0131 (burada kastedildi\u011fi anlamda), \u00f6nceleri varolmayan baz\u0131 durumlar geli\u015ftirmek istemektedir. S\u00f6zkonusu durumlar \u201coradaki\u201d d\u0131\u015f d\u00fcnyada haz\u0131r olarak beklememektedir. \u0130\u00e7inde ya\u015fanan d\u00fcnya yaln\u0131zca m\u00fcmk\u00fcn olmayan durumlar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131\/kurulmas\u0131 i\u00e7in bir bahane niteli\u011findedir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 bunlar\u0131 \u201corada\u201d (i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya) de\u011fil, makina program\u0131n\u0131n olanaklar\u0131 i\u00e7inde arar. Bu anlamda, foto\u011fraf\u0131n idealizm ve ger\u00e7ek\u00e7ilik aras\u0131ndaki geleneksel ayr\u0131m\u0131n \u00fcstesinden geldi\u011fi de s\u00f6ylenebilir. \u015e\u00f6yle ki; \u201cger\u00e7ek\u201d olan ne \u201corada\u201d i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya, ne de makina program\u0131n\u0131n bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kavramlard\u0131r. As\u0131l \u201cger\u00e7ek\u201d olan, olu\u015fan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn kendisidir. D\u00fcnya ve makina program\u0131, foto\u011fraflar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli verilerdir. Foto\u011fraf g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen olanaklard\u0131r. Sonu\u00e7 olarak elde edilen anlam (significance) vekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ters i\u015flerli\u011fidir. Buna g\u00f6re \u201cger\u00e7ek\u201d olan i\u015faret edilen de\u011fil, bilgi, simge gibi anlaml\u0131 oland\u0131r. Anlam vekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bu ters i\u015flerlili\u011fi, ayg\u0131ta ve genelde de sanayi sonras\u0131 d\u00f6neme ait her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zelli\u011fin belirleyicisidir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131, fotografik zaman ve mek\u00e2n\u2019\u0131birbirinden ay\u0131ran t\u00fcrl\u00fc g\u00f6r\u00fcnmez engeller hakk\u0131nda verilen karar sonucu geli\u015fen s\u0131\u00e7rama sekanslar\u0131ndan olu\u015fur. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 s\u00f6zkonusu engellerden biriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda (\u00f6rne\u011fin; yak\u0131n ve genel \u00e7ekim aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar,) makinas\u0131na nas\u0131l y\u00f6n verece\u011fi konusunda teredd\u00fcte d\u00fc\u015fer. (E\u011fer foto\u011fraf makinas\u0131 tamamen otomatik bir yap\u0131ya sahipse foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n ufak birimleri say\u0131lan bu s\u0131\u00e7ramalar neredeyse g\u00f6r\u00fcnmez hale gelir ve makinan\u0131n mikro elektronik sinir sistemi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir). Bu t\u00fcr s\u0131\u00e7ramal\u0131 aray\u0131\u015flara \u201cduraksama\u201d denebilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 duraksar ancak bu duraksaman\u0131n, bilimsel, dini veya var olmakla ilgili bir anlam\u0131 yoktur. Bu, teredd\u00fct\u00fcn ve karar\u0131n \u00e7ok ufak par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnerek olu\u015fturdu\u011fu atomize ve kuantize yeni t\u00fcrde bir duraksamad\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131, s\u00f6zkonusu engellerden biriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ekece\u011fi \u201cnesne\u201dye g\u00f6re belli bir konuma geldi\u011fini anlar. Makina da bu konumda ona sonsuz de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7im yapma olana\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131r. Burada yine foto\u011fraf\u00e7\u0131 nesneye g\u00f6re konumunun do\u011furdu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fini ve e\u015fitli\u011fini farkeder. Sonu\u00e7 olarak da foto\u011fraf\u0131 \u00e7eken, \u00f6nemli olan\u0131n, bu g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan birinin di\u011ferine tercih edilmesi de\u011fil, m\u00fcmk\u00fcn olan en fazla g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi oldu\u011funu anlar. Bu anlamda se\u00e7imi niteliksel de\u011fil, nicelikseldir \u201cvivre le plus, non pas le mieux.\u201d (iyi de\u011fil fazla ya\u015fa)\n<\/p>\n \nG\u00f6r\u00fcng\u00fcye m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan yakla\u015fmay\u0131 ama\u00e7layan foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131, bu y\u00f6nleriyle \u201cfenomenolojik duraksama\u201d (ancak bu t\u00fcr bir duraksaman\u0131n \u00e7ekirde\u011fi, makina program\u0131n\u0131n zaten i\u00e7inde gizlidir) say\u0131l\u0131r. S\u00f6zkonusu duraksamaya etki eden iki unsur vard\u0131r: Bunlardan ilki, foto\u011fraflaman\u0131n antiideolojik bir davran\u0131\u015f olu\u015fudur. \u0130deoloji, di\u011ferlerine g\u00f6re tek ve belli bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kabuledilmesidir. Baz\u0131 foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n belli bir ideolojiye ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini sanmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, asl\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ideoloji – sonras\u0131 (post ideological) davran\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci olarak da, foto\u011fraf\u0131n bir programa ba\u011fl\u0131 eylem olmas\u0131d\u0131r. Bu her t\u00fcr sanayi – sonras\u0131 eylem i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Programa ba\u011fl\u0131 ve antiideolojik oldu\u011fundan fenomenolojik bir eylem say\u0131l\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki; \u201ckitle k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ideolojikle\u015ftirme\u201d veya \u201ckitle foto\u011fraf\u0131 ile ideolojikle\u015ftirme\u201d gibi s\u00f6zler yanl\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \nSonunda fotografik eylem de, Amerika ba\u015fkan\u0131n\u0131n bir d\u00fc\u011fmeye basaca\u011f\u0131 gibi, d\u00fc\u011fme\u2019ye basmay\u0131 sonu\u00e7layacak bir karar gerektirir. Asl\u0131nda bu karar, daha \u00f6nce verilen bir \u00e7ok, kum zerresine benzer kararlar\u0131n sonuncusudur. Bir karar zerreci\u011fidir. Amerika ba\u015fkan\u0131n\u0131n verdi\u011fi karar devenin s\u0131rt\u0131n\u0131 b\u00fcken son darbedir. Hi\u00e7bir karar\u0131n \u201cson karar\u201d olmad\u0131\u011f\u0131 ve herhangi bir karar\u0131n s\u00f6zkonusu karar s\u00fcrecinin baz\u0131 a\u015famalar\u0131ndan yaln\u0131zca biri oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, tek bir foto\u011fraf\u0131n da hi\u00e7bir zaman foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karamayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Hi\u00e7bir foto\u011fraf \u201cSon Karar\u201d\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak de\u011ferlendirilemez \u00e7\u00fcnk\u00fc, hakiki karar foto\u011fraf s\u00fcreci i\u00e7ine zerrecikler halinde da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131 s\u00f6zkonusu \u00f6\u011f\u00fctme s\u00fcrecinden ka\u00e7arak, film kurgucusuna benzer bir tav\u0131rla seriyi olu\u015fturan foto\u011fraflar aras\u0131ndan bir se\u00e7im yapabilir. Bu durumda da davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n kuantize (zerreciklerden olu\u015ftu\u011fu) oldu\u011fu varsay\u0131labilir. Se\u00e7imini, se\u00e7ik ve belirgin y\u00fczeyler aras\u0131ndan yapmak zorundad\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ayg\u0131t sonras\u0131 olarak nitelenebilecek s\u00fcrece ait bu davran\u0131\u015fta da, ayg\u0131ta ait her\u015feyde oldu\u011fu gibi, kuantize ve atomize edilmi\u015f \u00f6zellikler belirgindir.\n<\/p>\n \n\u00d6zet olarak; foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ve makinan\u0131n tek ve b\u00f6l\u00fcnmez bir i\u015flev haline geldi\u011fi, bir t\u00fcr avlanma\u2019ya benzetilebilir. Bu davran\u0131\u015f, \u00f6nceleri hi\u00e7g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, olas\u0131 olmayan yeni bilgilerin aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir s\u00fcre\u00e7tir. Davran\u0131\u015f\u0131n yap\u0131s\u0131 kuantald\u0131r. Bir t\u00fcr duraksama olarak kabul edilebilecek bu davran\u0131\u015f, noktasal teredd\u00fct ve yine noktasal kararlardan olu\u015fur. Bilginin anlam\u0131n\u0131 de\u011fil, bilginin kendisini \u201cger\u00e7ek\u201d olarak de\u011ferlendiren , ideoloji sonras\u0131 (postideological), sanayi – sonras\u0131 programl\u0131 bir davran\u0131\u015fd\u0131r. Bu yaln\u0131z fotografik davran\u0131\u015f i\u00e7in ge\u00e7erli olmaktan \u00e7ok, ister devlet ba\u015fkan\u0131, ister banka memuru olsun, her t\u00fcr i\u015fletenin her t\u00fcr davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir.\n<\/p>\n \nFotografik davran\u0131\u015f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7evremizi her taraftan ku\u015fatan foto\u011fraflard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131, varl\u0131klar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda farkl\u0131 d\u00fczeylerde s\u00fcrd\u00fcren s\u00f6zkonusu bu y\u00fczeyler i\u00e7in, bir giri\u015f niteli\u011findedir.\n<\/p>\n \nfoto\u011fraf<\/b> \nNaiv g\u00f6zlemcimiz foto\u011fraflar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyaya bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanarak, \u201corada\u201d bulunan d\u00fcnya ile foto\u011fraflar\u0131 e\u015fde\u011ferde tutar. Bu da kendi i\u00e7inde geli\u015fmemi\u015f bir foto\u011fraf felsefesini olu\u015fturur. Ancak bu iddia daha fazla korunabilir mi? Naiv g\u00f6zlemci foto\u011fraf evreninde renkli ve siyah\/beyaz durumlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, ancak \u201corada\u201dki d\u00fcnyada da bu durumlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r? E\u011fer yoksa, foto\u011fraf evreni ve i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya aras\u0131nda ne t\u00fcr bir ili\u015fki vard\u0131r? B\u00fct\u00fcn bu sorularla naiv g\u00f6zlemci kendini, \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 foto\u011fraf felsefesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulur.\n<\/p>\n \nSiyah-ve-beyaz, \u201cideal durumlar\u201d\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, \u201corada\u201dki d\u00fcnyada bu durumlara da rastlanmaz. Siyah, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yoklu\u011fu, beyaz ise, tam olarak varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, siyah ve beyaz optik kuramlar\u0131n \u201ckavramlar\u0131\u201dd\u0131r. Siyah ve beyaz durumlar kuramsal olduklar\u0131ndan, i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnyaya da ait de\u011fillerdir. Buna kar\u015f\u0131n siyah\/beyaz foto\u011fraflarla heryerde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir. Bunlar optik kuramlar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi kavramlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleridir bu y\u00fczden k\u00f6kenleri de bir kuram\u2019a dayan\u0131r.\n<\/p>\n \nSiyah-ve-beyaz ne yaz\u0131k ki, \u201corada\u201dki d\u00fcnyada bulunmazlar. E\u011fer varolsayd\u0131lar, i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnya da mant\u0131ksal olarak analiz edilebilir hale gelirdi. E\u011fer d\u00fcnyay\u0131 siyahlar ve beyazlar olarak g\u00f6rebilseydik, o zaman her\u015fey ya siyah, ya beyaz veya bu ikisinin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olacakt\u0131. Bunun sak\u0131ncas\u0131 da, renkli bir d\u00fcnya yerine gri bir d\u00fcnyaya sahip olaca\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. Gri kuram\u0131n rengidir. D\u00fcnya bu bi\u00e7imde kuramsal olarak analiz edildi\u011finde onun tekrar sentezini yapmak olas\u0131 de\u011fildir. Siyah\/beyaz foto\u011fraflar bu olguyu \u00e7ok belirgin olarak sergilerler: gridirler, dolay\u0131s\u0131yla kuramlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleridir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf icad\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce, insanlar, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00fcnyay\u0131 siyah ve beyaz olarak hayal ederlerdi. Bu fotografik Manikieizme iki \u00f6rnek verilebilir: Yarg\u0131lar evreninden \u201cdo\u011fru\u201d ve \u201cyanl\u0131\u015f\u201d soyutlan\u0131r, daha sonra bu soyutlaman\u0131n \u00fczerine Kimlik, Farkl\u0131l\u0131k ve D\u0131\u015flanan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ile birlikte Aristo mant\u0131\u011f\u0131 kurulur. Her yarg\u0131n\u0131n belirli bir mant\u0131ksal analizle s\u0131f\u0131ra indirilebilece\u011fine ve hi\u00e7bir\u015feyin tamamen do\u011fru veya tamamen yanl\u0131\u015f olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, Aristo mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f bilimin yap\u0131s\u0131 ve i\u015flerli\u011finin bir nedenidir. \u0130kinci \u00f6rnek ise, eylemler evreninden \u201ciyi\u201d ve \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d soyutlanarak, bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klardan dinsel ve politik ideolojiler kurulmas\u0131d\u0131r. Mant\u0131ksal bir analiz sonucu her eylemin bir kukla hareketi olarak nitelenebilece\u011fine ve hi\u00e7bir\u015feyin tamamen \u201ciyi\u201d veya tamamen \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, s\u00f6zkonusu soyutlamalar \u00fczerine kurulan toplumsal yap\u0131 da i\u015flemektedir. Siyah ve beyaz foto\u011fraflar da, kameradan soyutlanm\u0131\u015f olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n ayn\u0131 t\u00fcrden Manekieizmdir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraflar optik kuramlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, s\u00f6zkonusu kuramlara b\u00fcy\u00fcsellik katarlar. \u201cSiyah\u201d ve \u201cbeyaz\u201d kuramsal kavramlar\u0131 durumlara kodlarlar. Siyah\/beyaz foto\u011fraflar kuramsal d\u00fc\u015f\u00fcncenin b\u00fcy\u00fcleridir ve kuramsal s\u00f6ylemin do\u011frusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 (linearity) y\u00fczeylere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Bu asl\u0131nda, foto\u011fraflar\u0131n g\u00fczelli\u011fidir; bu g\u00fczellik daha \u00e7ok kavramlar evrenine aittir. Bir\u00e7ok foto\u011fraf\u00e7\u0131, foto\u011fraf\u0131n ger\u00e7ek anlam\u0131 olan kavramlar evrenini daha iyi a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 siyah\/beyaz foto\u011fraflar\u0131 renklilere tercih ederler.\n<\/p>\n \n\u0130lk foto\u011fraflar siyah\/beyazd\u0131 ve varl\u0131klar\u0131n\u0131 da onlardan soyutlanarak meydana geldikleri optik kuramlara bor\u00e7luydular. Kimya gibi di\u011fer bir kuram\u0131n geli\u015fimi de renkli foto\u011fraflar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, ilk foto\u011fraf \u00f6rneklerinin d\u00fcnyadan eksiltti\u011fi rengi yine iade ettiler. Fakat renkli foto\u011fraflar da en az siyah\/beyaz olanlar kadar kuramsald\u0131r. \u00d6rne\u011fin; bir foto\u011fraf g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcndeki \u00e7imenin \u201cye\u015fil\u201di, kimyasal kuramdaki \u201cye\u015fil\u201d (\u00e7\u0131kar\u0131msal renge kar\u015f\u0131 toplamsal vb.,) kavram\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Foto\u011fraf makinas\u0131 (veya i\u00e7ine beslenen film) \u201cye\u015fil\u201d kavram\u0131n\u0131, ye\u015fil\u201din g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in programlanm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal olarak da, fotografik \u201cye\u015fil\u201d ve \u201corada\u201dki \u00e7imenin ye\u015fili aras\u0131nda dolayl\u0131 ve d\u00f6ng\u00fcsel bir ili\u015fki vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cye\u015fil\u201d kavram\u0131, \u201corada\u201dki d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne dayan\u0131r. Ancak fotografik \u201cye\u015fil\u201d ve \u201corada\u201dki (ger\u00e7ek) ye\u015fil aras\u0131nda, ger\u00e7ek \u00e7imen ve siyah\/beyaz foto\u011fraftaki \u201cgri\u201d \u00e7imen aras\u0131ndakine oranla daha karma\u015f\u0131k bir dizi kodlama s\u00fcreci s\u00f6zkonusudur. Renkli bir foto\u011fraftaki \u00e7imen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, siyah\/beyaz bir foto\u011fraftaki \u00e7imen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne oranla daha soyut bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcr. Bu nedenle, renkli foto\u011fraflar\u0131n siyah\/beyaz olanlardan daha y\u00fcksek bir soyutlama d\u00fczeyine sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu anlamda siyah\/beyaz foto\u011fraflar, renklilere oranla daha somut ve \u201cdo\u011fru\u201ddurlar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, foto\u011fraf\u0131n renkleri ger\u00e7e\u011fe yakla\u015ft\u0131k\u00e7a daha fazla yalan s\u00f6yler hale gelmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6kenleri olan kuramlar\u0131 daha iyi gizleyebilmektedirler.