\nYeni T\u00fcrkiye Dergisi, Mart Nisan No.20 .net Kimlikleri, <\/i>s.1429.\n<\/p>\n
<\/p>\n
\nInternet ki\u015fili\u011fimizi \u015fimdiye kadar oldu\u011fundan \u00e7ok daha geni\u015f bir kitleye a\u00e7ma imkan\u0131 veriyor. Yeni bir ileti\u015fim ortam\u0131 \u201cben kimim?\u201d, \u201csen kimsin?\u201d t\u00fcr\u00fcndeki sorulara yeni cevaplar aranmas\u0131 gereklili\u011fini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. De\u011fi\u015fik toplumsal ortamlar\u0131n de\u011fi\u015fik davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri geli\u015ftirdi\u011fini hepimiz biliyoruz. Milan Kundera\u2019n\u0131n deyi\u015fiyle toplumsal ve \u00f6zel kimli\u011fimiz aras\u0131ndaki fark\u0131n hayati gereklili\u011fi\u2026 Bu farkl\u0131 ki\u015filik d\u00fczlemleri pop\u00fcler zekan\u0131n yeni kabul etti\u011fi bir olgu. \u015eimdiye kadar hareketsizlik toplumsal a\u00e7\u0131dan kabul g\u00f6ren, k\u00fclt\u00fcrel olarak da desteklenen de\u011ferdi. Kesinle\u015fmi\u015f cinsel roller, ayn\u0131 i\u015fte uzun s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015fma, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n yeri de\u011fi\u015ftirmeme t\u00fcr\u00fcndeki istikrarl\u0131 tutum,\u00a0 sa\u011fl\u0131kl\u0131 olma kavramlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak a\u00e7\u0131klan\u0131rd\u0131. Ancak \u015fimdilerde bu toplumsal d\u00fcnyalar\u0131n \u00e7o\u011fu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 olma istikrardan \u00e7ok ak\u0131c\u0131l\u0131k ve de\u011fi\u015fiklik kavramlar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir hale gelmi\u015ftir. Aslolan art\u0131k de\u011fi\u015fim ve de\u011fi\u015fime ayak uydurmad\u0131r, yeni i\u015fler, yeni mesleki boyutlar, yeni cinsel kimlikler ve yeni teknolojiler.\n<\/p>\n
\nYukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen hareketlili\u011fin ve de\u011fi\u015fim en h\u0131zl\u0131 ve yo\u011fun\u00a0 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 alan Internet\u2019dir. De\u011finilen boyutlar ilk bak\u0131\u015fta \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olmakla birlikte \u00e7a\u011f\u0131n ruhunu kesin bir bi\u00e7imde yans\u0131tmaktad\u0131r. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Sigmund Freud taraf\u0131ndan modern bireye a\u00e7\u0131klanan; egomuzun art\u0131k ki\u015fili\u011fimizi denetim alt\u0131nda tutamad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda ego kendisini bile denetleyememektedir. Ne hale geldi\u011fi ve neden bu t\u00fcr bir de\u011fi\u015fmeye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Freudyen psikanaliz bu karma\u015f\u0131k ve mistik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki indirgenmi\u015f konumu ile ki\u015filik geli\u015fimine etki eden unsurlar\u0131 oldu\u011fu gibi kabul eder. Fantaziler psikanaliz i\u00e7inde \u00f6nemli bir yer tutarlar. Freud fantazi ve r\u00fcyalar\u0131n uygarl\u0131\u011f\u0131n emniyet subaplar\u0131 oldu\u011funu s\u00fcrekli yineler. Bask\u0131lar\u0131n sa\u011fl\u0131ks\u0131z d\u0131\u015favurumlar\u0131n\u0131 \u201cnevroz\u201d kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klar. Kabul g\u00f6rmeyecek arzular\u0131n garip d\u0131\u015favurum bi\u00e7imleri haline gelen nevrotik belirtilerin fark\u0131na varan \u201cego\u201d, bunlar\u0131 daha yarat\u0131c\u0131 kanallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bilin\u00e7 d\u00fczeyine yak\u0131n eylemler haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Internet \u00fczerinden girilen ili\u015fkilerin ve etkinliklerin de bu ba\u011flamda psikanalitik boyuta sahip olduklar\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Daha da somutla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u015fu sorular sorabilir: Internet \u00fczerindeki hayali ortamlar bir t\u00fcr psikanalitik terapi say\u0131labilir mi? Veya g\u00f6nderdi\u011finiz bir elektronik-posta mesaj\u0131 hi\u00e7 reddedildi mi?\u00a0 Bu etkile\u015fimler s\u0131ras\u0131nda kendi ki\u015fili\u011finize ili\u015fkin yeni bir\u015fey ke\u015ffettiniz mi? Internet \u00fczerindeki ili\u015fkiler s\u0131ras\u0131nda cinsiyet rollerinin de\u011fi\u015fimi Freudyen anlamda bir nevrozun sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u0131\u015favurumu olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi? Ancak bu hayaller ger\u00e7eklik s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ge\u00e7ti\u011finde neler olmaktad\u0131r?\n<\/p>\n