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u0131n renkleri i\u00e7in ge\u00e7erli olanlar ayn\u0131 zamanda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn di\u011fer \u00f6\u011feleri hakk\u0131nda da ge\u00e7erlidir. Bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc hi\u00e7 istisnas\u0131z, y\u00fczeyler \u00fczerinde kendili\u011finden iz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u201corada\u201dki d\u00fcnyaya ait kavramlar\u0131n kodlanm\u0131\u015f bi\u00e7imleridir. E\u011fer ki, foto\u011fraflar\u0131 soyut kavramlara i\u015faret eden bir simgeler b\u00fct\u00fcn\u00fc veya simgesel durumlar olarak kodlanm\u0131\u015f s\u00f6ylemler olarak g\u00f6stermek istiyorsak, yahut da programlanm\u0131\u015f kavramlar olarak foto\u011fraflar\u0131n anlam\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak istiyorsak, o zaman s\u00f6z\u00fc edilen iddian\u0131n kesinlikle de\u015fifre edilmesi gerekmektedir.\n<\/p>\n \n\u00d6ncelikle \u201cde\u015fifre\u201d ile ne kastedildi\u011fi ortaya konmal\u0131d\u0131r. Latin harfleri ile kodlanm\u0131\u015f bir metni a\u00e7\u0131mlarken asl\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m nedir? \u00d6rne\u011fin, konu\u015fulan dilin al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f sesleri olarak harflerin anlam\u0131n\u0131 m\u0131 a\u00e7\u0131ml\u0131yorum? Harflerin meydana getirdi\u011fi s\u00f6zc\u00fcklerin anlam\u0131n\u0131 m\u0131 a\u00e7\u0131ml\u0131yorum? Yoksa s\u00f6zc\u00fcklerin olu\u015fturdu\u011fu c\u00fcmleleri veya biraz daha ileri giderek yazar\u0131n niyeti ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flam\u0131n\u0131 m\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yorum? Bir foto\u011fraf\u0131 de\u015fifre etti\u011fimde ne yap\u0131yorum? \u00d6rne\u011fin, kimyasal kuram s\u00f6yleminin al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir kavram\u0131 olarak \u201cye\u015fil\u201din anlam\u0131n\u0131 m\u0131 de\u015fifre ediyorum? Yoksa Latince metinde oldu\u011fu gibi, bu kez de foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetlerinin ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flam\u0131n\u0131n m\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor? S\u00f6zkonusu iletiyi tam olarak a\u00e7\u0131mlad\u0131\u011f\u0131ma ne zaman inanaca\u011f\u0131m?\n<\/p>\n \nB\u00f6yle konunca a\u00e7\u0131mlama sorunun doyurucu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da, a\u00e7\u0131mlanan her d\u00fczey kendi alt\u0131nda a\u00e7\u0131mlanmas\u0131 gereken ba\u015fka bir d\u00fczeyi de birlikte a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu anlamda her simge, k\u00fclt\u00fcrel ittifak okyanusunda gezinen bir iceberg\u2019e benzetilebilir. Bu simgenin a\u00e7\u0131mlanmas\u0131 sonuna kadar ba\u015far\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da, s\u00f6zkonusu simgenin ait oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr, tarihi ve bug\u00fcn\u00fc ile birlikte tamamen a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Daha k\u00f6ktenci bir yakla\u015f\u0131mla ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na her ileti hakk\u0131ndaki ele\u015ftirinin genelde k\u00fclt\u00fcrel bir ele\u015ftiriye d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, sonsuz say\u0131daki indirgenme u\u00e7urumu \u00f6nlenebilir. Foto\u011fraftan, \u201cfoto\u011fraf makinas\u0131\/foto\u011fraf\u00e7\u0131\u201d b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde olu\u015fan kodlama niyetlerinin de\u015fifre edilmesi asl\u0131nda yeterli olabilir. Bu niyetler a\u00e7\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda, foto\u011fraf\u0131n kendisinin de de\u015fifre edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in gerekli varsay\u0131m foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetleri ve makina program\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n bilinmesi gereklili\u011fidir. Ancak bu unsurlar birbirinden ayr\u0131lamazlar, neredeyse lehimlidirler. Fakat en az\u0131ndan kuramsal olarak, de\u015fifre etme amac\u0131yla foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyeti ve makina program\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmelidir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyeti \u00f6z\u00fcne indirgendi\u011finde, s\u00f6zkonusu niyetin foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fcnya hakk\u0131ndaki kavramlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak kodlanmas\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. Foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyeti de, bu ama\u00e7lar do\u011frultusunda makinas\u0131n\u0131 kullanmakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da niyeti, olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri di\u011fer kimselere g\u00f6stererek bunlar\u0131n kendinden ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in de deneyim, bilgi, de\u011fer ve eylem modelleri haline gelmelerini sa\u011flamakt\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak da niyeti, s\u00f6zkonusu modelleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzun bir s\u00fcre muhafaza etmektir. Sonu\u00e7 olarak foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetinin, foto\u011fraf ortam\u0131n\u0131n di\u011fer kimseler \u00fczerinde yarataca\u011f\u0131 bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fiyle (inform), an\u0131larda \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fmek oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda fotografiye etki eden kendi kavramlar\u0131 ve bu kavramlardan do\u011fan d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Makina program\u0131 da ona bu ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda hizmet eder.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n program\u0131 da \u00f6z\u00fcne indirgendi\u011finde bu kez \u015fu bulgularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z: \u0130lkin s\u00f6zkonusu program\u0131n niyeti, kendi i\u00e7indeki yetenekleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak kodlamakt\u0131r. \u0130kinci olarak da, bu ama\u00e7 do\u011frultusunda bir foto\u011fraf\u00e7\u0131y\u0131 kullanma niyetindedir (e\u011fer uydu foto\u011fraf makinalar\u0131 gibi tamam\u0131yla otomatik de\u011filse,). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc niyeti ise, \u00fcretilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin, toplum i\u00e7inde ayg\u0131t\u0131n \u00f6zelliklerinin geli\u015fimini sonu\u00e7layacak bir geribesleme yaratacak \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc niyeti, daha iyi foto\u011fraflar \u00fcretmektir. Sonu\u00e7 olarak da, makina program\u0131n\u0131n niyeti, kendi yeteneklerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek ve toplumu da kendi program\u0131n\u0131n s\u00fcrekli geli\u015fimini sa\u011flayacak bir geribesleme kayna\u011f\u0131 olarak kullanmakt\u0131r. Makina program\u0131n\u0131n gerisinde, foto\u011fraf end\u00fcstrisi program\u0131, daha b\u00fcy\u00fck end\u00fcstriyel programlar, sosyo-ekonomik programlar vb., yap\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu programlar hiyerar\u015fisinin e\u011filimi s\u00f6zkonusu toplumun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ayg\u0131t programlar\u0131n\u0131n gelecekteki kendili\u011finden ve s\u00fcrekli geli\u015fimini sa\u011flayacak bi\u00e7imde programlamakt\u0131r. Her foto\u011frafta g\u00f6zlemlenebilen ve as\u0131l de\u015fifre edilmesi gereken de, s\u00f6zkonusu bu e\u011filimdir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131 ve makina program\u0131n\u0131n niyetlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 iki olgunun biraraya geldi\u011fi ve ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \nDolay\u0131s\u0131yla ele\u015ftirmenin herhangi bir foto\u011fraf hakk\u0131nda sormas\u0131 gereken \u015fudur: Foto\u011fraf\u00e7\u0131 kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda foto\u011fraf makinas\u0131ndan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ve hangi y\u00f6ntemle yararlanm\u0131\u015ft\u0131r? Ve: Foto\u011fraf makinas\u0131, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131n\u0131 sapt\u0131rmada hangi y\u00f6ntemlerle, ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur? Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re en ba\u015far\u0131l\u0131 foto\u011fraflar, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n kendi niyetleri do\u011frultusunda makina program\u0131n\u0131n \u00fcstesinden geldi\u011fi e\u015fdeyi\u015fle, ayg\u0131t\u0131n insan niyetinin h\u00fckm\u00fcne boyun e\u011fdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. Do\u011fald\u0131r ki, insan ruhunun ayg\u0131t program\u0131na kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zaferin sonu\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 \u201ciyi\u201d foto\u011fraflar da vard\u0131r. Ancak foto\u011fraf evreninin t\u00fcm\u00fc g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda ayg\u0131t program\u0131n\u0131n yaln\u0131zca kendi i\u015flerli\u011fi i\u00e7in insani niyetleri sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla g\u00f6rebiliriz. \u0130nsan\u0131n ayg\u0131t \u00fczerinde kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 egemenlik \u00e7abas\u0131n\u0131n nerede, ne zaman ve nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve ayg\u0131t\u0131n bu egemenlik \u00e7abas\u0131na nas\u0131l kar\u015f\u0131 koydu\u011funun a\u00e7\u0131klanmas\u0131 foto\u011fraf ele\u015ftirisinin as\u0131l amac\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Ancak, genel olarak hen\u00fcz b\u00f6yle bir foto-ele\u015ftirel noktaya gelmi\u015f oldu\u011fumuz s\u00f6ylenemez: nedenleri daha sonra a\u00e7\u0131klanacakt\u0131r.\n<\/p>\n \nBu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u201cFoto\u011fraf\u201d olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, foto\u011fraflar\u0131 di\u011fer teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden ay\u0131ran boyutlara hen\u00fcz de\u011finilmedi. Bu eksikli\u011fin nedeni, s\u00f6zkonusu b\u00f6l\u00fcmde daha \u00e7ok foto\u011fraflar\u0131n anlaml\u0131 bir bi\u00e7imde de\u015fifre edilmesinin ama\u00e7 edinilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bir sonraki b\u00f6l\u00fcm ise s\u00f6z\u00fc edilen a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatacakt\u0131r.\n<\/p>\n \nSonu\u00e7 olarak foto\u011fraflar, di\u011fer teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler gibi, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyeti ve makina program\u0131nda bulunan baz\u0131 kavramlar\u0131n, durumlar olarak kodlanmas\u0131d\u0131r. Bu da foto\u011fraf ele\u015ftirisinin her foto\u011fraftaki kodlama s\u00fcrecinin a\u00e7\u0131mlanmas\u0131na y\u00f6nelik olmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermektedir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 kendi kavramlar\u0131n\u0131 foto\u011frafta ve foto\u011fraf yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirerek, bunlar\u0131n di\u011fer kimseler i\u00e7in birer model olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fine neden olarak an\u0131larda \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fmesini ama\u00e7lar. Foto\u011fraf makinas\u0131 kendi program\u0131ndaki kavramlar\u0131 kodlar ve olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendi program\u0131n\u0131n s\u00fcrekli geli\u015fimini sa\u011flayacak geri beslemeyi olu\u015fturmak amac\u0131yla toplumu programlar. Foto\u011fraf ele\u015ftirisi, foto\u011fraftaki s\u00f6zkonusu niyetleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131nda da fotografik iletiyi de\u015fifre etmi\u015f say\u0131l\u0131r. Foto\u011fraf ele\u015ftirisi bu ba\u015far\u0131ya ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, foto\u011fraflar \u201corada\u201dki d\u00fcnyaya ait durumlar\u0131n \u201ckendili\u011finden\u201d olu\u015fturdu\u011fu san\u0131lan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak de\u015fifre edilememi\u015f bir bi\u00e7imde kal\u0131rlar. Foto\u011fraflar ele\u015ftirel olmayan bu durumda b\u0131rak\u0131l\u0131rlarsa, kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda i\u015flemeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler: toplumu b\u00fcy\u00fcsel birtak\u0131m davran\u0131\u015flara programlayarak, ayg\u0131t\u0131n i\u015flevleri hizmetinde kalmas\u0131na neden olurlar.\n<\/p>\n \nfoto\u011fraf\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131<\/b> \nBir sistem olarak kabul edildi\u011finde do\u011fa, ikinci termodinamik ilkesine g\u00f6re, bilginin geli\u015ferek ayr\u0131mla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6rnek niteli\u011findedir. \u0130nsan, s\u00f6zkonusu bu entropiye elde etti\u011fi, depolad\u0131\u011f\u0131, aktard\u0131\u011f\u0131 ve (bunda da di\u011fer t\u00fcm organizmalardan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir) ama\u00e7l\u0131 olarak \u00fcretti\u011fi bilgilerle kar\u015f\u0131 koyar. \u00d6zel olarak insani ve do\u011fal olmayan bu yetenek, \u201cbi\u00e7imi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f nesneler\u201dden (informed objects) olu\u015fan \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d\u00fc sonu\u00e7layan \u201cruh\u201dtur.\n<\/p>\n \n\u201c\u0130leti\u015fim\u201d olarak tan\u0131mlanabilen bilgi eyletim (manip\u00fclasyon) i\u015flemi ba\u015fl\u0131ca iki a\u015famadan olu\u015fur \u0130lk a\u015fama \u00fcretim, ikincisi ise, s\u00f6zkonusu bilgilerin depolanmas\u0131 i\u00e7in haf\u0131zalara da\u011f\u0131t\u0131m\u0131d\u0131r. Birinci b\u00f6l\u00fcm \u201cdiyalog\u201d, ikincisi de \u201cs\u00f6ylem\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Diyalog s\u0131ras\u0131nda eldeki bilgiler yeni bilgi olu\u015fturacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenir, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilir. Bu s\u00fcre\u00e7 \u201ci\u00e7sel diyalog\u201d olarak tan\u0131mlanabilecek tek bir haf\u0131za i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir. S\u00f6ylem ise, diyalog yoluyla \u00fcretilen bilginin da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u015famad\u0131r.\n<\/p>\n \nTemel olarak, d\u00f6rt t\u00fcr s\u00f6ylem y\u00f6nteminden s\u00f6zedilebilir. \u0130lkinde tiyatroda oldu\u011fu gibi, yay\u0131c\u0131, etraf\u0131nda yar\u0131m daire olarak bi\u00e7imlenmi\u015f al\u0131mlay\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7evrelenmi\u015ftir. \u0130kincisinde ise yay\u0131c\u0131, askerlikteki r\u00fctbeler aras\u0131nda oldu\u011fu gibi bir tak\u0131m verici veya \u201cgeciktirici\u201dler kullanabilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemde yay\u0131c\u0131, bilimsel s\u00f6ylemde oldu\u011fu gibi, bilgisini, aktar\u0131mdan \u00f6nce de yeni bilgiler katacak olan \u00e7e\u015fitli diyaloglar bi\u00e7iminde da\u011f\u0131t\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemde de yay\u0131c\u0131, radyo dalgalar\u0131nda oldu\u011fu gibi, bilgisini bo\u015flu\u011fa aktar\u0131r. A\u00e7\u0131klanan her y\u00f6ntem farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrel durum yarat\u0131r; birincisinde \u201csorumluluk\u201d, ikincisinde \u201cotorite\u201d, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcnde \u201cgeli\u015fim\u201d, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fcnde de, \u201ckitlele\u015ftirme\u201d oldu\u011fu gibi. Foto\u011fraflar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemi kapsamaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraflarla s\u00f6zkonusu dialojik y\u00f6nden ilgilenilebilir. Foto\u011fraflar\u0131n \u00fczerine yeni bilgilerin do\u011fmas\u0131n\u0131 sonu\u00e7layacak b\u0131y\u0131k veya a\u00e7\u0131k sa\u00e7\u0131k simgeler de \u00e7izilebilir, ancak bu t\u00fcr uygulay\u0131mlar fotografik program\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r. Foto\u011fraflar, kendi programlar\u0131nda diyalog i\u00e7eren video ve sentetik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler haricindeki di\u011fer teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin de s\u00f6zkonusu oldu\u011fu gibi, bilgi \u201c\u0131\u015f\u0131nlamas\u0131\u201d (irradiation) olarak kullan\u0131lmak \u00fczere programlanm\u0131\u015flard\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde her ne kadar elektromanyetik bir ortama aktar\u0131lma e\u011filimi g\u00f6zlenebiliyorsa da, \u015fimdilik yaln\u0131zca bir t\u00fcr yaprak\u00e7\u0131kt\u0131r. Foto\u011fraflar arkaik olarak bir ka\u011f\u0131t y\u00fczeyine ba\u011fl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, arkaik olarak da da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 devam edecektir. Bir foto\u011fraf, film projekt\u00f6rleri veya TV ekran\u0131 gibi gere\u00e7lerden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Maddi y\u00fczeye bu arkaik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, Etr\u00fcsk mezar freskleri veya ma\u011fara resimleri gibi eski g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin duvarlara kar\u015f\u0131 olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 akla getirmektedir. Ancak, foto\u011fraflar\u0131n bu \u201cnesneli\u011fi\u201d bir yan\u0131lsamad\u0131r. E\u011fer yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen eski g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 isteniyorsa, bunlar\u0131n sahiplerinin de\u011fi\u015ftirilmesi gerekir. \u00d6rne\u011fin; s\u00f6zkonusu ma\u011faralar\u0131n veya mezarlar\u0131n al\u0131n\u0131p sat\u0131lmas\u0131 veya askeri olarak i\u015fgal edilmesi gerekir. Bunlar \u201corjinal\u201d olarak nitelenebilecek de\u011ferli ve biricik nesnelerdir. Ancak foto\u011fraflar, reprod\u00fcksiyon yoluyla da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rlar. Foto\u011fraf makinas\u0131 ilk a\u015famada, daha sonra da\u011f\u0131t\u0131lacak olan bir\u00e7ok bask\u0131n\u0131n e\u015fdeyi\u015fle, stereotipin meydana getirilmesini sa\u011flayacak olan negatifi yani prototipi \u00fcretir. Foto\u011fraf s\u00f6zkonusu oldu\u011funda \u201corjinal\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc anlams\u0131zd\u0131r. Bir nesne veya \u015fey olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda foto\u011fraf, de\u011fersiz bir yaprak\u00e7\u0131kt\u0131r.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf elektromanyetize edilmedi\u011fi s\u00fcrece, sanayi-sonras\u0131 nesne\u2019nin ilksel bir \u00f6rne\u011fi olarak kalacakt\u0131r. Maddesel ve \u015feysellik \u00f6zelli\u011fine kar\u015f\u0131n, foto\u011fraf\u0131n de\u011feri, onun nesne olu\u015fundan \u00e7ok ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bilgilerle ilintilidir. Genelde sanayisonras\u0131n\u0131 belirleyen en temel \u00f6zellik de\u011ferli olan\u0131n nesne de\u011fil, bilgi olu\u015fudur. M\u00fclkiyet ve nesnelerin adil olarak da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (kapitalizm veya sosyalizm) sorunu ufka do\u011fru kaybolmakta ve k\u00fclt\u00fcr i\u00e7indeki yerini programlama ve bilgi da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 (enformasyonizm) sorunlar\u0131na b\u0131rakmaktad\u0131r. Art\u0131k \u00f6nemli olan bir \u00e7ift ayakkab\u0131ya daha veya yeni bir m\u00f6bleye sahip olmak de\u011fil, yurtd\u0131\u015f\u0131na bir daha seyahat etmek veya \u00e7ocu\u011funuzu bir okula daha g\u00f6ndermektir. Bu de\u011ferlerin de\u011ferlendirilmesidir (transvaluation). Foto\u011fraflar elektromanyetize edilmedik\u00e7e, end\u00fcstriyel nesneler ve kat\u0131ks\u0131z bilgi aras\u0131nda bir ba\u011f olu\u015fturmaya devam edeceklerdir.\n<\/p>\n \nBilgi ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc end\u00fcstriyel nesneler de de\u011ferlidir. Bir ayakkab\u0131 veya m\u00f6ble par\u00e7as\u0131 da \u201cbi\u00e7imlendirilmi\u015f nesne\u201dler olduklar\u0131ndan e\u015fdeyi\u015fle, art\u0131k deri, metal ve tahta i\u00e7in do\u011fal bi\u00e7imlerde bulunmad\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011ferlidirler. Ancak bu durumlarda bilgi, nesnenin i\u00e7inde ayr\u0131lamayacak kadar gizlidir. S\u00f6zkonusu bilgi ancak o nesne eskitildi\u011finde e\u015fdeyi\u015fle, t\u00fcketildi\u011finde yok olur. Dolay\u0131s\u0131yla bu t\u00fcr nesneler, nesne olduklar\u0131 s\u00fcrece de\u011ferlidirler. Ancak foto\u011fraflarda bilgi y\u00fczeydedir ve bir y\u00fczeyden di\u011ferine de aktar\u0131labilir. Bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki, foto\u011fraflar \u201c\u015feylik\u201dli\u011fin ve m\u00fclkiyet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sergilerler. Foto\u011frafa sahip olan de\u011fil, foto\u011fraf \u00fczerindeki bilgiyi \u00fcreten ki\u015fi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc konumdad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, g\u00fcc\u00fc elinde bulunduran foto\u011frafa sahip olan kimse de\u011fil, bilginin programlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bu neo-emperyalistik bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Fotografik afi\u015fin hi\u00e7bir de\u011feri yoktur: Sahibi de yoktur, r\u00fczgardan y\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da onu ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olan halkla ili\u015fkiler ajans\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcnde bir azalma meydana gelmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc tahrib olan\u0131n yerine ayn\u0131s\u0131n\u0131 tekrar \u00fcretebilir. Bu olgu da, bizim geleneksel ekonomik, politik, etik, epistemolojik ve estetik de\u011ferlerimizi g\u00f6zden ge\u00e7irerek yeniden de\u011ferlendirmemizi zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nElektromanyetik foto\u011fraflar, film ve televizyon, \u015feyli\u011fin de\u011fer kayb\u0131n\u0131 ka\u011f\u0131t \u00fczerindeki arkaik foto\u011fraflar \nYaprak\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki bu nesne g\u00fcnge\u00e7tik\u00e7e daha de\u011fersizle\u015fmekte ve a\u015fa\u011f\u0131lan\u0131r duruma gelmektedir.Klasik foto\u011frafta, di\u011fer bask\u0131 t\u00fcrleri yan\u0131nda hala \u201cfotografik orjinal\u201d niteli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc dergi ve gazetedeki foto\u011fraflardan \u00e7ok daha de\u011ferli olan g\u00fcm\u00fc\u015f bask\u0131lar da vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n ka\u011f\u0131t foto\u011fraf, nesnenin de\u011fer kayb\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra bilginin de\u011fer kazan\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirgin bir \u015fekilde sergilemektedir.\n<\/p>\n \nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde foto\u011fraf\u0131n yaprak\u00e7\u0131k bi\u00e7imini s\u00fcrd\u00fcrmesine ve elden ele arkaik bir da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, s\u00f6zkonusu bu fotografik da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7in \u00e7ok geni\u015f ve karma\u015f\u0131k bir ayg\u0131t ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu ayg\u0131tlar foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u2019s\u0131na ba\u011flanarak, d\u0131\u015far\u0131ya akan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri emer ve binlerce kanaldan toplumun her yan\u0131na akacak bi\u00e7imde sonsuza kadar yenidensunarlar. Foto\u011fraflar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren bu ayg\u0131t da, di\u011fer ayg\u0131tlar gibi programa sahiptir; bu program, toplumu belli davran\u0131\u015flara programlayarak ayg\u0131t i\u00e7in bir geribesleme olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Program\u0131n \u00f6zelli\u011fi, t\u00fcrl\u00fc karma\u015f\u0131k ayg\u0131tlarla foto\u011fraflar\u0131 de\u011fi\u015fik kanallara b\u00f6lmesidir: ayg\u0131t foto\u011fraflar\u0131 kanalize etmektedir.\n<\/p>\n \nKuramsal olarak, her t\u00fcr bilgi \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131fta toplanabilir; bunlardan ilki, \u201cA, A\u2019d\u0131r\u201d gibi, g\u00f6steren\/bildiren (indicative) t\u00fcrdedir. \u0130kincisi, \u201cA, A olmal\u0131d\u0131r\u201d gibi, buyruk (imperative) niteli\u011findeki s\u0131n\u0131flamad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, \u201cA\u2019n\u0131n, A oldu\u011funu varsay\u0131n\u201d gibi, istek (optative) bildiren bilgi s\u0131n\u0131flamas\u0131d\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 t\u00fcr\u00fcn klasik bi\u00e7imi de, g\u00f6steren bilgiler i\u00e7in \u201cdo\u011fruluk\u201d, buyruk t\u00fcr\u00fcndeki bilgiler i\u00e7in \u201ciyilik\u201d, istek t\u00fcr\u00fcndeki bilgi s\u0131n\u0131flamas\u0131 i\u00e7in de \u201cg\u00fczellik\u201d durumundad\u0131r. Ancak bu kuramsal s\u0131n\u0131flama her t\u00fcr somut bilgiye uyarlanamamaktad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc, her bilimsel g\u00f6sterenin politik ve estetik boyutlar\u0131 oldu\u011fu gibi, her politik buyru\u011fun da bilimsel ve estetik y\u00f6nleri, ve her istek t\u00fcr\u00fcndeki bilginin de (sanat yap\u0131t\u0131), bilimsel ve politik boyutlar\u0131 vard\u0131r. Bu uygulanabilirlik g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131n, da\u011f\u0131t\u0131m ayg\u0131t\u0131, foto\u011fraflar\u0131 s\u00f6zkonusu s\u0131n\u0131flamalara b\u00f6ler.\n<\/p>\n \nBuna g\u00f6re, bildiren foto\u011fraflar (\u00f6rne\u011fin; bilimsel dergiler veya haber dergileri vb.,) i\u00e7in ayr\u0131 kanallar, buyuran foto\u011fraflar (\u00f6rne\u011fin; politik veya ticari ili\u015fkiler i\u00e7in kullan\u0131lan afi\u015fler vb.,) i\u00e7in ayr\u0131 kanallar oldu\u011fu gibi, ayn\u0131 zamanda sanatsal foto\u011fraflar (\u00f6rne\u011fin; galeriler veya sanat dergileri vb.,) i\u00e7in de ayr\u0131 kanallar vard\u0131r. S\u00f6zkonusu foto\u011fraf da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131 i\u00e7inde ayr\u0131ca, baz\u0131 foto\u011fraflar\u0131n kanaldan kanala ge\u00e7i\u015fini de olanakl\u0131 k\u0131lacak vanalar bulunmaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; aya ini\u015fi g\u00f6steren herhangi bir foto\u011fraf, bir astronomi dergisinden herhangi bir yerdeki Amerikan b\u00fcy\u00fckel\u00e7isinin odas\u0131n\u0131n duvar\u0131na, buradan da belli bir marka sigaran\u0131n reklam afi\u015fine, oradan da bir sanat galerisine do\u011fru yer de\u011fi\u015ftirebilir. Burada anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken esas nokta, de\u011fi\u015fen her kanalla birlikte foto\u011fraf\u0131n anlam\u0131n\u0131n da de\u011fi\u015fti\u011fidir. A\u00e7\u0131klanan \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi, bilimsel bir anlamdan politik bir anlama, ondan da ticari, ticari olandan da sanatsal bir anlama d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00f6zkonusudur. B\u00f6ylelikle foto\u011fraflar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n mek\u00e2nik bir a\u015fama olmad\u0131\u011f\u0131, bir kodlama s\u00fcreci oldu\u011fu rahat\u00e7a s\u00f6ylenebilir. Foto\u011fraf\u0131n al\u0131mlayan i\u00e7in ifade ettti\u011fi anlam da, bu da\u011f\u0131t\u0131m ayg\u0131t\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f olur.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131, s\u00f6zkonusu bu kodlama s\u00fcreci i\u00e7inde de etkin olarak yer al\u0131r. Foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00fcretirken beli bir da\u011f\u0131t\u0131m kanal\u0131n\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r ve bu kanal i\u00e7inde i\u015flerlik kazanacak bi\u00e7imde foto\u011fraf\u0131n\u0131 kodlar. Foto\u011fraf\u0131 belli bir bilimsel dergi, gazete veya bir sergide yeralma amac\u0131na y\u00f6nelik olarak \u00fcretir. Bunu iki nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirir: \u0130lki, belli bir kanal\u0131n onu daha geni\u015f bir kitleye kavu\u015fturaca\u011f\u0131d\u0131r, ikincisi ise, \u00e7o\u011funlukla belli bir kanal taraf\u0131ndan s\u00f6zkonusu foto\u011fraflar\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in para \u00f6denmi\u015f oldu\u011fudur.\n<\/p>\n \nDolay\u0131s\u0131yla, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n ayg\u0131t i\u00e7indeki d\u00f6ng\u00fcsel \u00f6zelli\u011fi kanal d\u00fczeyinde de s\u00f6zkonusudur. \u00d6rne\u011fin; foto\u011fraf\u00e7\u0131 geni\u015f bir okuyucu kitlesi oldu\u011fu ve bu i\u015f i\u00e7in para ald\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc belli bir gazete i\u00e7in foto\u011fraf \u00fcretir. Bunun yaparken de, ortam olarak gazeteyi kulland\u0131\u011f\u0131na inanabilir. Ancak gazete de, makalellerine e\u015flik eden s\u00f6zkonusu foto\u011fraflarla okuyucular\u0131n\u0131 daha iyi programlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, foto\u011fraf\u00e7\u0131 bir i\u015fletendir. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 yaln\u0131zca gazete program\u0131na uygun foto\u011fraflar\u0131n yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011finden, gazete sans\u00fcr\u00fcnden kurtulma amac\u0131yla kendi estetik, politik ve epistemolojik yarg\u0131lar\u0131n\u0131 gizlice foto\u011fraflar\u0131na zerketmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Gazete de foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n bu y\u0131k\u0131c\u0131 niyetlerinin fark\u0131na varmas\u0131na kar\u015f\u0131n, program\u0131n\u0131n zenginle\u015fmesinin sonu\u00e7layaca\u011f\u0131 kardan dolay\u0131 s\u00f6zkonusu foto\u011fraflar\u0131 yay\u0131nlar. Gazete i\u00e7in ge\u00e7erli olanlar foto\u011fraflar\u0131n di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Da\u011f\u0131t\u0131lan her foto\u011fraf, ele\u015ftirmenin da\u011f\u0131t\u0131m kanal\u0131 ve foto\u011fraf\u00e7\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7abay\u0131 tekrar kurmas\u0131n\u0131 sonu\u00e7lar. Bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc foto\u011fraflar dramatik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdir.\n<\/p>\n \nOla\u011fan foto\u011fraf ele\u015ftirisinin, herhangi bir foto\u011fraf s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n niyetleri ve da\u011f\u0131t\u0131m kanal\u0131 program\u0131 aras\u0131ndaki dramatik d\u00f6ng\u00fcye de\u011finmemesi \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir olgudur. Genellikle foto\u011fraf ele\u015ftirisi, bilimsel kanallar\u0131n bilimsel foto\u011fraflar\u0131n, politik kanallar\u0131n politik foto\u011fraflar\u0131n, sanatsal kanallar\u0131n da sanatsal foto\u011fraflar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda bulundu\u011fu varsay\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131kar. Bu varsay\u0131m kanal\u0131 al\u0131mlayan i\u00e7in g\u00f6r\u00fclemez hale getirdi\u011finden, ele\u015ftirmeni de kanal\u0131n bir i\u015fleteni durumuna sokmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla da, foto\u011fraf\u0131n anlam\u0131n\u0131n as\u0131l belirleyicisinin da\u011f\u0131t\u0131m kanal\u0131 oldu\u011funu unutur. B\u00f6ylelikle, ele\u015ftirmen de kanal\u0131n, kendini g\u00f6r\u00fcnmez hale getirme e\u011filimine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f olur. Bu anlamda ele\u015ftirmen de kanalla, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n gizli niyetlerine kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi yapar. Asl\u0131nda bu olumsuz anlamda bir i\u015fbirli\u011fidir \u00e7\u00fcnk\u00fc, bu ayg\u0131t\u0131n insani niyetlere kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zafer i\u00e7in yap\u0131lan bir yard\u0131mla\u015fmad\u0131r, \u201ctrahison des clercs\u201d. Ayr\u0131ca sanayi-sonras\u0131 toplumdaki entellekt\u00fcellerin durumuna ili\u015fkin belirgin bir \u00f6zelliktir. Ele\u015ftirmen tabii ki, foto\u011fraf hakk\u0131nda sanki o foto\u011fraf\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m kanal\u0131 kendili\u011finden bu sorulara cevap vermiyormu\u015fcas\u0131na \u201cFoto\u011fraf bir sanat m\u0131d\u0131r?\u201d veya \u201cPolitik foto\u011fraf nedir?\u201d t\u00fcr\u00fcnden sorular sorabilir. Ancak fark\u0131nda olmadan bu sorular\u0131, otomatik, programl\u0131 ve kanalize edilmi\u015f kodlama s\u00fcrecini gizlemek ve daha etkili k\u0131lmak i\u00e7in sormaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nSonu\u00e7 olarak foto\u011fraflar, \u00e7ok geni\u015f programl\u0131 bir da\u011f\u0131t\u0131m ayg\u0131t\u0131n\u0131n \u201ckitlele\u015ftirme\u201d kanallar\u0131yla yenidensunularak da\u011f\u0131t\u0131lan sessiz yaprak\u00e7\u0131klard\u0131r. Onlar\u0131n ger\u00e7ek de\u011feri maddeselliklerinden \u00e7ok, yenidensunulabilecek derecede e\u011freti olarak \u00fczerlerinde ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 bilgilerdir. Onlar daha \u00e7ok, ilgiyi nesneden bilgiye kayd\u0131ran ve m\u00fclkiyeti art\u0131k i\u015flevsiz bir s\u0131n\u0131flama haline getiren, sanayisonras\u0131 topluma ait sava\u015f bildirimleridir. Da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131, mecralar, foto\u011fraflar\u0131n as\u0131l anlam\u0131n\u0131n kodlay\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131rlar. Bu kodlama s\u00fcreci, foto\u011fraf\u00e7\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m ayg\u0131t\u0131 aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi kapsayan bir s\u00fcre\u00e7tir. Ola\u011fan foto\u011fraf ele\u015ftirmeni s\u00f6zkonusu mecralar\u0131 fotografik iletiyi al\u0131mlayan i\u00e7in g\u00f6r\u00fclemez hale getirmektedir. Normal bir ele\u015ftirmenin bu davran\u0131\u015f\u0131, foto\u011fraflar\u0131n hi\u00e7 de ele\u015ftirel olmayan bir bi\u00e7imde al\u0131mlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. Bu da toplumda, ayg\u0131t program\u0131 i\u00e7in geribesleme niteli\u011finde olan b\u00fcy\u00fcsel davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fini sonu\u00e7lamaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar foto\u011fraflar\u0131n nas\u0131l al\u0131mland\u0131\u011f\u0131 incelendi\u011finde daha belirgin olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nfoto\u011fraf\u0131n al\u0131mlanmas\u0131<\/b> \nFoto\u011fraf makinalar\u0131, bir reklamc\u0131l\u0131k ayg\u0131t\u0131 taraf\u0131ndan foto\u011fraf makinas\u0131 sat\u0131n almaya programlanan ki\u015filer taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131n\u0131rlar. Makina kendi ba\u015f\u0131na \u201cen son model\u201d, daha ucuz, daha k\u00fc\u00e7\u00fck, daha otomatik ve \u00f6nceki modellere oranla daha verimli olma e\u011filimindedir. Buraya kadar s\u00f6ylenenlere g\u00f6reli olarak, foto\u011fraf makinas\u0131 modellerinin s\u00f6zkonusu geli\u015fimini sonu\u00e7layanlar, \u00e7ektikleri foto\u011fraflarla foto\u011fraf end\u00fcstrisine geribesleme olu\u015fturanlard\u0131r. End\u00fcstri, sat\u0131n al\u0131c\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na y\u00f6nelik makina testlerini i\u00e7eren bas\u0131ndan oldu\u011fu kadar, foto\u011fraf \u00e7ekenlerin davran\u0131\u015flar\u0131ndan da kendi program\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeyi kendili\u011finden \u00f6\u011frenir. Bu sanayi-sonras\u0131 geli\u015fimin esas\u0131d\u0131r. Her t\u00fcr ayg\u0131t toplumsal geribeslemeyle kendini geli\u015ftirir. Demokrasi.