\nBilgisayar ekran\u0131 her t\u00fcr psikolojik yans\u0131tman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi bir uzam olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat bu s\u00fcre\u00e7ler genellikle di\u011fer insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da gerektirir. New York\u2019lu ruhbilim uzman\u0131 Sanford Lewin\u2019in aylarca Internet \u00fczerinden sohbet etti\u011fi \u00f6z\u00fcrl\u00fc kad\u0131nlar daha sonra onun erkek oldu\u011funu \u00f6\u011frendiklerinde ciddi tepki g\u00f6stermi\u015flerdi. Yine de bu ortam\u0131n yukar\u0131daki \u00f6rnekteki gibi ki\u015filiklerin ke\u015ffini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde imkans\u0131z k\u0131lan baz\u0131 sosyal ortamlar\u0131n yerine kullan\u0131lacak \u00e7ok \u00f6nemli bir tedavi kanal\u0131 durumunda oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00fct\u00fcn bunlar beraberinde yeni sorular\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir: Internet her isteyenin kendi deneysel ki\u015fili\u011fini empoze edece\u011fi a\u00e7\u0131k bir ortam olmal\u0131 m\u0131d\u0131r? Bu yans\u0131tma oyunlar\u0131ndaki ince \u00e7izgi nereye \u00e7ekilmelidir? Yeni \u00f6zg\u00fcrlikler beraberlerinde neden yeni kurallar da getirmektedir? Ak\u0131\u015fkan ve devingen bir ki\u015filik aray\u0131\u015f\u0131 sonunda yine bir kal\u0131p ki\u015filiklere mi d\u00f6n\u00fc\u015fecek? Bug\u00fcn\u00fcn deneysel ve tuhaf Internet ki\u015filikleri ileride kar\u015f\u0131m\u0131za birer norm olarak m\u0131 \u00e7\u0131kacak?\n<\/p>\n
\nBen<\/b>, Bana\/Beni<\/b> ve Genelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki<\/b>\u2026
\nBireylerin \u201csanal kopyalar\u0131n\u0131n\u201d say\u0131sal d\u00fcnya i\u00e7inde nas\u0131l varolduklar\u0131n\u0131 anlamadan \u00f6nce kendilerini nas\u0131l g\u00f6rd\u00fcklerini anlamak daha \u00f6nemlidir. Bu konuya bir\u00e7ok kuramsal yakla\u015f\u0131m getirilmi\u015ftir. George Herbert Mead de, \u201cZeka, Benlik ve Toplum\u201d (Mind, Self and Society\/1934) adl\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131nda bug\u00fcn\u00fcn say\u0131sal bireyinin irdelenmesini kolayla\u015ft\u0131racak temel kavramlar\u0131 ortaya atar:Ben, Bana\/Beni ve Genelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki\u2026\n<\/p>\n
\n\u201cBana\/Beni\u201d ba\u015fka bireylerin ve toplumsal kurumlar\u0131n belirli bir ki\u015fiye kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131ndan hareketle yap\u0131land\u0131r\u0131lan \u201cben\u201d g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. K\u0131sacas\u0131, ki\u015finin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hissetmesidir. Bu ben\u2019in yans\u0131t\u0131lan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc kendisi d\u0131\u015f\u0131ndaki kaynaklardan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgiye tamamen ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\n\u201cBen\u201d, bireyin toplumsal d\u00fcnyaya verdi\u011fi yan\u0131tt\u0131r. \u201cBana\/Beni\u201dnin iletti\u011fi bilgilerin \u00f6zg\u00fcn ifadesidir. \u00d6nemli olan nokta, \u201cben\u201din toplumsal d\u00fcnyaya tepkisi \u201cBana\/Beni\u201dnin birebir bir yans\u0131mas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Daha da \u00f6tesi \u201cben\u201d, \u201cBana\/Beni\u201d taraf\u0131ndan sa\u011flanan bilgilerin bireysel evrim s\u00fcre\u00e7lerinin sonucudur.\n<\/p>\n
\n\u201cGenelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki\u201d bireylerin toplumun genel davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri ve yarg\u0131lar\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131klar\u0131 durumdur. \u201cGenelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki\u201d yoluyla birey ba\u015fka bireylerin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine ve davran\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re beklentilerini yap\u0131land\u0131r\u0131r. Gelecekteki toplumsal durumlar\u0131 ger\u00e7ekten ya\u015famadan onlar\u0131n farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle \u00f6nceden olu\u015fturulmas\u0131na yard\u0131m eder.\u00a0 B\u00f6ylece, birey hareketlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da bilerek gelece\u011fe ili\u015fkin toplumsal etkile\u015fimlerin \u00f6ng\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini olu\u015fturur.\n<\/p>\n
\n\u201cBen\u201d, \u201cBana\/Beni\u201d ve \u201cGenelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki\u201d biraraya geldiklerinde, bireye toplumsal d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde hareket edebilmesine, gelece\u011fin potansiyel tutum ve tepkilerini olu\u015fturabilmesine yard\u0131mc\u0131 olacak kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yaratabilmenin bili\u015fsel sistemini sa\u011flarlar.\n<\/p>\n
\nBireyin kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc olu\u015ftururken bilgi toplama yolu geleneksel bir d\u00fczlemde \u201cy\u00fcz y\u00fcze\u201d toplumsal etkile\u015fimler i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir. Ki\u015fileraras\u0131 etkile\u015fimde s\u00f6zl\u00fc ve s\u00f6zs\u00fcz ipu\u00e7lar\u0131 \u201cben\u201d g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fturuldu\u011fu kaynaklar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil eder. Bu tarz etkile\u015fimde be\u015f duyumuz, iki ve daha fazla birey aras\u0131nda geni\u015f frekans aral\u0131\u011f\u0131 olan bilgiler ta\u015f\u0131r.\u00a0 S\u00f6zl\u00fc ve s\u00f6zs\u00fcz kodlar hakk\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6stermi\u015ftir ki, bireyler bu bilgileri i\u015fleme tuttuklar\u0131 anda bir yandan da kendileri (\u201cBana\/Beni\u201dnin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131)\u00a0 ve ba\u015fkalar\u0131 (\u201cGenelle\u015ftirilmi\u015f \u00d6teki\u201dnin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131) hakk\u0131ndaki izlenimlerini olu\u015ftururlar.\n<\/p>\n
\nKimlik Deformasyonu<\/b>
\nSay\u0131sal ileti\u015fimin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki durumu varolan ileti\u015fim kanallar\u0131na ciddi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar getirmektedir. Say\u0131sal ileti\u015fim genellikle g\u00f6rsel alg\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r (\u00f6r.:e-mail). Bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen insani tepki ise, emotikonlar\u0131n (duygular\u0131 belirten ASCII i\u015faretler vb.) kullan\u0131m\u0131d\u0131r. Bununla birlikte emotikonlar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve sadece ilkel duygu ve davran\u0131\u015flar\u0131 iletmeye elveri\u015flidirler. Say\u0131sal ileti\u015fimi daha da \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirebilmek i\u00e7in ba\u015fvurulacak di\u011fer bir yol ise, birden fazla bilgi kayna\u011f\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Birey bilin\u00e7li olarak farkl\u0131 bilgi kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131yla kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc daha\u00a0 da somutla\u015ft\u0131rabilir. Stat\u00fc bilgilerinin takas edilmesi buna bir \u00f6rnek say\u0131labilir: Sayg\u0131n veya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kayna\u011fa i\u015faret eden (devlet kurumlar\u0131, \u00fcniversiteler vb.) e-mail adresleri gibi. \u201cSiz\u201d ve \u201csen\u201d t\u00fcr\u00fcndeki hitap \u015fekillerinin se\u00e7imi de s\u00f6zkonusu\u00a0 yaz\u0131l\u0131 iletinin ve dolay\u0131s\u0131yla kimlik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn belli bir niyet do\u011frultusunda somutluk kazanmas\u0131na\u00a0 kolayl\u0131kla neden olabilir.\n<\/p>\n
\nBireyler aras\u0131ndaki toplumsal etkile\u015fim say\u0131sal teknolojilerden etkilendi\u011fi oranda\u00a0 \u201csay\u0131sal evsiz\u201d (digital homeless) t\u00fcr\u00fcnden kavramlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n ekonomi, yeme-i\u00e7me, konu\u015fma, \u00e7al\u0131\u015fma, cinsellik\u00a0 ve uyku gibi boyutlar\u0131n\u0131n da bu teknolojilerden etkilenece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bu alana \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayanlar\u00a0 \u2018say\u0131sal toplum\u2019dan soyutlanarak yeni bir toplumsal sorun olu\u015fturacaklard\u0131r.\n<\/p>\n
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00fczy\u00fcze ileti\u015fim bireylerin di\u011ferleri i\u00e7in \u00f6nceden planlanm\u0131\u015f \u015fematik maskeler, roller ve mizansenler geli\u015ftirdi\u011fi bir d\u00fczlemde seyretmektedir.\u00a0 Ayn\u0131 zihniyet varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 say\u0131sal k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde de s\u00fcrd\u00fcrecektir. Bireyin ortaya koymak istedi\u011fi kimli\u011fin say\u0131sal bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olacakt\u0131r. Bu yeni kimlik deformasyonunu ger\u00e7ekle\u015ftirenlere g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn yetenekli kod k\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 (hackers\/crackers) \u00f6rnek verebiliriz. Kod k\u0131r\u0131c\u0131lar, yeni say\u0131sal bilgi kaynaklar\u0131na eri\u015febilmek ve di\u011fer bilgisayar sistemleri \u00fczerinde sanal kimlikler yaratabilmek i\u00e7in ki\u015filerin kimliklerini bilin\u00e7li olarak de\u011fi\u015fime tabi tutarlar.\n<\/p>\n