<\/p>\n \nFoto\u011fraf makinalar\u0131n\u0131n, karma\u015f\u0131k bilimsel ve teknik ilkelere g\u00f6re \u00fcretilmi\u015f olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n kullan\u0131mlar\u0131 olduk\u00e7a kolayd\u0131r. Yap\u0131sal a\u00e7\u0131dan karma\u015f\u0131k, i\u015flev bak\u0131m\u0131ndan basit oyuncaklard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan yap\u0131sal bak\u0131mdan basit ancak i\u015flevsel a\u00e7\u0131dan karma\u015f\u0131k olan satran\u00e7 oyunun tam tersidirler. Satranc\u0131n kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek basit, ancak oynamas\u0131 zordur. Ancak foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131 elinde tutan her ki\u015fi, deklan\u015f\u00f6re bast\u0131\u011f\u0131nda neden olaca\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7lere ait hi\u00e7bir bilgiye sahip olmadan kusursuz foto\u011fraflar \u00fcretebilir.\n<\/p>\n \nAn\u0131 foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekenler, ger\u00e7ek foto\u011fraf\u00e7\u0131lardan s\u00f6zkonusu oyunca\u011f\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan zevk ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler. Amat\u00f6r foto\u011fraf\u00e7\u0131, bir satran\u00e7 oyuncusu veya ger\u00e7ek foto\u011fraf\u00e7\u0131 gibi ger\u00e7ek bilgi, olanaks\u0131z olan veya yeni hamleler pe\u015finde ko\u015fmaz, aksine otomatikle\u015fen makina i\u015flemleri i\u00e7inde kendi i\u015flevini gittik\u00e7e azalt\u0131r. Onun i\u00e7in g\u00f6r\u00fcnmez olan bu otomasyon yine kendisini sarho\u015f eder. Amat\u00f6r foto\u011fraf dernekleri, foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n ak\u0131l almaz karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sarho\u015f olunan ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u201ckafa \u00e7ekilen\u201d yerlerdir. Sanayi sonras\u0131 esrarke\u015fliktir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf makinas\u0131, sahibinin (veya sahiplendi\u011finin) s\u00fcrekli foto\u011fraf \u00e7ekmesini ve gereksiz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u00fcretmesini ister. Bu foto\u011frafmani benzerli\u011fin veya ayn\u0131l\u0131\u011f\u0131n tekrar\u0131 ve sonsuz say\u0131da yenidensunumu ki\u015fi foto\u011fraf makinas\u0131ndan mahrum edildi\u011finde kendisini k\u00f6r hissedece\u011fi noktaya kadar ula\u015f\u0131r: Uyu\u015fturucu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131. Bu t\u00fcr foto\u011fraf\u00e7\u0131 bir foto\u011fraf makinas\u0131 veya makina program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bakmad\u0131k\u00e7a i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6remez. Foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131 a\u015faca\u011f\u0131na, onun obur i\u015flevi taraf\u0131ndan yutulur. Makinan\u0131n otomatik deklan\u015f\u00f6r\u00fcn\u00fcn bir uzant\u0131s\u0131 haline gelir. Davran\u0131\u015f\u0131, foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n otomatik bir i\u015flevidir.\n<\/p>\n \nBu delilik bilin\u00e7siz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin sabit ve s\u00fcrekli ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 do\u011furur. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de, otomatik i\u015flevlerin depoland\u0131\u011f\u0131 bir makina haf\u0131zas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bir amat\u00f6r\u00fcn foto\u011fraf alb\u00fcm\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6rd\u00fcklerimiz, belli bir ki\u015finin deneyimleri, bilgisi ve de\u011ferleri de\u011fil, makinan\u0131n yine kendi otomatik i\u015flevleri taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f yetenekleridir. \u00d6rne\u011fin; bir \u0130talya seyahati, foto\u011fraf\u0131 \u00e7eken ki\u015finin makina taraf\u0131ndan \u00e7ekim i\u00e7in ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerin ve an\u2019lar\u0131n deposu haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri i\u00e7eren alb\u00fcm, makinan\u0131n bulundu\u011fu yerleri ve o yerlerde ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu her \u201cbelgesel foto\u011fraf\u201d i\u00e7in ge\u00e7erlidir. An\u0131 foto\u011fraf\u0131 \u00e7eken herkes gibi belgeselci de, her zaman oldu\u011fu \u00fczere her yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc \u00e7ekmek ister. Bu metindeki anlam\u0131yla \u201cger\u00e7ek foto\u011fraf\u00e7\u0131\u201d, satran\u00e7 oyuncusu gibi yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla g\u00f6rmek ve dolay\u0131s\u0131yla yeni ve daha bi\u00e7imlendirici (informative) durumlar \u00fcretmek ister. Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bug\u00fcne kadar foto\u011fraf\u0131n geli\u015fimi, bilgi kavram\u0131n\u0131n da birlikte bilin\u00e7lilik kazand\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 olmu\u015ftur. Ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve ayn\u0131 y\u00f6ntemlerle yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aramakla ba\u015flayan bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u015fimdi s\u00fcrekli yeni y\u00f6ntemler aranmaktad\u0131r. An\u0131 foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekenler ve belgeselciler, bili\u015fimin i\u00e7erdiklerinden habersizdirler. \u00dcrettikleri yeni bilgiler de\u011fil yaln\u0131z makina haf\u0131zalar\u0131d\u0131r. Bunu en etkili bi\u00e7imde yerine getirdiklerinde de daha \u00e7ok, ayg\u0131t\u0131n insana kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zaferi belgeler duruma gelmektedirler.\n<\/p>\n \nYaz\u0131 yazan\u0131n ortografi ve dilbilgisi kurallar\u0131 bilmesi gerekti\u011fine kar\u015f\u0131n, foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekenin yaln\u0131zca makinan\u0131n talimatlar\u0131na uymas\u0131 yeterlidir. Ayg\u0131ta yeni teknolojiler uyguland\u0131\u011f\u0131nda s\u00f6zkonusu talimatlar da gittik\u00e7e basitle\u015fmektedir. Bu, bir kez daha sanayisonras\u0131 \u00e7a\u011fda demokrasinin esas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde de, an\u0131 foto\u011fraf\u0131 \u00e7eken herhangi bir kimsenin \u00fcrettiklerini a\u00e7\u0131mlayamamas\u0131n\u0131n da bir nedenidir. Bu ki\u015fi \u00fcrettiklerini d\u00fcnyaya ait kendili\u011finden olu\u015fan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak de\u011ferlendirir. Bu da, foto\u011fraf \u00e7ekenlerin say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a, \u00fcretilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri daha az a\u00e7\u0131mlayabilecekleri gibi bir paradoksun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Herkes foto\u011fraf\u0131n nas\u0131l \u00e7ekilece\u011fini bildi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131ndan, hi\u00e7kimse foto\u011fraflar\u0131n a\u00e7\u0131mlanmas\u0131 gerekti\u011fine de inanmamaktad\u0131r.\n<\/p>\n \n\u00c7ok do\u011fald\u0131r ki, i\u015f bu kadarla da kalmamaktad\u0131r. Bizi neredeyse bo\u011facak derecede ku\u015fatan foto\u011fraflar, bir gazete arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, hi\u00e7bir kayba neden olmayacak \u015fekilde y\u0131rt\u0131l\u0131p kaybolacak veya \u00e7ar\u015f\u0131dan al\u0131nan bal\u0131\u011f\u0131n paketlenece\u011fi yaprak\u00e7\u0131klar olarak al\u0131mlan\u0131rlar. K\u0131sacas\u0131, foto\u011fraflar\u0131 istedi\u011fimiz gibi kullanabiliriz. Bu bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klanabilir; bir sinema salonu veya televizyon ekran\u0131nda L\u00fcbnan\u2019daki sava\u015fa ait g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler izledi\u011fimizde, bunlar\u0131 yaln\u0131zca izlemek d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir\u015fey yapamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. Ancak ayn\u0131 konuya ait resimlerle gazetede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunlar\u0131 y\u0131rt\u0131p saklayabilece\u011fimizi, arkada\u015flar\u0131m\u0131za g\u00f6nderebilece\u011fimizi, buru\u015fturup atabilece\u011fimizi veya hakk\u0131nda bir makale yazabilece\u011fimizi de biliriz.\n<\/p>\n \nB\u00f6ylelikle s\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere kar\u015f\u0131 tepkide bulundu\u011fumuzu hissetmi\u015f oluruz. Foto\u011fraflar\u0131n bakiye kalan maddeselli\u011fi, tarihsel olarak onlarla birlikte davranabilece\u011fimizi g\u00f6sterir. Ancak ger\u00e7ekte bunlar yaln\u0131zca t\u00f6rensel davran\u0131\u015flard\u0131r. \nGe\u00e7mi\u015fte metinler g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri a\u00e7\u0131kl\u0131yordu, \u015fimdi tersine foto\u011fraflar gazete makalesini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirmektedir. Romen harfleri Mukaddes Kitab\u0131n metinlerine hizmet etmi\u015ftir; foto\u011fraf da gazete makalesine yine b\u00fcy\u00fcsellik kazand\u0131rmaktad\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte metinler egemen iken, \u015fimdi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler egemen duruma gelmi\u015ftir. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin egemenlik kazand\u0131\u011f\u0131 bir durumda, bu konudaki cehalet yeni anlamlar \u00fcstlenmektedir. Eskiden cahil, metinlerle kodlanm\u0131\u015f k\u00fclt\u00fcr d\u0131\u015f\u0131nda tutulurdu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise, cahil g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle kodlanm\u0131\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn her a\u015famas\u0131nda yer alabilir. Gelecekte g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler metinleri kendilerinin birer i\u015flevi durumuna getirmeyi ba\u015far\u0131rlarsa, yaln\u0131zca e\u011fitilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n yazabilece\u011fi yayg\u0131n bir cehalet olu\u015fa\u011f\u0131 beklenebilir. Bug\u00fcn de ayn\u0131 do\u011frultuda bir e\u011filim s\u00f6zkonusudur: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Birle\u015fik Devletlerde \u201cJohnny Okuyam\u0131yor\u201d gibi ve di\u011fer \u201cgeli\u015fen \u00fclkeler\u201dde de, \u00e7ocuklara g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle \u00f6\u011fretilme\u011fe ba\u015fland\u0131\u011f\u0131ndan beri cehalete kar\u015f\u0131 giri\u015filmi\u015f sava\u015ftan da vazge\u00e7ilmi\u015f oluyordu.\n<\/p>\n \nL\u00fcbnan\u2019daki sava\u015f hakk\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fimiz tepki tarihsel bir eylem olmaktan \u00e7ok b\u00fcy\u00fcsel bir t\u00f6ren niteli\u011findedir. Foto\u011fraf\u0131 kesip almak, birisine yollamak veya buru\u015fturup atmak, hep iletisine kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen t\u00f6rensel davran\u0131\u015flard\u0131r. \u0130leti, bir \u00f6\u011fenin di\u011ferinin anlam\u0131n\u0131 belirledi\u011fi buna kar\u015f\u0131n kendi anlam\u0131n\u0131n da ba\u015fka \u00f6\u011feler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi durumdur. Buna g\u00f6re s\u00f6zkonusu ileti, her \u00f6\u011fenin kendi varisinin varisi oldu\u011fu bir durumu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. B\u00f6yle bir durumda, her\u015fey anlamla y\u00fckl\u00fc olarak \u201ctanr\u0131larla dolu\u201ddur. Her\u015fey ya iyi, yada k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Tanklar k\u00f6t\u00fc, \u00e7ocuklar iyidir. Ate\u015fler i\u00e7indeki Beyrut cehennem, beyaz \u00f6nl\u00fckl\u00fc doktorlar meleklerdir. Baz\u0131lar\u0131 gizli anlamlarla y\u00fckl\u00fc, \u201cemperyalizm\u201d, \u201csiyonizm\u201d ve \u201cter\u00f6rizm\u201d gibi adlar\u0131 olan bu gizil g\u00fc\u00e7ler, foto\u011fraf\u0131n y\u00fczeyinde dola\u015f\u0131rlar. Foto\u011fraf\u0131 tan\u0131mlanamaz bir iklime sahip k\u0131lan ve bizi b\u00fcy\u00fcleyerek t\u00f6rensel davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 programlayan g\u00fc\u00e7lerin \u00e7o\u011fu , isimsizdir.\n<\/p>\n \nFoto\u011frafa makaleyi veya en az\u0131ndan altyaz\u0131y\u0131 okuyarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 varsayal\u0131m. Ancak metin, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye oranla ikincil bir i\u015fleve sahip oldu\u011fundan, bizi gazete program\u0131n\u0131n ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 do\u011frultuda y\u00f6nlendirir. Metin foto\u011fraf\u0131 a\u00e7\u0131klamaz, onu besler. Bunun yan\u0131s\u0131ra \u00e7ok uzun d\u00f6nemlerden beri bize her\u015feyin a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olmas\u0131ndan da zaten b\u0131km\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, foto\u011fraf \u00fczerinde daha \u00e7ok durma e\u011filimindeyizdir ve bu da bizi a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve kavramsal d\u00fc\u015f\u00fcnceden al\u0131koyarak, L\u00fcbnan\u2019daki sava\u015f\u0131n neden ve etkilerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gereksiz hale getirir. Sava\u015f\u0131n ne oldu\u011funu g\u00f6zlerimizle \u00e7ok rahat bir bi\u00e7imde g\u00f6rebiliriz. Metin ise, yaln\u0131zca foto\u011frafa nas\u0131l bak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini i\u00e7eren baz\u0131 talimatlard\u0131r.\n<\/p>\n \nBu da, L\u00fcbnan\u2019daki sava\u015f hakk\u0131ndaki ger\u00e7e\u011fin (genel olarak ger\u00e7e\u011fin) s\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kart\u0131r. Anlam vekt\u00f6r\u00fc tersine d\u00f6ner. Ger\u00e7eklik simgesel olana kayarak, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc simgelerinin b\u00fcy\u00fcsel evreni i\u00e7ine n\u00fcfuz eder. Bu simgelerin ne anlama geldi\u011fi sa\u00e7ma sapan ve kelimenin olumsuz anlam\u0131yla \u201cmetafizik\u201d bir sorudur. Simgeler a\u00e7\u0131mlanamaz hale gelerek, ele\u015ftirel ve tarihsel bilincimizi tahliye etmi\u015flerdir. Bu asl\u0131nda tam anlam\u0131yla foto\u011fraflar\u0131n programland\u0131\u011f\u0131 i\u015flevdir.\n<\/p>\n \nGer\u00e7ekte foto\u011fraflar, ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 iletilere \u015fimdi t\u00f6rensel tepki g\u00f6steren al\u0131mlayanlar i\u00e7in davran\u0131\u015f modelleri haline gelmi\u015flerdir. Al\u0131mlayan bunu foto\u011fraf\u0131n y\u00fczeyinde dola\u015fan canal\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7leri yat\u0131\u015ft\u0131rma amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. \u0130kinci bir \u00f6rnek bu s\u00f6ylenenleri daha belirgin hale getirebilir:\n<\/p>\n \nDi\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131 foto\u011fraf\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir afi\u015f, \u201c\u00e7\u00fcr\u00fck\u201d olarak bildi\u011fimiz ve i\u00e7imizde yatan gizil g\u00fcc\u00fcn uyanmas\u0131na yol a\u00e7abilir. \u00c7o\u011funlukla di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131n\u0131, di\u015fimizi f\u0131r\u00e7alayarak \u201c\u00e7\u00fcr\u00fck\u201d olarak tan\u0131mlanan gizil g\u00fcc\u00fcn yola\u00e7aca\u011f\u0131 tehlikelerden korunmak i\u00e7in, sat\u0131n al\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcr\u00fckler Tanr\u0131s\u0131\u2019na feda ederiz. \u201c\u00c7\u00fcr\u00fck\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in ansiklopediye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z metin, di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131 sat\u0131n almam\u0131z\u0131n bir nedeni haline gelmi\u015ftir. Afi\u015fteki foto\u011fraf\u0131 a\u00e7\u0131klamaz ancak besler. Ansiklopedide yazan ne olursa olsun, b\u00f6yle bir davran\u0131\u015fa programland\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131n\u0131 sat\u0131n al\u0131r\u0131z. Ansiklopedideki metin, di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131n\u0131n afi\u015f foto\u011fraf\u0131 i\u00e7in bir altyaz\u0131 durumuna gelmi\u015ftir. Tarihsel bilgiye ula\u015fabilece\u011fimize kar\u015f\u0131n, b\u00fcy\u00fcsel olarak hareket ederiz.