\nKimlik deformasyonu, sanal kimlikler gibi de\u011fi\u015fimlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 internet ortam\u0131nda toplumsal engellerin de eriyece\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k.\u00a0 \u201cInternet\u2019de kimse sizin k\u00f6pek oldu\u011funuzu bilemez\u201d s\u00f6z\u00fc bu erimeyi dile getiriyor. Ancak, erimeyle birlikte aldatma, taciz gibi etik tart\u0131\u015fmalar\u0131 da g\u00fcndeme getiren bu ortam, bir yandan da olumlu bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle de dikkati \u00e7ekiyor.\n<\/p>\n
\nNet \u00fczerinden girdi\u011fimiz ili\u015fkiler hem ki\u015fili\u011fimizi hem de insanlarla olan ili\u015fkilerimizi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirler hale geliyor. Bu etkile\u015fimlerde ki\u015fili\u011fimizin t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015fmiyor, ama \u2018ger\u00e7ek hayattaki\u2019 ile \u2018net \u00fczerindeki\u2019 ki\u015fili\u011fimiz ayr\u0131mla\u015f\u0131yor. Internet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla girdi\u011fimiz ili\u015fkilerde kendimize yeni bir \u2018persona\u2019 yarat\u0131yoruz. Bu persona \u00e7ok geni\u015f bilgi kaynaklar\u0131na h\u0131zla ula\u015f\u0131labildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi ki\u015fili\u011fimizden farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyor ya da toplumsal d\u00fczlemde ileti\u015fim halinde bulundu\u011fumuz \u2018\u2018kendisi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Her iki durumda da ger\u00e7ek ya\u015famda tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan farkl\u0131 \u00f6zellikler g\u00f6sterir. B\u00f6ylesine yapay bir kimlik geli\u015ftirmek fiziksel bedenimizin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle silen siberuzamda (Cyberspace) \u00e7ok do\u011fal hale gelmektedir. Siberuzamda kimlikle ilgili sorunsal\u0131n en yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 alanlar \u2018usenet\u2019, \u2018moo\u2019 ve \u2018mud\u2019 gruplar\u0131d\u0131r. (Bu k\u0131saltmalar \u00e7ok kullan\u0131l\u0131c\u0131 ortamlar s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcretilmi\u015ftir- \u2018multi-user-environments\u2019. \u0130lk\u00a0 \u00f6rne\u011fi ise, \u2018dehlizler ve ejderhalar\u2019 (dungeons and dragons) adl\u0131 bilgisayar oyunundan kaynaklanmaktad\u0131r. T\u00fcr olarak da, belli \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan kahramanlar\u0131n kimli\u011finde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan maceral\u0131 yolculuklardan olu\u015fur. Internet \u00fczerindeki \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 ortamlar sa\u011flad\u0131klar\u0131 kimlik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile tan\u0131n\u0131rlar. Bu alanlarda istedi\u011finiz kimli\u011fi geli\u015ftirebilir, veya se\u00e7eneklerden birini benimseyebilirsiniz. Bu se\u00e7enekler cinsiyet takas\u0131 (crossgender), t\u00fcr de\u011fi\u015fikli\u011fi (insan\/hayvan, cans\u0131z vb) veya ger\u00e7ek ya\u015famda kazanm\u0131\u015f olmay\u0131 isteyebilece\u011fimiz baz\u0131 ki\u015filik \u00f6zelliklerini olu\u015fturma gibi f\u0131rsatlar\u0131 i\u00e7erir. Ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131nda utanga\u00e7 ve i\u00e7e d\u00f6n\u00fck bir\u00e7ok bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n bu t\u00fcr ortamlarda etkin birer sava\u015f\u00e7\u0131ya veya sevgiliye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu ortamlar i\u00e7inde en \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc ger\u00e7ekle\u015feni siber sekstir. Bu durumda ki\u015filikler birbirleriyle s\u00f6zc\u00fckler ve yaz\u0131l\u0131 i\u015faretlerle sevi\u015firler. Utanga\u00e7 net s\u00f6rf\u00e7\u00fcn\u00fcn birdenbire romantik ve erotik bir arkada\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ek kimli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnmez olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r.\n<\/p>\n