\n<\/p>\n \nBu b\u00fcy\u00fcsel-t\u00f6rensel davran\u0131\u015flar bir Amerikan k\u0131z\u0131lderilisininkinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Bunlar sanayi-sonras\u0131 toplumdaki i\u015fleten\u2019e \u00f6zg\u00fc davran\u0131\u015flard\u0131r. K\u0131z\u0131lderili ve s\u00f6zkonusu i\u015fleten de, ger\u00e7ekli\u011fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde yatt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar. Ancak i\u015fleten, k\u00f6t\u00fc kaderinin sonucu olarak bu inanca sahiptir. Daha iyi bilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc okumay\u0131 ve yazmay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Ele\u015ftirel ve tarihsel bilince sahiptir ve bunu bast\u0131r\u0131r. L\u00fcbnan sava\u015f\u0131nda \u00e7arp\u0131\u015fan taraflar\u0131n iyi ve k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00f6zkonusu duruma yol a\u00e7an belirli nedenlerin belirli sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furdu\u011funu bilir. Di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131n\u0131n kutsal bir nesne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Bat\u0131 tarihinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu da bilir. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bast\u0131rmas\u0131 gerekir. Aksi halde, bir di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131 sat\u0131n alamaz, L\u00fcbnan sava\u015f\u0131 hakk\u0131nda herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip olamaz, ka\u011f\u0131tlar\u0131 dosyalayamaz, formlar\u0131 dolduramaz, tatile \u00e7\u0131kamaz veya emekli olamaz. K\u0131sacas\u0131, daha ba\u015fka nas\u0131l i\u015fleyebilir? Foto\u011fraflar tam anlam\u0131yla bu ele\u015ftirel yetene\u011fin bast\u0131r\u0131lmas\u0131na e\u015fdeyi\u015fle, i\u015flev\u2019e hizmet ederler.\n<\/p>\n \nHer\u015feye kar\u015f\u0131n bu ele\u015ftirel yetenek hala bakidir ve foto\u011fraflar\u0131n saydamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde hareketlilik kazanabilir. L\u00fcbnan sava\u015f\u0131n\u0131n foto\u011fraf\u0131, gazete program\u0131 oldu\u011fu kadar gazeteyi programlayan politik parti i\u00e7in de saydamla\u015fabilir. Bunun gibi di\u015f f\u0131r\u00e7as\u0131 foto\u011fraf\u0131 da, reklam yapan\u0131n program\u0131 oldu\u011fu kadar reklam ajans\u0131n\u0131 programlayan end\u00fcstri i\u00e7in de saydam hale gelebilir. \u201cEmperyalizm\u201d, \u201csiyonizm\u201d ve \u201cdi\u015f \u00e7\u00fcr\u00fckleri\u201d gibi gizil g\u00fc\u00e7ler, belli birtak\u0131m programlar\u0131n i\u00e7indeki kavramlar olarak da g\u00f6sterilirler. Ancak g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin b\u00fcy\u00fcselli\u011fini y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan b\u00f6yle bir \u00e7aba ba\u015far\u0131ya ula\u015famaz \u00e7\u00fcnk\u00fc, kendisi b\u00fcy\u00fcsellik kazanarak \u201ci\u015flevsel\u201d hale gelir.\n<\/p>\n \nS\u00f6zkonusu ikinci derecedeki putperestli\u011fe kar\u015f\u0131 Frankfurt okulunun \u201ck\u00fclt\u00fcr ele\u015ftirisi\u201dnin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 etkileyici bir \u00f6rnek verilebilir. Bu kimseler, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin arkas\u0131nda di\u011fer b\u00fct\u00fcn programlar\u0131 programlayan ve ihaneti sonu\u00e7layan daha da gizli insan\u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7lerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (\u00f6rne\u011fin, kapitalizm) fark\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131r. Bu yorumcular programlaman\u0131n aptalca ve kendili\u011finden geli\u015fen bili\u00e7sizce bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu kabul edememektedirler. K\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovma e\u011filimleri asl\u0131nda daha fazla say\u0131da korkulan\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartmakta ve s\u00fcreci aptalla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nSonu\u00e7 olarak foto\u011fraflar, herkes taraf\u0131ndan yap\u0131labilen ve istendi\u011finde herkesin kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi a\u015fa\u011f\u0131lanan nesneler durumundad\u0131rlar. Ancak ger\u00e7ekte foto\u011fraflar bizle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar ve bizi ayg\u0131t\u0131n geli\u015fimini sa\u011flayacak geribeslemeyi olu\u015fturan birtak\u0131m t\u00f6renselle\u015fmi\u015f davran\u0131\u015flara programlarlar. Foto\u011fraflar i\u015flemenin (functioning) sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmam\u0131z i\u00e7in ele\u015ftirel bilincimizi bast\u0131r\u0131rlar. Halen i\u015fledi\u011fimiz i\u00e7in de, bu bast\u0131rmaya \u015f\u00fckretmemiz gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla foto\u011fraflar, etraf\u0131m\u0131zda fotografik evren bi\u00e7iminde bizi \u00e7evreleyen bir b\u00fcy\u00fcsel daire olu\u015ftururlar. K\u0131rmam\u0131z gereken de, bu dairedir.\n<\/p>\n \nfotografik evren<\/b> \nFotografik evrende al\u0131\u015fkanl\u0131k haline gelen yaln\u0131zca bu istikrarl\u0131 de\u011fi\u015fme de\u011fildir; ayn\u0131 oranda al\u0131\u015fkanl\u0131k haline gelen de, s\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 renkliliktir. Bu damal\u0131 \u00e7evremizin, \u00f6rne\u011fin b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131m\u0131z\u0131 ne kadar \u015fa\u015f\u0131rtabilece\u011finin bilincinde de\u011filiz. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n d\u00fcnyas\u0131 gri idi. Duvarlar, gazeteler, kitaplar, g\u00f6mlekler, aletler ve neredeyse her\u015fey siyah ve beyaz aras\u0131nda titre\u015ferek bas\u0131l\u0131 materyale \u00f6zg\u00fc grilikte erimi\u015fti. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde her\u015fey g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131 renklerinde, art\u0131k sa\u011f\u0131r olan kulaklara ba\u011f\u0131rmaktad\u0131r. G\u00f6zlerimiz arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla fark\u0131nda olmadan bilincimize ve oradan da bilin\u00e7alt\u0131 b\u00f6lgelere ula\u015fan bu g\u00f6rsel \u00e7evre kirlenmesine al\u0131\u015fm\u0131\u015f durumday\u0131z. Ancak s\u00f6zkonusu b\u00f6lgelere de etki etti\u011finden, davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 programlar hale gelmi\u015ftir.\n<\/p>\n \nBu renklili\u011fimizi; ancak orta \u00e7a\u011f toplumlar\u0131 ve bat\u0131l\u0131 olmayan toplumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda fark\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabiliriz. Orta \u00e7a\u011flarda ve \u201cegzotik\u201d k\u00fclt\u00fcrlerde renkler, mitler taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirilen b\u00fcy\u00fcsel simgelerdir. \u00d6rne\u011fin; orta \u00e7a\u011flarda \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131\u201d, cehennem taraf\u0131ndan yok edilmek gibi bir anlam ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Bizim i\u00e7in de, trafik \u0131\u015f\u0131klar\u0131ndaki k\u0131rm\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fcsel a\u00e7\u0131dan bir tehlike belirtisidir ancak, s\u00f6zkonusu renk i\u00e7imize programlanm\u0131\u015f oldu\u011fundan tam olarak ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bilincinde olmadan frene basar\u0131z. Fotografik evrene \u00f6zg\u00fc ve rengin neden oldu\u011fu bu bilin\u00e7alt\u0131 programlama, t\u00f6rensel otomatik davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterir.\n<\/p>\n \nFotografik evrenin bukalemunu and\u0131r\u0131r \u00f6zelli\u011fi, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen damal\u0131 renklili\u011fi, epidermik bir g\u00f6r\u00fcng\u00fc e\u015fdeyi\u015fle, bir deri hastal\u0131\u011f\u0131 niteli\u011findedir. Fotografik evrenin daha derindeki par\u00e7ac\u0131k bi\u00e7imindeki yap\u0131s\u0131na delalet eder. Bu evren g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve renklerini s\u00fcrekli de\u011fi\u015ftirerek, her ta\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131n farkl\u0131 renkteki di\u011fer bir ta\u015f par\u00e7as\u0131na yerini b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 mozaika benzer. Fotografik evren b\u00f6yle ta\u015f par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan, \u201ckuanta\u201ddan olu\u015fur. Ve bu evren hesaplanabilir (calculus=\u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131). Atomik, demokrat bir evrendir; bir bilmecedir.\n<\/p>\n \nFotografik evrenin bu kuantik yap\u0131s\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zkonusu evren daha \u00f6nce de\u011finilen fotografik davran\u0131\u015f\u0131n bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00f6yle oldu\u011fu halde fotografik evrene daha dikkatli bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, foto\u011fraflarla ilgili her\u015feyin belirleyici \u00f6zelli\u011fi olan s\u00f6zkonusu par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fan yap\u0131ya ait derinlerde yatan nedenleri ke\u015ffedebiliriz. Atomik ve noktasal olan bu yap\u0131n\u0131n genelde ayg\u0131ta ait her\u015feye \u00f6zg\u00fc oldu\u011funu da a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabiliriz. Ayg\u0131t\u0131n bo\u015flukta s\u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc san\u0131lan i\u015flevlerinin (televizyon ve sinema g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri gibi,) yap\u0131s\u0131 da asl\u0131nda, par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fur. Bunun gibi ayg\u0131t\u0131n evreni de, g\u00f6r\u00fcnen her dalgaya benzer i\u015flevin asl\u0131nda taneciklerden olu\u015ftu\u011fu, g\u00f6r\u00fclen her s\u00fcrecinde asl\u0131nda s\u0131ragelen a\u015famalardan olu\u015fan, par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ve noktasal durumlar\u0131 i\u00e7eren bir evrendir. Bunun nedeni de \u015fudur; ayg\u0131tlar d\u00fc\u015f\u00fcnceyi taklit eden oyuncaklard\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken oynayan oyuncaklard\u0131r. Ancak ayg\u0131tlar, insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcrecini fizyolojik ve psikolojik anlamda veya i\u00e7e d\u00f6n\u00fck olarak taklit etmez. D\u00fc\u015f\u00fcnceyi Kartezyen modele uygun olarak taklit eder. Descartes\u2019in atfetti\u011fi anlamda d\u00fc\u015f\u00fcnce, a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ve belirgin \u00f6\u011feler (kavramlar), d\u00fc\u015f\u00fcnmek ise, yine Descatres\u2019in ele ald\u0131\u011f\u0131 anlamda, s\u00f6zkonusu \u00f6\u011felerin bir abak\u00fcsteki boncuklar gibi biraraya getirilmesi ile olu\u015fan d\u00fczenleme olarak ele al\u0131n\u0131r. Her kavram, uzay\u0131p giden \u201coradaki\u201d d\u00fcnya \u00fczerindeki bir nokta anlam\u0131ndad\u0131r. E\u011fer d\u00fcnya \u00fczerindeki her noktaya bir kavram uygularsak, d\u00fc\u015f\u00fcnce o zaman s\u0131n\u0131rs\u0131z bilgiye ula\u015f\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7leri, \u201coradaki\u201d her t\u00fcr s\u00fcreci simgesel olarak denetleyebilece\u011finden s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcde yeterli hale gelirler. Ancak uzay\u0131p giden somut d\u00fcnyadaki noktalar aralar\u0131nda bo\u015fluk bulunmadan b\u00fct\u00fcnle\u015fmekteyken, d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00f6zkonusu oldu\u011funda kavramlar birbirlerinden bo\u015fluklarla ayr\u0131l\u0131rlar. Oradaki d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de, s\u00f6zkonusu aral\u0131klardan ka\u00e7\u0131p gider. Descartes d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u011f\u0131n\u0131n bu yetersizli\u011finin, Tanr\u0131 ve analitik geometri ile giderilebilece\u011fine inan\u0131yordu ancak, \u00fcmitleri ger\u00e7ekle\u015fmedi.\n<\/p>\n \nDescatres\u2019\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131 yerlerde de Kartezyen d\u00fc\u015f\u00fcncenin taklidi olan ayg\u0131t ba\u015far\u0131 sa\u011flad\u0131. Bunlar, kendi evrenleri s\u00f6zkonusu oldu\u011funda s\u0131n\u0131rs\u0131z yetene\u011fe ve bilgiye sahiptirler. Bu t\u00fcr evrenlerde her nokta, her \u00f6\u011fe, ayg\u0131t program\u0131ndaki ba\u015fka bir \u00f6\u011fe veya kavram ile ili\u015fkilidir. Bu olgu, bilgisayarlar ve evrenleri s\u00f6zkonusu oldu\u011funda rahatl\u0131kla g\u00f6zlenebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde, fotografi ve fotografik evrende de ortaya \u00e7\u0131kar. Her foto\u011frafa, foto\u011fraf makinas\u0131ndaki a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ve belirgin bir \u00f6\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Her foto\u011fraf da, makina program\u0131ndaki \u00f6\u011feler aras\u0131ndaki belli ili\u015fkilere denk d\u00fc\u015fer. Evren ve program aras\u0131nda, program \u00fczerindeki bir noktan\u0131n belli bir foto\u011frafa, bir foto\u011fraf\u0131nda program \u00fczerindeki belli bir noktaya kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fi \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc, tek anlaml\u0131 bir ili\u015fki s\u00f6zkonusudur. Bu haliyle ayg\u0131t\u0131n kendi evreni i\u00e7indeki yetene\u011fi ve bilgisi s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r. Ancak ayg\u0131t, bu s\u0131n\u0131rs\u0131z bilgisinin ve yetene\u011finin bedelini \u00f6demek durumundad\u0131r; bu da, anlam vekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ters i\u015flerli\u011fidir. Art\u0131k Kartezyen modelde oldu\u011funun aksine, kavramlar \u201coradaki\u201d d\u00fcnyay\u0131 kastetmektedir, ayg\u0131t\u0131n i\u00e7indeki program\u0131n belirledi\u011fi bir evrendir. Foto\u011fraflar\u0131 kasteden program de\u011fildir. Foto\u011fraflar program\u0131n i\u00e7indeki \u00f6\u011feleri (\u00f6rne\u011fin; kavramlar,) kastetmektedir. B\u00f6yle olunca da, ayg\u0131t\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z yetene\u011fi ve bilgisi sa\u00e7ma hale gelir; \u00e7\u00fcnk\u00fc ayg\u0131t, ancak s\u00f6zkonusu g\u00fc\u00e7 ve bilgiye izin vermek i\u00e7in programlanm\u0131\u015f bir evren i\u00e7inde her\u015feyi bilir ve her\u015feyi yapabilir.\n<\/p>\n \nTart\u0131\u015fman\u0131n bu a\u015famas\u0131nda, son olarak program kavram\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu ama\u00e7 do\u011frultusunda, program i\u015flevleri ve insan niyetleri aras\u0131ndaki \u00e7aban\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan program ve insan m\u00fcdahalesi, parantez i\u00e7ine al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Burada tan\u0131mlanmas\u0131 gereken otomatik bir programd\u0131r. Kaza ve \u015fans \u00fczerine yap\u0131lanm\u0131\u015f bir ili\u015fkiler oyunudur. Program i\u00e7in basit bir \u00f6rnek zar oyunudur. 1\u2019den 6\u2019ya kadar olan \u00f6\u011feler, hi\u00e7bir hareketin tek ba\u015f\u0131na g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi fakat, her alt\u0131nc\u0131 hareketin 1 olmas\u0131 gerekti\u011fi bi\u00e7imde birbirleriyle ili\u015fkilidir. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle, program i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn ili\u015fkiler uzun d\u00f6nemde olas\u0131d\u0131r, ancak her tek, tamam\u0131yla \u015fansa ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin; atom sava\u015f\u0131 herhangi bir ayg\u0131t\u0131n program\u0131 i\u00e7inde var ise, program\u0131n varoldu\u011fu s\u00fcre i\u00e7inde kesinlikle herhangi bir noktada, en az\u0131ndan kaza olarak ger\u00e7ekle\u015fecek demektir. Ayg\u0131t\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fi, yaln\u0131zca bu aptalca ve yar\u0131 insans\u0131 (sub-human) anlamda s\u00f6zkonusudur. Ve ancak bu anlamda ayg\u0131t kendi evreni i\u00e7inde s\u0131n\u0131rs\u0131z bilgi ve yetene\u011fe sahiptir.\n<\/p>\n \nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde bizi \u00e7evreledi\u011fi kadar\u0131yla ve ili\u015fkiler oyununda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bi\u00e7imiyle fotografik evren, belli bir durumu nokta nokta olu\u015fturan makina program\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi zenginliklerin, \u015fansa dayal\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. Di\u011fer zenginlikler de gelecekte, \u015fansa ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu, fotografik evrenin neden istikrarl\u0131 bir de\u011fi\u015fim i\u00e7inde oldu\u011funun ve neden gereksiz foto\u011fraflar\u0131n yerini istikrarl\u0131 bir bi\u00e7imde yeni gereksiz foto\u011fraflar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. Fotografik evrendeki her verili durum, ili\u015fkiler oyunundaki bir tak\u0131m hamlelere, nokta nokta, foto\u011fraf foto\u011fraf kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Fotografik evrendeki foto\u011fraflar, gereksiz gerekliliktir (necessity redundant). E\u011fer bir foto\u011fraf\u00e7\u0131 kasten fotografik programa kar\u015f\u0131 oynuyorsa ve bilgilendirici foto\u011fraflar \u00fcretiyorsa, fotografik evrenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak ili\u015fkiler oyununda bulunmayan durumlar yarat\u0131yor demektir.\n<\/p>\n \nBu da \u015fu sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furmaktad\u0131r; ilk olarak, fotografik evren bir ili\u015fkiler oyununun \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130kinci olarak, oyun otomatiktir. Hi\u00e7bir belirli stratejiye boyun e\u011fmez. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, fotografik evren, herbirinin program i\u00e7indeki belli bir noktay\u0131 kastetti\u011fi foto\u011fraflardan olu\u015fur. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak da, her foto\u011fraf al\u0131c\u0131s\u0131 i\u00e7in davran\u0131\u015f modeli olu\u015fturacak bir y\u00fczeydir, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak fotografik evrenin, s\u00f6zkonusu ili\u015fkiler oyununun bir i\u015flevi olan geribesleme davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in toplumu programlad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bunu direten bir gereklilikten dolay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir, ancak her an bir tesad\u00fcft\u00fcr (\u00f6rne\u011fin; otomatik) ve programlad\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015f da b\u00fcy\u00fcseldir. Bu yolla fotografik evren toplumu programlayarak, satran\u00e7 adamlar\u0131, i\u015fletenler ve zarlar toplumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.\n<\/p>\n \nFotografik evren hakk\u0131ndaki b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, g\u00f6zlemciyi iki farkl\u0131 yoldan harekete davet eder; ilki fotografik evren taraf\u0131ndan \u00e7evrelenmi\u015f toplum do\u011frultusundad\u0131r. \u0130kincisi ise, s\u00f6zkonusu evreni programlayan ayg\u0131t do\u011frultusundad\u0131r. Ayn\u0131 ele al\u0131\u015f, bir tarafdan do\u011fmakta olan sanayi-sonras\u0131 toplumun bir ele\u015ftirisini, di\u011fer bir taraftan da, ayg\u0131t ve programlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirisini davet eder. Her ikiside sanayi-sonras\u0131 toplumun ele\u015ftirel \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne \u00e7a\u011fr\u0131da bulunur.\n<\/p>\n \nBirinin kendini fotografik evren i\u00e7inde bulmas\u0131 demek, deneyimlerini ve bilgisini foto\u011fraflara g\u00f6re kazanmak, d\u00fcnyay\u0131 foto\u011fraflara g\u00f6re de\u011ferlendirmek demektir. Her deneyim, her bilgi veya de\u011fer ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na, g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve yarar sa\u011flanm\u0131\u015f foto\u011fraflara b\u00f6l\u00fcnebilir. Her deneyimin, her bilginin, her de\u011ferlendirmenin ve eylemin \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131 benzeri k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015ftu\u011fu varolu\u015f, robot benzeridir. Fotografik evren (veya herhangi bir ayg\u0131t evreni) toplumu ve insan\u0131, otomatonlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedir.\n<\/p>\n \nS\u00f6zkonusu otomaton davran\u0131\u015flar\u0131, banka gi\u015felerinde, b\u00fcrolarda, fabrikalarda, s\u00fcpermarketlerde veya spor kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 ve dans bi\u00e7imleri olarak g\u00f6zleyebiliriz. Bilimsel metinlere, \u015fiire, m\u00fczik bestelerine, mimariye ve politik staretejilere \u00e7ok yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, s\u00f6zkonusu staccato yap\u0131y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7lerinde de g\u00f6zleyebiliriz. Buna g\u00f6re, k\u00fclt\u00fcr konusuna ele\u015ftirel bak\u0131\u015f\u0131n ama\u00e7lar\u0131ndan biri, deneyim, bilgi, de\u011ferlendirme ve eylemin nas\u0131l mozaik t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ve belirgin \u00f6\u011felerden olu\u015ftu\u011funun incelenmesi ve bu \u00f6\u011felerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze ait her g\u00f6r\u00fcng\u00fcde ortaya \u00e7\u0131kart\u0131labilmesidir. B\u00f6yle bir k\u00fclt\u00fcr ele\u015ftirisi, foto\u011fraf\u0131n icad\u0131 sonucu tarihte belirlenen nokta ile t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel g\u00f6r\u00fcng\u00fcler, do\u011frusal yap\u0131lar\u0131n\u0131n bo\u015flukta s\u00fcz\u00fclmesini, programl\u0131 birle\u015ftirmenin staccato yap\u0131s\u0131 ile tutmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu ele\u015ftiri, deneyim, bilgi ve de\u011ferlendirmenin ilk sanayi devriminden do\u011fan mekanik yap\u0131s\u0131na bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc sergilemekten \u00e7ok, t\u00fcm ayg\u0131tlara \u00f6zg\u00fc sibernetik yap\u0131ya do\u011fru bir geli\u015fimi g\u00f6stermektedir. B\u00f6yle bir ele\u015ftiri, arzu, duygu ve i\u00e7sel d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizden d\u0131\u015fsal davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za kadar t\u00fcm varolu\u015fumuzun otomatikle\u015fmesine neden olan ayg\u0131tlar\u0131n atas\u0131n\u0131n, foto\u011fraf makinas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir.\n<\/p>\n \nAyg\u0131t \u00fcst\u00fcne daha fazla gidip, ele\u015ftirdi\u011fimizde, fotografik evrenin foto\u011fraf makinalar\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m ayg\u0131t\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r\u0131z. Daha derinlere inersek, sanayi, tan\u0131t\u0131m, halkla ili\u015fkiler, politika, ekonomi, sosyal yap\u0131lar ve y\u00f6netim kurumlar\u0131 t\u00fcr\u00fcnden ayg\u0131tlar\u0131 ke\u015ffederiz. Bu ayg\u0131tlar\u0131n her biri, daha da otomatikle\u015fme ve di\u011fer ayg\u0131tlara sibernetik olarak ba\u011flanma e\u011filimindedir. Her ayg\u0131t bir di\u011ferinin program\u0131 \u00fczerinden beslenir. B\u00f6ylelikle ayg\u0131tlar b\u00fct\u00fcn\u00fc, bir\u00e7ok karanl\u0131k kutudan olu\u015fmu\u015f bir karanl\u0131k kutuya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Buna ra\u011fmen insan \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. S\u00f6zkonusu kutuyu 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda ilk \u00fcreten de, bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fimini ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan da insand\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki, ayg\u0131t ele\u015ftirisinde, ilk a\u015famada ayg\u0131t\u0131 \u00fcretmi\u015f ve hala \u00fcreten insan zihniyeti \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131lmas\u0131 do\u011fald\u0131r.\n<\/p>\n \nBu t\u00fcr ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131m iki nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r; birincisi, ele\u015ftireni karanl\u0131k kutular\u0131n karanl\u0131\u011f\u0131na dalmaktan kurtaraca\u011f\u0131ndan ki, bu durumda insan zihniyetinin ele\u015ftirilmesi ve girdi\u2019lerin s\u0131nanmas\u0131 yeterli olmaktad\u0131r. \u0130kincisi ise, ele\u015ftirenin yeni ele\u015ftirel s\u0131n\u0131flamalar yaratmas\u0131n\u0131 gereksiz k\u0131laca\u011f\u0131ndand\u0131r ki, geleneksel s\u0131n\u0131flamalar insan zihniyetinin ele\u015ftirel incelemesi i\u00e7in yeterli olmaktad\u0131r. Ayg\u0131ta bu t\u00fcr bir yakla\u015f\u0131m\u0131n sonucu kabaca \u015f\u00f6yle olmaktad\u0131r; ayg\u0131t\u0131 \u00fcretme niyeti, insan\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma gereklili\u011finden kurtarmakt\u0131. Foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n \u00f6rne\u011fin; insan\u0131 resim f\u0131r\u00e7as\u0131 ile \u00e7izmekten kurtarmas\u0131 gibi, ayg\u0131t\u0131n insan i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130nsan tuvalleri boyayarak \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131na art\u0131k oynayabilirdi. B\u00f6yle de oldu, ancak ayg\u0131tlar, yine ayg\u0131tlar\u0131n ger\u00e7ek niyetlerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde gizleyen birtak\u0131m insanlar (\u00f6rne\u011fin; kapitalistler) taraf\u0131ndan denetim alt\u0131na al\u0131nd\u0131lar. Ayg\u0131tlar ilk a\u015famada denetleyicilerinin karlar\u0131na hizmet ettiler. Yap\u0131lmas\u0131 gereken de, denetleyici karlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 idi. Bu anlamda ayg\u0131tlar merakl\u0131 makinalard\u0131r ve icatlar\u0131 da herhangi bir devrimsel olay\u0131 gerektirmemi\u015ftir. Bu anlamda ikinci sanayi devriminden s\u00f6zetmek de gereksizdir.\n<\/p>\n \nB\u00f6yle bir incelemeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, foto\u011fraflar\u0131n, denetleyicilerinin gizli karlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 \nMaalesef, end\u00fcstri yap\u0131s\u0131ndan do\u011fan bu geleneksel ele\u015ftiri bi\u00e7imi, ayg\u0131t olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fcng\u00fc i\u00e7in yetersizdir. B\u00f6yle bir ele\u015ftiri ayg\u0131t\u0131n as\u0131l \u00f6zelli\u011fi olan \u201cotomasyon\u201dun g\u00f6zden ka\u00e7mas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Ele\u015ftirilmesi gereken y\u00f6n de asl\u0131nda, ayg\u0131t\u0131n s\u00f6zkonusu \u201cotomasyon\u201dudur. Ayg\u0131t\u0131n icad\u0131ndaki en \u00f6nemli niyet otomatik olmalar\u0131 e\u015fdeyi\u015fle, daha ilerde insan m\u00fcdahalelerine gerek duymamalar\u0131yd\u0131. \u00dcretimdeki niyet, i\u015flevleri i\u00e7ine insan\u0131 dahil etmemek idi ve hi\u00e7 ku\u015fkusuz bu da, tamam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Geli\u015fme kaydedildik\u00e7e, ayg\u0131t programlar\u0131 – aptal oyun bile\u015fkeleri- giderek zenginle\u015fmekte ve insan da ayg\u0131t i\u015flevlerinin gittik\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131r. H\u0131zla artan say\u0131daki \u00f6\u011feleri s\u00fcrekli ve daha h\u0131zl\u0131 olarak biraraya getirebildiklerinden, bireyin bunlar\u0131n aras\u0131ndan g\u00f6rebilme ve denetleyebilme yetene\u011fini a\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ayg\u0131tla u\u011fra\u015fmas\u0131 gereken her ki\u015fi, saydam olmayan kara bir kutu ile u\u011fra\u015fmak durumundad\u0131r.\n<\/p>\n \nAyg\u0131tlar\u0131n sahipleri konusunda konu\u015fmaya hi\u00e7 gerek yoktur. Ayg\u0131t kendi kendine, insan karar ve m\u00fcdahalesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak i\u015fledi\u011finden, onlara hi\u00e7kimse sahip olamaz. Buna kar\u015f\u0131n, insan kararlar\u0131 ayg\u0131t kararlar\u0131n\u0131n temelinde verilmektedir. \u0130nsan kararlar\u0131 buharla\u015farak, i\u015flevsel kararlar bi\u00e7iminde bozulmaya u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. Ayg\u0131t\u0131n, insan zihniyetine hizmet vermek amac\u0131yla \u00fcretilmi\u015f ve programlanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, insan zihniyeti, ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nesil ayg\u0131tlar\u0131n gerisinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ayg\u0131t art\u0131k, kendilerini otomatik olarak geli\u015ftirmek ve daimi k\u0131lmak amac\u0131na y\u00f6nelik olarak, yaln\u0131zca kendileri i\u00e7in (otomatik olarak) i\u015flerler. Ayg\u0131t ele\u015ftirisinin as\u0131l konusu, bu kas\u0131ts\u0131z, aptalca ve i\u015flevsel otomasyondur.\n<\/p>\n \nYukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan insani ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m, s\u00f6zkonusu ayg\u0131t sorununa \u00e7ok do\u011fal olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin; bu basit makinalara, insan\u00fcst\u00fc ve insan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde tanr\u0131lar olarak esrarengiz nitelikler atfetmek, ayg\u0131t\u0131n arkas\u0131nda pusudaki insan zihniyetini gizlemektedir. B\u00f6yle bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f yanl\u0131\u015ft\u0131r. Her\u015feye kar\u015f\u0131n ayg\u0131tlar insan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki tanr\u0131lard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle olmalar\u0131 i\u00e7in \u00fcretilmi\u015flerdir hi\u00e7bir bi\u00e7imde insan\u00fcst\u00fc de\u011fillerdir. Buradaki tan\u0131mlar\u0131 onlar\u0131, tali-insan (sub-human), soluk ve kesinlikle aptal olduklar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc de, insan kararlar\u0131n\u0131 gereksiz hale getiren yine insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin basit taklitleri olarak g\u00f6sterme e\u011filimindedir. B\u00f6ylelikle, ayg\u0131tlar\u0131n pusudaki tehlikelerinin, s\u00f6zkonusu insanc\u0131l ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m gizlemektedir. Tersine, burada \u00f6nes\u00fcr\u00fclen ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131mlar\u0131n amac\u0131 ayg\u0131t\u0131n aptalca, denetlenemez ve kas\u0131ts\u0131z bir bi\u00e7imde i\u015fleyi\u015finin olu\u015fturdu\u011fu korkun\u00e7 olguyu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sererek, ayg\u0131t\u0131 tekrar insan zihniyetine tabi tutmakt\u0131r.\n<\/p>\n \nSonu\u00e7 olarak, fotografik evrenin, ili\u015fkiler oyununu yans\u0131tan bir ayna oldu\u011fu ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ve belirgin y\u00fczeylerden olu\u015fmu\u015f damal\u0131 bir bilmeceye benzedi\u011fi belirtilebilir. S\u00f6zkonusu y\u00fczeylerden herbiri ayg\u0131t program\u0131ndaki belli bir \u00f6\u011feye denk d\u00fc\u015fmektedir. Fotografik evren, insan zihniyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ve kendili\u011finden, al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fcsel ve i\u015flevsel davran\u0131\u015flar do\u011frultusunda programlar.\n<\/p>\n \nFotografik program i\u00e7ine dahil olmayan, bi\u00e7imlendirici foto\u011fraflar \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fan foto\u011fraf\u00e7\u0131lar, otomatik programlama oyununun i\u00e7ini g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fan ele\u015ftirmenler ve ayg\u0131t egemenli\u011findeki d\u00fcnyada insan zihniyetine yer a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan herkes otomatik programlama kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fccadele vermektedir. Ancak ayg\u0131t, t\u00fcm bu kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ad\u0131na asimile ederek, programlar\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in onlar\u0131n programlar\u0131yla da i\u015fbirli\u011fi yapar. Foto\u011fraf felsefesinin amac\u0131, insan ve ayg\u0131t aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi foto\u011fraf alan\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kararak s\u00f6zkonusu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa olas\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aramakt\u0131r.\n<\/p>\n \nB\u00f6yle bir foto\u011fraf felsefesinin amac\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca foto\u011fraf alan\u0131 i\u00e7in de\u011fil, genel olarak t\u00fcm sanayi-sonras\u0131 toplum i\u00e7im \u00f6nemli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 destekler bir varsay\u0131md\u0131r. Fotografik evren, en tehlikeli ve tek ayg\u0131t evreni de\u011fildir. Bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde, fotografik evrenin, sanayi-sonras\u0131 varolu\u015fun bir modeli say\u0131labilece\u011fini bu y\u00fczden de, s\u00f6zkonusu foto\u011fraf felsefesinin, konusu insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bug\u00fcn\u00fc ve gelece\u011fi olan her felsefe i\u00e7in bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nbir foto\u011fraf felsefesinin gereklili\u011fi<\/b> \nBurada yap\u0131lan tan\u0131m\u0131n felsefe i\u00e7in tuhaf bir avantaj\u0131 vard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc kabul edilemez. \u0130nsan\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6\u011fe olarak d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hatal\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlamam\u0131z i\u00e7in bizi m\u00fccadeleye davet eder. \u00c7eli\u015fki uyand\u0131r\u0131r. \u00c7eli\u015fki (diyalektik) felsefenin z\u0131plama tahtalar\u0131ndan biridir. Bu da tan\u0131m\u0131n foto\u011fraf felsefesi i\u00e7in yeterli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131n nedenidir.