\n\u2018Uzay Yolu\u2019 dizisinden (Star Trek:The Next Generation) esinlenen etkile\u015fimli bir bilgisayar oyununda her hafta bin ki\u015finin \u00fczerinde bir grup haftada yakla\u015f\u0131k 80 saat kendilerini intergalaktik ke\u015fif ve uzay sava\u015flar\u0131na ad\u0131yorlar. Net \u00fczerinden bu oyunlara kat\u0131lan ki\u015filer romantik ili\u015fkilere girebiliyor, a\u015f\u0131k olup evlenebiliyorlar. Erkek olmak isteyen bir kad\u0131n karakteri oynayan ve daha sonra da erkek oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan bir oyuncu oynad\u0131\u011f\u0131 oyun hakk\u0131nda \u201c- ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131mdan daha ger\u00e7ek\u201d diye s\u00f6zediyor. Internet \u00fczerinden oynanan bu t\u00fcr oyunlarda sosyal etkile\u015fimin kurallar\u0131 verili olarak sunulmuyor, ancak oyuncu grubu taraf\u0131ndan olu\u015fturuluyor.\u00a0 Daha farkl\u0131 bir oyunda ise, her oyuncu ayr\u0131 bir karakter veya karakterler yaratarak onlar\u0131n cinsel, fiziksel ve ruhsal \u00f6zelliklerini kendisi belirleyebiliyor. Karakterlerin insan olmas\u0131 da gerekmiyor\u00a0 ve ikiden fazla cinsel rol se\u00e7ene\u011fi bulunuyor. Oyun i\u00e7inde yer alan b\u00fct\u00fcn etkile\u015fimler karakter yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u015fekilleniyor. Bunlar\u0131n da \u00f6tesinde oyuncular bu yeni d\u00fcnyan\u0131n \u00f6zelliklerini de kendileri yarat\u0131yorlar. \u00c7ok basit programlama dilleri ile oyunun i\u00e7indeki mekanlar\u0131 d\u00fczenleyerek s\u00f6z\u00fcedilen odac\u0131klara ait kurallar\u0131 ve sahne \u00f6zelliklerini ortaya koyuyorlar. Bilgisayar d\u00fcnyas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn nesneler oyuncular taraf\u0131ndan yarat\u0131l\u0131p \u00e7al\u0131\u015fma\u00a0 ilkeleri de onlar taraf\u0131ndan belirleniyor. Rachel ad\u0131nda onbir ya\u015f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131z \u201ccondo\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir odac\u0131k yaratm\u0131\u015f. Odan\u0131n i\u00e7ine onu tarih i\u00e7inde farkl\u0131 zaman ve mekanlara g\u00f6t\u00fcrebilecek m\u00fccevher kutular\u0131 yerle\u015ftirmi\u015f. Rachel \u2018condo\u2019yu ziyaret etti\u011finde arkada\u015flar\u0131n\u0131 da yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rabiliyor, onlarla sohbet edip pizza \u0131smarlayabiliyormu\u015f.\n<\/p>\n
\nBu d\u00fcnyalar\u0131n hepsi uluslararas\u0131 bilgisayar a\u011flar\u0131 \u00fczerinde yarat\u0131lm\u0131\u015f sanal mekanlar, bu nedenle de herhangi bir fiziksel \u00f6zellikten yoksunlar.\n<\/p>\n
\n1992 sonbahar\u0131ndaki say\u0131lara g\u00f6re yukar\u0131da verilen \u00f6rnekler gibi en az 13 de\u011fi\u015fik yaz\u0131l\u0131ma dayanan 207 \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 Internet oyunu var. Bu oyunlar\u0131n hepsinde kahramanlar\u0131n ki\u015fili\u011fi oyuncular taraf\u0131ndan yarat\u0131l\u0131yor. Tamamen anonim olabilen bu ki\u015filikler ger\u00e7ek ki\u015fili\u011fimize yak\u0131n ya da uzak olabiliyorlar. Bu karakterler bir orta\u00e7a\u011f fantazisi i\u00e7inde yer alarak ejderhalarla sava\u015f\u0131yor, alt\u0131n para ve de\u011ferli ta\u015flar toplayarak, efsaneler ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar.\n<\/p>\n
\nBu t\u00fcr oyunlar i\u00e7indeki ki\u015filk yans\u0131malar\u0131 tamamen postmodern ba\u011flam i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fiyor. Ayn\u0131 oyun i\u00e7indeki farkl\u0131 odac\u0131klarda zaman olarak ileri veya geri gidilebiliyor. Gibson, Madonna ve orta\u00e7a\u011f k\u00fclt\u00fcrleri birlikte varolup birbirlerini etkileyebiliyorlar. Bu ba\u011flamda \u00f6zg\u00fcn yarat\u0131m kavram\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 anlamlar \u00fcstlenmi\u015f durumda. Oyuncu ve yarat\u0131c\u0131lar ayn\u0131 ki\u015filer. Oyuncular kendi yaratt\u0131klar\u0131 ortamlar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendiriliyorlar. Burada benlik art\u0131k al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f merkeziyet\u00e7i konumunun\u00a0 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde \u00e7o\u011falt\u0131labiliyor. \u0130nsan\u0131n kimli\u011fi ile oynayabilece\u011fi veya yeni kimlikler olu\u015fturabilece\u011fi bu durum \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve daha \u00f6nceden hi\u00e7 ya\u015fanmam\u0131\u015f bir deneyim kazand\u0131r\u0131yor. Bir anlamda bu t\u00fcr teknolojiler ile girilen etkile\u015fimler sonucunda yeti\u015fkinler i\u00e7in geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131 kimlik, ki\u015filik, benli\u011fin do\u011fas\u0131, zeka ve niyet gibi kavramlar\u0131n tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilmesi olanaklar\u0131n\u0131 yarat\u0131yor. Aynen kendi benli\u011fini s\u00fcrekli ba\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131ndan dile getiren Cyrano gibi. Oyunu oynayanlar kendi benliklerini yeniden yap\u0131land\u0131rma f\u0131rsat\u0131n\u0131 elde ediyorlar: Anonimlik, g\u00f6r\u00fcnmezlik ve \u00e7o\u011falabilirlik. \u0130stedi\u011finiz an istedi\u011finiz kadar oynayabilme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. G\u00fcn\u00fcn her saatinde oyuna ba\u011flanm\u0131\u015f birilerini bulmak m\u00fcmk\u00fcn. Ba\u015fka bir deyi\u015fle s\u00fcrekli konu\u015facak ki\u015filer ve kat\u0131l\u0131nacak oyunlar bulmak da olas\u0131. Oyunu ger\u00e7ek ya\u015fam d\u00fczeyine yakla\u015ft\u0131rmak oynayanlar\u0131n verecekleri bir karar.\n<\/p>\n