\n<\/p>\n \nTemel kavramlar\u0131m\u0131z\u0131 -g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ayg\u0131t, program ve bili\u015fim- g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fimizde hepsinin sonsuz d\u00f6ng\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 temele dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, g\u00f6z\u00fcn \u00fczerlerinde durmadan dola\u015farak ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na tekrar geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc y\u00fczeylerdir. Ayg\u0131tlar da, s\u00fcrekli ayn\u0131 hareketleri ger\u00e7ekle\u015ftiren oyuncaklard\u0131r. Programlar da, ayn\u0131 \u00f6\u011feleri s\u00fcrekli tekrar birle\u015ftiren oyunlard\u0131r. Bili\u015fim ise, olas\u0131l\u0131k y\u00f6n\u00fcndeki e\u011filimden do\u011fan, olas\u0131 olmayan bile\u015fkelerdir ve tekrar tekrar bu noktaya d\u00f6nerler. Biz bu s\u00f6zkonusu d\u00f6rt kavramla, art\u0131k hi\u00e7bir\u015feyin kendini tekrarlamad\u0131\u011f\u0131 ve her\u015feyin bir nedeni ve sonucu oldu\u011fu do\u011frusal tarihsel ba\u011flam d\u0131\u015f\u0131nda buluruz kendimizi. Art\u0131k i\u00e7inde bulundu\u011fumuz alan, nedensel a\u00e7\u0131klamalardan \u00e7ok i\u015flevsel a\u00e7\u0131klamalara gerek duymaktad\u0131r. Cassirer\u2019in \u201c Ey sevgili ruh, dinlen, dinlen\u201d dedi\u011fi gibi, s\u00f6zkonusu neden aray\u0131\u015f\u0131ndan kurtulmam\u0131z gerekir. Foto\u011fraf\u0131 konu alan her felsefenin, bu g\u00f6r\u00fcng\u00fcn\u00fcn tarihsel olmayan ve tarih-sonras\u0131 \u00f6zelliklerini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131 gerekmektedir. \u015eimdi bile bir\u00e7ok alanda, tarih-sonras\u0131 nedenselli\u011fe anl\u0131k olarak d\u00f6n\u00fc\u015f yapmak durumunday\u0131z. \u00d6rnek olarak kozmolojiyi ele alal\u0131m. Evreni, olas\u0131 olmayan bile\u015fimlerin \u015fansa dayal\u0131 olarak tekrarland\u0131\u011f\u0131 ancak gereklilik nedeniyle olas\u0131l\u0131k y\u00f6n\u00fcndeki genel e\u011filime geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn zorunluluk kazand\u0131\u011f\u0131 ve olas\u0131l\u0131k bile\u015fimleri do\u011frultusunda artan bir e\u011filimin s\u00f6zkonusu oldu\u011fu sistem olarak ele al\u0131r\u0131z. B\u00f6ylelikle evren bizim i\u00e7in anl\u0131k olarak, girdi olarak \u00f6zg\u00fcn bilgilere sahip ve zorunluluktan \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u00f6zkonusu bilgilerin de tesad\u00fcfe dayal\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmeleri ve b\u00f6ylece sonuna kadar da t\u00fcketilmesi (termik \u00f6l\u00fcm) do\u011frultusunda programlanm\u0131\u015f bir ayg\u0131t durumundad\u0131r. Kozmoloji de, evrenin yenidensunumu i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6zkonusu d\u00f6rt kavram\u0131m\u0131z -g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ayg\u0131t, program ve bili\u015fim-, i\u015flevsel bir a\u00e7\u0131klama durumunda olan kozmolojik nedenselli\u011fin yerini tutarlar.\n<\/p>\n \nAyn\u0131 t\u00fcrden nedensellik psikoloji, biyoloji, dilbilim, sibernetik ve enformatik gibi alanlarda da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. B\u00fct\u00fcn bu alanlarda, hayali, i\u015flevsel, programl\u0131 ve bili\u015fimsel yoldan neden buluruz. Burada u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z varsay\u0131m, fotografik s\u0131n\u0131flamalarla d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in, tart\u0131\u015fmay\u0131 s\u00f6zkonusu nedenlere ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir sonucu ortaya \u00e7\u0131kart\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc fotografik evren bizi bu t\u00fcrden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye programlam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \n\u0130lk bak\u0131\u015fta abart\u0131l\u0131 gibi g\u00f6z\u00fcken bu varsay\u0131m\u0131n ger\u00e7ekte \u00e7ok iyi bilinen bir varsay\u0131m oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. \u0130nsan kendini \u00f6rnek alarak aletler \u00fcretir ancak daha sonra bu aletleri kendisi, toplumu ve \u201coradaki\u201d d\u00fcnya i\u00e7in \u00f6rnek al\u0131r. Bu insan\u0131n kendi aletlerine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n varsay\u0131m\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 18.y\u00fczy\u0131lda insan kendi bedenini model alarak makinalar icat etmi\u015ftir. Daha sonra durum tersine d\u00f6nerek, insan kendi \u00fcretti\u011fi makinalar\u0131 yine kendisi, toplumu ve \u201coradaki\u201d d\u00fcnya i\u00e7in \u00f6rnek al\u0131r hale gelmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, 18.yyda makinalar felsefenin, antropoloji, politika, sanat, bilim gibi alanlar\u0131n ele\u015ftirisi, e\u015fdeyi\u015fle \u201cmekanizm\u201din bir ele\u015ftirisi olabilirdi. Bug\u00fcn de ayn\u0131 \u015fey foto\u011fraf felsefesi i\u00e7in s\u00f6ylenebilir. Foto\u011fraf felsefesi de, b\u00fct\u00fcn antropolojik, politik, estetik ve bilimsel boyutlar\u0131yla \u201ci\u015flevsellik\u201din (functionalism) bir ele\u015ftirisi olmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nAncak i\u015f bu kadar basit de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc fotografi makina gibi bir alet de\u011fil, iskambil veya satran\u00e7 gibi bir oyundur. Fotografiyi model olarak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yaln\u0131zca model olarak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z aletin yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 koymuyoruz ayn\u0131 zamanda, bir model yerine ba\u015fka bir model de koyuyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla fotografik s\u0131n\u0131flamalar \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z neden aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu noktaya getirdi\u011fi varsay\u0131m, d\u00fc\u015f\u00fcncemizin art\u0131k yap\u0131sal bir de\u011fi\u015fmeye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir. Burada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan klasik bir yabanc\u0131la\u015fma sorunu olmaktan \u00e7ok, elimizde hi\u00e7bir tarihi \u00f6rne\u011fi olmayan varolu\u015fsal bir devrimdir. Kabaca, burada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan, yeni bir ba\u011flamda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununun tekrar ele al\u0131nmas\u0131 esas\u0131d\u0131r. Foto\u011fraf felsefesininde y\u00f6nelmesi gereken do\u011frultu budur.\n<\/p>\n \nBunda yeni olan bir\u015fey yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc her felsefenin son a\u015famada u\u011fra\u015fmas\u0131 gereken konu \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. Do\u011frusall\u0131\u011f\u0131n tarihsel ba\u011flam\u0131nda sorun kendini \u015f\u00f6yle g\u00f6stermi\u015ftir; e\u011fer her\u015feyin bir nedeni olmu\u015fsa, her\u015feyin bir etkisi olacaksa ve her\u015fey ko\u015fullanm\u0131\u015fsa, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in geriye ne kalacakt\u0131r? Bu sorunun t\u00fcm yan\u0131tlar\u0131 tek bir payda\u2019ya indirgendi\u011finde; nedenler olabildi\u011fince karma\u015f\u0131k, sonu\u00e7lar \u00f6nceden kestirelemeyecek derecede zor oldu\u011funda insan (s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f varl\u0131k) ko\u015fullanmam\u0131\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcr. Ancak i\u00e7inde bulundu\u011fumuz yeni ba\u011flamdan \u00f6t\u00fcr\u00fc, s\u00f6zkonusu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununa farkl\u0131 yakla\u015fmam\u0131z gerekmektedir. Her\u015fey \u015fansa ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve hi\u00e7li\u011fe do\u011fru geliyorsa, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f i\u00e7in geriye kalan nedir? Foto\u011fraf felsefesi s\u00f6zkonusu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununa bu sa\u00e7ma sapan hava i\u00e7inde yan\u0131t aramak durumundad\u0131r.\n<\/p>\n \nBug\u00fcn neredeyse her t\u00fcr ayg\u0131t ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n aptal bir otomasyon do\u011frultusunda programland\u0131\u011f\u0131na veya i\u015f\u2019in nas\u0131l insan elinden al\u0131n\u0131p ayg\u0131ta devredildi\u011fine yahut da \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturan \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r\u201dde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n nas\u0131l vakitlerini bo\u015f simgelerle oynamakla ge\u00e7irdi\u011fine a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131k oluyoruz. Bunun gibi varolu\u015fsal ilgimiz nesneler d\u00fcnyas\u0131ndan simgeler d\u00fcnyas\u0131na nas\u0131l kaym\u0131\u015ft\u0131r? De\u011ferlerimiz nesnelerden bili\u015fime nas\u0131l kaym\u0131\u015ft\u0131r? D\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz, arzular\u0131m\u0131z, duygular\u0131m\u0131z, eylemlerimiz, otomaton yap\u0131lar\u0131 nas\u0131ln var olarak kabul etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r? Ya\u015faman\u0131n anlam\u0131 giderek ayg\u0131tlar\u0131 besleme ve ayg\u0131tlar taraf\u0131ndan beslenme anlam\u0131na nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir? K\u0131sacas\u0131 etraf\u0131m\u0131zda her\u015feyin gittik\u00e7e ne kadar sa\u00e7mala\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Buna g\u00f6re insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in geriye kalan nedir?\n<\/p>\n \nS\u00f6zkonusu soruya yan\u0131t\u0131 olabilecek ki\u015filer bulundu\u011funu ke\u015ffederiz. Bu yaz\u0131 i\u00e7inde kastedildi\u011fi anlamda foto\u011fraf\u00e7\u0131lar. Onlar en az\u0131ndan, gelecekteki ayg\u0131t\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan insanlar\u0131d\u0131r. Davran\u0131\u015flar\u0131 kamera i\u015flevleri taraf\u0131ndan programlanmaktad\u0131r. Simgelerle oynamaktad\u0131rlar. \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r\u201dde istihdam edilirler. Bili\u015fimle ilgilenirler. Kal\u0131tsal de\u011ferleri olmayan nesneler \u00fcretirler. B\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n sa\u00e7ma oldu\u011funu de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirildi\u011fine inan\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla, foto\u011fraf felsefesinin amac\u0131, s\u00f6zkonusu foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri konusunda sorgulamak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 incelemek olmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nBu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 da budur ve sorgulamam s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 sorulara yan\u0131tlar da al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: Bunlardan ilki ayg\u0131t\u0131n aptall\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130kincisi ise, ayg\u0131t program\u0131na insan niyerlerinin \u015f\u0131r\u0131ngalanabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, ayg\u0131t\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen, ihtimal d\u0131\u015f\u0131 ve bilgilendirici bir\u015feylerin \u00fcretimine zorlamakt\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, ayg\u0131t ve \u00fcr\u00fcnlerinin, ilgi oda\u011f\u0131n\u0131n genel olarak konudan bilgiye kayaca\u011f\u0131 bi\u00e7imde elde tutmakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, foto\u011fraf\u00e7\u0131lar \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn tesad\u00fcf ve gereklili\u011fin insan niyetlerine etki etti\u011fi bir strateji oldu\u011funu s\u00f6ylemektedirler. Ba\u015fka bir deyi\u015fle \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, \u201cayg\u0131ta kar\u015f\u0131 oynama\u201dya e\u015fittir.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u00e7\u0131lar kendili\u011finden de\u011fil ancak felsefi incelemenin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda bu yan\u0131t\u0131 vermektedirler. Anl\u0131k yan\u0131tlar istendi\u011finde, geleneksel olmayan y\u00f6ntemlerle geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u00fcrettiklerini veya bilime katk\u0131da bulunduklar\u0131n\u0131 yahutda politik g\u00f6revler \u00fcstlenmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirler. E\u011fer foto\u011fraf tarihi konusunda veya foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerini okudu\u011fumuzda foto\u011fraf\u0131n icad\u0131ndan bug\u00fcne hi\u00e7bir\u015feyin de\u011fi\u015fmedi\u011fi konusun da genel bir kan\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu fark ederiz. Bu yarg\u0131ya g\u00f6re, di\u011fer tarih konular\u0131n\u0131n varoldu\u011fu gibi, bir foto\u011fraf tarihinin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabullenmek d\u0131\u015f\u0131nda her\u015feyin foto\u011fraf\u0131n icad\u0131ndan \u00f6nce oldu\u011fu gibi s\u00fcregeldi\u011fi varsay\u0131l\u0131r. Foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131n, kendilerinin de neden olduklar\u0131 tarih-sonras\u0131 bir ba\u011flamda ya\u015famalar\u0131na kar\u015f\u0131n, \u201cikinci sanayi devrimi\u201dnin de (ilk olarak kendini kamera da g\u00f6sterdi\u011fi \u00fczere) yanlar\u0131ndan ge\u00e7ip gitti\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r.\n<\/p>\n \nYaln\u0131zca bu yaz\u0131da kastedilen anlamdaki deneysel foto\u011fraf\u00e7\u0131lar, kendilerine ne oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131rlar. Onlar ana sorunlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ayg\u0131t, program ve bili\u015fim gibi kavramlar oldu\u011funun bilincindedirler. Ayg\u0131t\u0131n i\u00e7inden baz\u0131 durumlara uzanmak istediklerinin ve ayg\u0131t program\u0131 dahilinde olmayan baz\u0131 \u015feyleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirmek istediklerinin fark\u0131ndad\u0131rlar. Yapt\u0131klar\u0131n\u0131n her boyutunu kavrayamasalar bile, ayg\u0131ta kar\u015f\u0131 oynad\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131rlar. Eylemleri s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, ayg\u0131t ba\u011flam\u0131nda \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d sorusuna yan\u0131t verebilecek kadar bilin\u00e7li de\u011fildirler.\n<\/p>\n \nFoto\u011fraf\u0131 bilin\u00e7 d\u00fczeyine \u00e7\u0131karmak i\u00e7in bir foto\u011fraf felsefesine gerek vard\u0131r. Bunu yapmak, foto\u011fraf, sanayi-sonras\u0131 ba\u011flam i\u00e7in bir model olu\u015fturaca\u011f\u0131 i\u00e7in de gereklidir. B\u00f6ylelikle, foto\u011fraf felsefesinin amac\u0131n\u0131n foto\u011frafda insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bir yer kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dolay\u0131s\u0131yla otomatikle\u015fmi\u015f, programlanmayan ve programlanm\u0131\u015f ayg\u0131t s\u00f6zkonusu oldu\u011funda da insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in hi\u00e7 yer kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek olmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131ld\u0131ktan sonra da, ayg\u0131ta kar\u015f\u0131 insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nas\u0131l yarat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir. Foto\u011fraf felsefesinin amac\u0131, ayg\u0131t\u0131n egemen oldu\u011fu bir d\u00fcnyada \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n incelenmesi olmal\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fcn kazai gereklili\u011fi alt\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren insan ya\u015fam\u0131na nas\u0131l anlam kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. B\u00f6yle bir felsefeye gerek vard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bizim tan\u0131k olabildi\u011fimiz en son devrimdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" vil\u00e9m flusser Vilem Flusser, 1920 y\u0131l\u0131nda Prag\u2019da do\u011fmu\u015ftur. Felsefe alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1939 y\u0131l\u0131nda Prag \u00dcniversitesi\u2019nde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1940 y\u0131l\u0131nda Londra\u2019ya 1941 y\u0131l\u0131nda da e\u011fitimini tamamlad\u0131\u011f\u0131 Sao Paulo\u2019ya g\u00f6\u00e7etmi\u015ftir. Felsefi ve bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na paralel olarak, 1961 y\u0131l\u0131na kadar elektrik transformat\u00f6rleri \u00fcreten bir fabrikan\u0131n y\u00f6neticili\u011fini de yapm\u0131\u015ft\u0131r. Dilbilim ve felsefe hakk\u0131ndaki ilk makaleleri 1957 Suplemento Literario do Estado […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-420","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kitap"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=420"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/420\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1138,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/420\/revisions\/1138"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
1. \u00e7evirenin notu<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
2. giri\u015f notu<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
3. g\u00f6r\u00fcnt\u00fc<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
4. teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
5. ayg\u0131t<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
6. foto\u011fraflama davran\u0131\u015f\u0131<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
7. foto\u011fraf<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
8. foto\u011fraf\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
9. foto\u011fraf\u0131n al\u0131mlanmas\u0131<\/ul>\n<\/ul>\n
\n
10.fotografik evren<\/ul>\n<\/ul>\n
11.bir foto\u011fraf felsefesinin gereklili\u011fi<\/ul>\n
\nBu yaz\u0131, insan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana iki d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na tan\u0131k oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bunlardan ilki, yakla\u015f\u0131k olarak M\u00d6 ikibinin ikinci yar\u0131s\u0131na rastgelen \u201cdo\u011frusal yaz\u0131n\u0131n (linear writing) bulu\u015fudur. \u0130kincisi ise, bizimde bu g\u00fcn \u015fahit oldu\u011fumuz \u201cTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin icad\u0131\u201dd\u0131r. Uygarl\u0131k s\u00fcreci i\u00e7inde \u00e7ok eski zamanlarda di\u011fer baz\u0131 d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131n\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015f oldu\u011fu da bir ger\u00e7ektir, ancak bunlar\u0131n g\u00f6zlemimiz d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yliyebiliriz.\n<\/p>\n