\nPsikanalitik terimlerle a\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da herkesin ideal egosunu olu\u015fturma \u015fans\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Benli\u011fin bilin\u00e7 veya bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 boyutlar\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bu olana\u011f\u0131n psikoterapik analojiler yaratmas\u0131 da insana do\u011fal geliyor. Psikoterapinin amac\u0131 yaln\u0131zca ki\u015filik \u00e7eli\u015fkilerini yans\u0131tacak farkl\u0131 roller benimsemek olmamakla birlikte, \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen baz\u0131 durumlar\u0131n anla\u015f\u0131labilece\u011fi g\u00fcvenilir ortamlar\u0131 da bu yollarla yaratmak m\u00fcmk\u00fcn. Bu t\u00fcr Internet oyunlar\u0131n kimli\u011fin yeniden yap\u0131lanmas\u0131 veya eski anlay\u0131\u015flar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi i\u00e7in uygun ba\u011flamlar yaratt\u0131klar\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Psikanalizin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re, merkezd\u0131\u015f\u0131 \u00f6znelerin par\u00e7alanm\u0131\u015f benlikler nedeniyle tedaviye muhta\u00e7 olmalar\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel bir kimlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n gittik\u00e7e \u00fctopik hal ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.\n<\/p>\n
\nSiber uzam metaforu ve bunun alt\u0131nda yatan kavramsal model kimlik ve beden aras\u0131ndaki yeni t\u00fcrden bir ili\u015fkiyi ortaya \u00e7\u0131kart\u0131r. Gibson\u2019\u0131n \u2018Neuromancer\u2019 adl\u0131 roman\u0131nda ortaya konuldu\u011fu gibi bilgisayar end\u00fcstrisinde siber uzam teknolojisinin dilbilimsel yenidensunumu, uyu\u015fturucu kullan\u0131m\u0131 ve teknoloji aras\u0131ndaki ili\u015fki g\u00fcndeme gelir. Avital Ronell \u2018Crackwars\u2019 adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda elektronik ve uyu\u015fturucu k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki bu ili\u015fkiye -\u00f6nceden Judith Butler\u2019\u0131n da ortaya koydu\u011fu gibi dengesiz ve s\u00fcrekli kriz halindeki bir benlik manzaras\u0131na- i\u015faret eder. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan maddelerin neden oldu\u011fu yineleme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn beden \u00e7evresinde olu\u015fan eksik ve par\u00e7alanm\u0131\u015f kimlik olu\u015fumlar\u0131 s\u00f6zkonusu teknoloji k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn de bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir.\n<\/p>\n
\nSiberuzamdaki yenidensunum beden taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan kimlik anlay\u0131\u015f\u0131ndan radikal bir ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 simgeler. Siberuzam metaforu konusundaki en g\u00f6r\u00fclebilir etki sanal ger\u00e7eklik ve bilgisayar yarat\u0131m\u0131na dayanan ortamlarda ortaya \u00e7\u0131kar. Sanal ger\u00e7eklik m\u00fchendisleri g\u00f6rsel-i\u015fitsel-dokunsal \u00f6zellikleri olan, ancak fiziksel olmayan bir uzam i\u00e7inde yaln\u0131zca say\u0131sal kodlardan olu\u015fan bir toplumsal etkile\u015fim bi\u00e7imini dayat\u0131rlar. Bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131 hi\u00e7bir fiziksel referansa ba\u011fl\u0131 kalmadan, kimliklerini yapay olarak olu\u015fturabilme imkan\u0131na sahiptirler. Buna g\u00f6re siberuzamda bedenin toplumsal olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in, kimlik \u2018ger\u00e7ek\u2019 olmaktan \u00e7ok yenidensunulmu\u015f durumdad\u0131r. Asl\u0131nda \u0131rk, milliyet, cinsiyet gibi sanal d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda da ge\u00e7erli olan kimlik kodlar\u0131 net \u00fczerinde de varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. New York\u2019lu\/orta ya\u015fl\u0131\/beyaz\/erkek psikiyatristin kendini \u00f6z\u00fcrl\u00fc\/ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n olarak tan\u0131tarak bu gruba ili\u015fkin sanal sohbet ortamlar\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 bunun bir g\u00f6stergesidir. Net \u00fczerinde olu\u015fturulan yapay kimliklerin veya kimlik uzant\u0131lar\u0131n\u0131n ekran\u0131n \u00f6n\u00fcndeki toplumsal ve fiziksel ger\u00e7eklikle hi\u00e7bir ilgisi ve ba\u011f\u0131 yoktur. Net ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildi\u011finde, bu kimliklerden hi\u00e7birisi kalmaz, yan\u0131p s\u00f6nen imle\u00e7 (cursor) i\u00e7inde kaybolup gider. Angela McRobbie taraf\u0131ndan da bu yarat\u0131mlar ak\u0131c\u0131, her zaman taze olu\u015fturulan, s\u00fcrekli yenilenen, u\u00e7ucu \u015feyler olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir taraftan da ne olmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re ve \u00f6tekisi olan di\u011fer kimliklere g\u00f6re yaln\u0131zca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen bir yap\u0131 ta\u015f\u0131rlar.\n<\/p>\n
\nFiziksel ger\u00e7eklik ba\u011flam\u0131nda tek bir bedenden ve kimlikten bahsedebildi\u011fimiz gibi, karma\u015f\u0131k, zamana ve duruma ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fen bu yap\u0131n\u0131n en tutarl\u0131 uzant\u0131s\u0131 bedenimizdir. Sartre\u2019\u0131n da dedi\u011fi gibi, bedenimiz kadar varoluruz. Sanal d\u00fcnyadaki beden maddeden de\u011fil bilgiden olu\u015fmaktad\u0131r. Bu iki farkl\u0131 d\u00fcnyan\u0131n birbirinden tamamen kopuk oldu\u011funu s\u00f6ylemek imkans\u0131zd\u0131r. Kimlikle ilgili ger\u00e7ek ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n sanal d\u00fcnyada seyrek olsa da varolmaktad\u0131rlar.\n<\/p>\n
\nUsenet\/Newsnet \u00f6rne\u011fi<\/b>
\nBu t\u00fcr kimlik ipu\u00e7lar\u0131na k\u0131saca de\u011finmek ortam\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 Internet ortamlar\u0131na bir ba\u015fka \u00f6rnek olarak Usenet gruplar\u0131n\u0131 verebiliriz. Bu gruplar daha \u00e7ok kurgusal olmayan metinleri i\u00e7eren elektronik ilan tahtalar\u0131ndan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir. Ki\u015filerin bu gruplar i\u00e7inde yer alma amac\u0131 bilgi arama, arkada\u015fl\u0131k etme, belli bir dini g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ya da i\u015fletim sisteminin savunucusu olmak gibi farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131r. Bu ama\u00e7lar ger\u00e7ek d\u00fcnyadakine benzer bi\u00e7imde karma\u015f\u0131k nedenlere dayan\u0131rlar. Bir\u00e7ok kat\u0131l\u0131mc\u0131 s\u00f6zkonusu ortamlara kendi kimli\u011finin kabul\u00fc ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 amac\u0131yla mesaj yollar.\n<\/p>\n
\nUsenet forumlar\u0131na b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fczerinden bilgisayar kullanan \u00e7ocuklardan, konunun uzmanlar\u0131na, sosyal ili\u015fki beklentisinde olan ya\u015fl\u0131 \u00e7iftlerden, Amerikal\u0131 gen\u00e7 kentlilere, radikal Afgan M\u00fcsl\u00fcmanlardan hamile kad\u0131nlara kadar bir\u00e7ok ki\u015fi ula\u015fabilmektedir.Net tart\u0131\u015fma gruplar\u0131 bilgisayar a\u011flar\u0131 protokollerinden, silahs\u0131zlanmaya, vejeteryan mutfa\u011f\u0131na kadar farkl\u0131 konular \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan y\u00fczlerce tart\u0131\u015fma gruplar\u0131n\u0131 kapsar. Baz\u0131 haber guplar\u0131 anonim mesajlar\u0131 desteklerken, di\u011ferleri ads\u0131z mesajlar\u0131 reddederler. Birbirlerine adlar\u0131yla hitab eden ve aileleri hakk\u0131nda bilgi sahibi olan gruplar\u0131n yan\u0131s\u0131ra yaln\u0131zca bilgi al\u0131\u015fveri\u015fine dayal\u0131 gruplar da var. Baz\u0131 gruplar destekleyici ve s\u0131cak bir atmosfer sa\u011flarken, di\u011ferleri daha kat\u0131 ve duygusuz biilgi al\u0131\u015fveri\u015flerini kaps\u0131yor.\n<\/p>\n
\nUsenet gruplar\u0131n\u0131n arac\u0131l\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda mektup hem ileti\u015fimin temel bi\u00e7imini, hem de ki\u015finin kendi sunumunun ilksel arac\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. En do\u011frudan kimlik bi\u00e7imi yazan\u0131n email adresi, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bilgi mesaj yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde haz\u0131r duruyor. Usenet okuyucular\u0131n\u0131n makale listesi ilgi alanlar\u0131na ve bilgiye g\u00f6re yazanlar\u0131n kimli\u011fini de ortaya koyuyor.\n<\/p>\n