\nG\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, anlaml\u0131 y\u00fczeylerdir. Bir\u00e7ok hallerde, \u201cd\u0131\u015farda\u201d olan bir \u015feyi g\u00f6sterirler. Zaman ve mek\u00e2n ile ilgili d\u00f6rt boyutu, soyutlayarak, iki boyutlu bir d\u00fczleme indirger ve bizim i\u00e7in d\u00fc\u015flenebilir olan bir \u015feyi tasvir etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rlar. \u201cD\u0131\u015fardan\u201d al\u0131nan ve zaman\/mek\u00e2n d\u00fczeyinde yap\u0131lan bu soyutlama ve s\u00f6zkonusu soyutlaman\u0131n tekrar \u201cd\u0131\u015far\u0131ya\u201d yans\u0131t\u0131lmas\u0131 gibi bir kapasite \u201cg\u00f6r\u00fcnt\u00fcle\u015ftirme\u201d (imagination) olarak tan\u0131mlanabilir. Tan\u0131mlamadan kas\u0131t, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcretebilme ve de\u015fifre edebilme, fenomenleri ikiboyutlu semboller halinde kodlama ve sonra bu t\u00fcrden sembollerin kodlar\u0131n\u0131 a\u00e7ma \u00f6zelli\u011fidir.\n<\/p>\n
\nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler bir \u201cayg\u0131t\u201d (apparatus) taraf\u0131ndan \u00fcretilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdir. Ayg\u0131tlar\u0131n da, uygulanm\u0131\u015f bilimsel metinlerin bir sonucu olmas\u0131, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri bilimsel metinlerin dolayl\u0131 bir sonucu haline getirmektedir. Bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ontolojik ve tarihsel konumu, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Tarihsel a\u00e7\u0131dan, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015fkin metinlere bor\u00e7lu olan teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere oranla onbinlerce y\u0131l \u00f6ncelik ta\u015f\u0131rlar. Ontolojik a\u00e7\u0131dan ise, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler birinci derecede soyutlamalar olarak g\u00f6r\u00fclebilir \u00e7\u00fcnk\u00fc, onlar i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnyadan do\u011frudan soyutlama yoluyla al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Buna g\u00f6re, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede soyutlamalar olarak kabul edilir. Nedeni de, onlar\u0131n ya\u015fan\u0131lan d\u00fcnyadan soyutlama yolu ile elde edilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden yine ayn\u0131 y\u00f6ntemle ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan metinlerin (bilimsel) bir sonucu oldu\u011fudur. Ayn\u0131 \u015fekilde yine tarihsel a\u00e7\u0131dan geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u201ctarih \u00f6ncesine ait\u201d (prehistorical) olarak nitelenirken, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de, \u201ctarih sonras\u0131na ait\u201d (posthistorical) olarak nitelenir. Ontolojik a\u00e7\u0131dan, geleneksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u201cfenomenleri\u201d kastederken, teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de \u201ckavramlar\u0131\u201d kastetmektedir. Teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de\u015fifre etmek onlar\u0131n konumlar\u0131n\u0131n okunmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.\n<\/p>\n
\nTeknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, ayg\u0131t taraf\u0131ndan \u00fcretilirler. Ayg\u0131t\u0131n nitelikleri ilk bak\u0131\u015fta, bir foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerine benzetilebilir ve s\u00f6zkonusu makina incelendi\u011finde de, embryonik a\u015famadaki bir ayg\u0131t\u0131n \u00f6zellikleri hakk\u0131nda fikir sahibi olunabilir. Bu anlamda foto\u011fraf makinas\u0131, tekelle\u015fen idari ayg\u0131t veya g\u00f6z\u00fcm\u00fczden ka\u00e7an elektronik ayg\u0131t \u00e7ipleri gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ve yak\u0131n gelece\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirleyicisi say\u0131lan ayg\u0131tlar\u0131n bir prototipi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Foto\u011fraf makinas\u0131 (camera) n\u0131n incelenmesi, ayg\u0131t kavram\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in bir basamak olu\u015fturur. Ancak bu inceleme, ayg\u0131t\u0131n anlam\u0131 konusunda bir tak\u0131m ortak d\u00fc\u015f\u00fcncelere var\u0131lmad\u0131k\u00e7a olanaks\u0131zd\u0131r. Latince k\u00f6kenli olan \u201capparatus\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, \u201chaz\u0131rlamak\u201d anlam\u0131na gelen \u201capparare\u201dden t\u00fcretilmi\u015ftir. Latincede ayn\u0131 zamanda \u201cpraeparare\u201d fiili de bulunmaktad\u0131r. Ancak fark yaln\u0131zca \u201cad\u201d ve \u201cprae\u201d tak\u0131lar\u0131ndad\u0131r. \u201cApparare\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u0130ngilizce\u2019deki en yayg\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201chaz\u0131r duruma getirmek\u201dtir. Bu anlamda apparatus (ayg\u0131t) kendini bir \u015fey\u2019e haz\u0131rlayan nesne durumundad\u0131r. Foto\u011fraf makinas\u0131 kendini g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kaydetmek i\u00e7in haz\u0131rlar. Bir \u015fey\u2019in beklenmesi gibi gerekli olan \u00f6zellik, ancak ayg\u0131t etimolojik a\u00e7\u0131dan incelendi\u011finde a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanabilir.\n<\/p>\n
\nBir ki\u015fiyi elinde foto\u011fraf makinas\u0131yla (veya foto\u011fraf makinas\u0131n\u0131 i\u015fleten\u2019i ile) g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bir t\u00fcr avlanma davran\u0131\u015f\u0131na tan\u0131k oluruz. Bunlar paleolitik \u00e7a\u011fda tundrada avlanan bir kimsenin hareketleridir. Fark ise, foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n oyununu \u00e7al\u0131l\u0131klar yerine, yo\u011fun bir k\u00fclt\u00fcrel nesne\u2019ler orman\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrmesidir. Onun avlanma davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da belirleyen bu i\u00e7inde bulundu\u011fu yapay ortamd\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel nesneler veya i\u00e7inde bulunulan k\u00fclt\u00fcrel durum, s\u00f6zkonusu davran\u0131\u015flar\u0131n bir belirleyicisidir ve tez olarak da olu\u015fturulan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler a\u00e7\u0131mlanabildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kar.\n<\/p>\n
\nFoto\u011fraflar varolu\u015flar\u0131n\u0131, alb\u00fcmler, dergiler, kitaplar, vitrinler, afi\u015fler, teneke kutular, ka\u011f\u0131t ambalajlar ve kartpostallar gibi \u00e7ok de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Bunun anlam\u0131 nedir? Buraya kadar s\u00f6ylenenlerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi b\u00fct\u00fcn bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, bir program\u0131n i\u00e7erdi\u011fi kavramlard\u0131r ve ama\u00e7lar\u0131 da toplumun b\u00fcy\u00fcsel davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 programlamakt\u0131r. Fakat naiv bir g\u00f6zlemci i\u00e7in bu foto\u011fraflar\u0131n anlam\u0131 \u00e7ok ba\u015fkad\u0131r. Ona g\u00f6re s\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, \u201coradaki\u201d d\u00fcnyaya ili\u015fkin durumlar\u0131n belirli y\u00fczeyler \u00fczerine kendili\u011finden b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izlerdir. Daha da s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu naiv g\u00f6zlemci, s\u00f6zkonusu durumlar\u0131n izlerini belli g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan y\u00fczey \u00fczerine yans\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrecektir ve bunu da bir sorun olarak g\u00f6rmeyecektir. Buna g\u00f6re de \u201cfoto\u011fraf felsefesi\u201d hakk\u0131ndaki her g\u00f6r\u00fc\u015f onun i\u00e7in gereksiz bir zihin jimnasti\u011finden \u00f6teye ge\u00e7emeyecektir.\n<\/p>\n
\nnoktalar\u0131 kolayl\u0131kla sergiler. Foto\u011fraf\u00e7\u0131 ve makinan\u0131n i\u015fbirli\u011fi s\u00f6zkonusu \u00e7ak\u0131\u015fan noktalar\u0131 olu\u015ftururken, olgular\u0131n birbirlerine kar\u015f\u0131 i\u015fledikleri durumlar da, ayr\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 noktalar\u0131 belirlemektedir. Her foto\u011fraf ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bu i\u015fbirli\u011fi ve \u00e7eki\u015fmeyi sergilemektedir. Buna g\u00f6re de, de\u015fifre etmenin amac\u0131, birle\u015fen ve ayr\u0131\u015fan noktalar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin a\u00e7\u0131mlanmas\u0131na y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u015far\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda foto\u011fraf\u0131n da \u201cde\u015fifre edildi\u011fi\u201d s\u00f6ylenebilir.\n<\/p>\n
\nFoto\u011fraflar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, onlar\u0131 di\u011fer teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden ay\u0131ran farkl\u0131l\u0131klar daha belirgin hale gelmektedir. Foto\u011fraflar, reprod\u00fcksiyon y\u00f6ntemiyle da\u011f\u0131t\u0131lmay\u0131 bekleyen sessiz y\u00fczeylerdir. Elden ele ge\u00e7irilen yaprak\u00e7\u0131klar olduklar\u0131ndan, da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 da herhangi bir teknik ayg\u0131t gerektirmez. Saklanmalar\u0131 i\u00e7in de, geli\u015fmi\u015f teknik bilgi bankalar\u0131 yerine, yaln\u0131z dosya halinde korunacaklar\u0131 birka\u00e7 \u00e7ekmece yeterlidir. Foto\u011fraf da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc sorunlar\u0131 incelenmeden \u00f6nce, genel olarak bilgi da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 hakk\u0131nda yeterince fikir sahibi olmam\u0131z gerekir.\n<\/p>\n
\ngibi g\u00f6sterememektedirler. Geli\u015fmi\u015f teknik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde, bilginin maddi deste\u011fi ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Elektromanyetik foto\u011fraflar istenildi\u011finde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilip d\u00fczenlenerek, al\u0131mlayan taraf\u0131ndan kat\u0131ks\u0131z bilgi olarak m\u00fcdahale edilebilirler. Bu \u201cenformasyon toplumu\u201dna \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Arkaik foto\u011fraflar s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, elimizde ger\u00e7ek, maddi bir \u015fey tuttu\u011fumuz do\u011frudur.\n<\/p>\n
\nHerkesin yazma bilip, o veya bu t\u00fcrde metinler \u00fcretebildi\u011fi gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k herkes bir foto\u011fraf makinas\u0131na sahiptir ve onu kullan\u0131r. Yaz\u0131y\u0131 bilen biri \u00e7ok do\u011fald\u0131r ki, ayn\u0131 zamanda okuyabilir de. Ancak her foto\u011fraf \u00e7ekebilenin s\u00f6zkonusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri a\u00e7\u0131mlayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. E\u011fer amat\u00f6r bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n, foto\u011fraf terimlerine g\u00f6re neden cahil say\u0131labilece\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 isteniyorsa, ilkin foto\u011fraf\u0131n demokratikle\u015fme s\u00fcrecinin genelde de, demokrasi kavram\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131gerekmektedir.\n<\/p>\n
\nG\u00f6z, L\u00fcbnan\u2019daki sava\u015f\u0131 g\u00f6steren bir fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00fczeyindeki birtak\u0131m \u00f6\u011feler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcsel ili\u015fkiler kurulmas\u0131na neden olacak taramalar yapar. Ancak bunlar tarihsel ili\u015fkiler de\u011fildir. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, L\u00fcbnan\u2019daki tarihsel veya belli bir sonucu ve nedeni olan s\u00fcre\u00e7lerin de\u011fil, yaln\u0131zca foto\u011fraftaki birtak\u0131m b\u00fcy\u00fcsel ili\u015fkilerin fark\u0131na var\u0131r\u0131z. S\u00f6zkonusu foto\u011fraf\u0131n, L\u00fcbnan\u2019daki sava\u015f\u0131n neden ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bildiren kavramlar\u0131 i\u00e7eren ve do\u011frusal yap\u0131ya sahip olan, bir gazete makalesine e\u015flik etti\u011fini varsay\u0131n. Makaleyi okudu\u011fumuzda bunu foto\u011fraf \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftiririz. Makale foto\u011fraf\u0131 a\u00e7\u0131klamaz ancak, foto\u011fraf makaleyi tasvir eder. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve metin aras\u0131ndaki bu ters ili\u015fki, sanayisonras\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n bir \u00f6zelli\u011fidir ve her t\u00fcr tarihsel eylemi olanaks\u0131z k\u0131lmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nFotografik evrenin canl\u0131lar\u0131 olan bizler, s\u00f6zkonusu foto\u011fraflara al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Bu al\u0131\u015fkanl\u0131k onlar\u0131n s\u00fcrekli \u00e7evremizde oldu\u011funu farkedebilmemizi engeller; al\u0131\u015fkanl\u0131k, onlar\u0131 gizlemektedir. Bilgilendirici olan de\u011fi\u015fmedir; al\u0131\u015fkanl\u0131k gereksizliktir. Herg\u00fcn kap\u0131m\u0131za yeni bir gazete gelmesine ve her hafta bina duvarlar\u0131nda veya ma\u011faza vitrinlerinde yeni afi\u015flerle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131za ra\u011fmen, gereksiz foto\u011fraflarla \u00e7evrelenmi\u015f durumday\u0131z. Al\u0131\u015fkanl\u0131k ve gereksiz hale gelen de zaten, bu istikrarl\u0131 de\u011fi\u015fimdir. Gereksiz bir foto\u011fraf, gereksiz ba\u015fka bir foto\u011fraf\u0131n yerini almaktad\u0131r. Al\u0131\u015fkanl\u0131k ve gereksiz hale gelen, de\u011fi\u015fmenin kendisidir. B\u00f6ylelikle, bilgilendirici olmaktan \u00e7\u0131kan ve s\u0131radanla\u015fan da art\u0131k \u201cgeli\u015fme\u201ddir. Bu durumda ancak bilgi verici, ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 ve s\u00fcr\u00fckleyici olan ani bir hareketsizliktir; herg\u00fcn kahvalt\u0131 masas\u0131nda ayn\u0131 gazete, her hafta vitrinde ayn\u0131 afi\u015f gibi. Bizi art\u0131k etkileyecek ve \u015fa\u015f\u0131rtacak da budur. S\u00fcrekli ve istikrarl\u0131 olarak birbirlerinin yerini alan foto\u011fraflar, yaln\u0131zca yeni olduklar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, programa g\u00f6re gereksizdirler. Bunlar fotografik program\u0131n yeteneklerinin otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmeleridir. Bu, fotografik evrenin foto\u011fraf\u00e7\u0131ya kar\u015f\u0131 koyu\u015f bi\u00e7imidir; s\u00f6zkonusu gereksiz foto\u011fraflar seline nas\u0131l ger\u00e7ekten bilgilendirici foto\u011fraflarla kar\u015f\u0131 gelinece\u011fi.\n<\/p>\n
\ndo\u011frultusunda a\u00e7\u0131mlanmalar\u0131 gerekmektedir. \u00d6rne\u011fin; Kodak hisse sahiplerinin karlar\u0131, reklam ajanslar\u0131n\u0131n sahipleri, ba\u015fka bir deyi\u015fle, sanayi kurumunun arkas\u0131nda ipleri ellerinde tutan t\u00fcm insanlar ve sonu\u00e7ta da t\u00fcm sanayi, askeri ve ideolojik yap\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131. Bir kimse s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en bu \u00e7\u0131kar yap\u0131s\u0131na ili\u015fkin bulgu elde edebildi\u011finde tek bir foto\u011frafa ve t\u00fcm olarak fotografik evrene de\u015fifre edilmi\u015f g\u00f6z\u00fcyle bakabilir.\n<\/p>\n
\nT\u00fcm bu giri\u015fimin amac\u0131 fotografiye esas olan, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ayg\u0131t, program ve enformasyon gibi baz\u0131 temel kavramlar\u0131n incelenmesidir. Bu kavramlar her foto\u011fraf felsefesinin yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmal\u0131 ve foto\u011fraflar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki i\u015flevi bilgilendirmek olan bir programla \u00e7al\u0131\u015fan ayg\u0131t taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f ve da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olarak tan\u0131mlanmalar\u0131na yol a\u00e7mal\u0131d\u0131rlar. Bu kavramlar\u0131n her biri; g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcy\u00fc, ayg\u0131t\u0131n otomasyon ve oyunu; program\u0131n \u015fans ve gereklili\u011fi, bili\u015fimin de simge ve olas\u0131 olmayan\u0131 ifade etti\u011fi gibi, farkl\u0131 kavramlara delalet etmektedir. Ancak o zaman foto\u011fraflar hakk\u0131ndaki tan\u0131mlamam\u0131z\u0131 geni\u015fletebiliriz. Foto\u011fraflar, gereklilikten bi\u00e7imlenen ve \u015fansa dayal\u0131 bir oyuna g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan, programlanm\u0131\u015f, otomatik bir ayg\u0131t taraf\u0131ndan \u00fcretilirler ve ayn\u0131 yollarla da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rlar. Onlar b\u00fcy\u00fcsel durumlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleridir ve simgeleri de, al\u0131c\u0131lar\u0131nda olas\u0131 olmayan davran\u0131\u015flar\u0131 geli\u015ftirirler.\n<\/p>\n