\nBilgi al\u0131\u015fveri\u015fi Usenet ortamlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel nedenidir. G\u00f6n\u00fcll\u00fc bir ortam oldu\u011fu i\u00e7in Usenet\u2019de yanl\u0131\u015f ve do\u011fru bir\u00e7ok yan\u0131t\u0131n dola\u015f\u0131yor olmas\u0131 ba\u015ftan kabullenilen bir durumdur. Ger\u00e7ek d\u00fcnyada Wallstreet Journal\u2019de yay\u0131nlanan bir metne inan\u0131l\u0131rken ayn\u0131 metin The National Inquirer\u2019da yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda ku\u015fkuyla kar\u015f\u0131lanabilir. Usenet\u2019te ise, g\u00fcvenirlik standartlar\u0131n\u0131 olu\u015fturabilecek bir yay\u0131n kurulundan s\u00f6z etmek olas\u0131 de\u011fildir. Buraya g\u00f6nderilen metinlerin ge\u00e7erlili\u011finin en b\u00fcy\u00fck kan\u0131t\u0131, yazan\u0131n kimli\u011fini kan\u0131tlayacak ipu\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, yazan\u0131n politik g\u00f6r\u00fc\u015fleri, mesleki yeterlili\u011fi ve ki\u015fisel ili\u015fkilerine dair bilgiler bu metinlerin do\u011fru yorumlanmas\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 olur.\n<\/p>\n
\nBilgi pe\u015finde olan okuyucular i\u00e7in, bir kimlik aldatmac\u0131s\u0131na tabi olma potansiyeli bu ortamlarda olduk\u00e7a y\u00fcksektir. En az\u0131ndan mesaj\u0131n ba\u015fl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki ad de\u011fi\u015ftirilerek bir aldatmaca yap\u0131labilir. Bu t\u00fcr eylemlerin baz\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck zararlara neden olurken, baz\u0131lar\u0131 daha masum d\u00fczeylerde kalabilir. Bu t\u00fcr yakla\u015f\u0131mlar\u0131n aldatmaca kavram\u0131n\u0131n alt\u0131nda toplanmas\u0131n\u0131n nedeni, kimlikle ilgili yanl\u0131\u015f bir izlenimin yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n ama\u00e7lanmas\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nBa\u011flant\u0131 sa\u011flayan kurum ad\u0131n\u0131n\u00a0 \u00f6nemini kavranmak i\u00e7in kurumsal ve ticari adresler ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapmak gerekir. Kurumsal adresler \u00fcniversite, ara\u015ft\u0131rma laboratuvar\u0131 gibi kurumlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan insanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 yerlerdir. Ticari adresler ise, bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda farkl\u0131 hizmet sunucular\u0131 (service providers) taraf\u0131ndan verilir. Bu adresler kurumsal bir ba\u011fl\u0131l\u0131ktan \u00e7ok, hizmet alanlar\u0131n\u0131 ifade ederler. Netin ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde t\u00fcm adresler kurumsald\u0131. \u00c7o\u011fu siteler b\u00fcy\u00fck \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma merkezleriydi. Kullan\u0131c\u0131larsa akademisyen ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde durum daha karma\u015f\u0131k hale geldi. Mesajlar art\u0131k tan\u0131nan kurumlardan gelmiyor. Baz\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlerden, di\u011ferleri ticari hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lardan geliyor. Daha da \u00f6tesi, net eri\u015fimi yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a, ara\u015ft\u0131rma merkezinden gelen bir mesaj\u0131n bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fine ili\u015fkin kesin yarg\u0131 da eskisi gibi anlam ta\u015f\u0131m\u0131yor. Bilim adamlar\u0131 kadar idari personel de bu eri\u015fime art\u0131k sahip.\n<\/p>\n
\nEmail adresi, basit bir kimlik i\u015fareti olarak, sanal kom\u015fulukdan saklanan kimliklerin aranmas\u0131na kadar teknikleri i\u00e7erir. Email adresi ile \u2018ger\u00e7ek d\u00fcnyada ya\u015fayan birey\u2019 aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki olabilece\u011fi gibi, tersi de s\u00f6zkonusu olabilir. Adresin mekan\u0131 (adresi veren kurum) yazar ve ba\u015fl\u0131k bilgisinin g\u00fcvenilirli\u011fi hakk\u0131nda ba\u011flamsal ipu\u00e7lar\u0131 verir.\n<\/p>\n
\nBireyin ad\u0131 bilinmese de, ba\u011flant\u0131 sa\u011flayan kurumun ad\u0131 bilinmektedir. Kurum ad\u0131na g\u00f6re adres, otorite ya da ku\u015fku uyand\u0131rabilir. Adres, ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki mekanlar ve bunlar\u0131n g\u00fcc\u00fc, \u00fcn\u00fc hakk\u0131nda bilgi verebilir. Ba\u015fl\u0131ktaki isim sahteyse, dil bireysel kimli\u011fin daha g\u00fcvenilir bir i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n<\/p>\n
\nAnonim mesajlar anonim yeniden-mesaj g\u00f6nderimi <\/i>ile iletilebilir. Bunlar iletme servisi (forwarding services) olarak mesajlar\u0131n \u00fczerindeki kimlik bilgisi veren t\u00fcm izleri silerek oldu\u011fu gibi anonim bir \u015fekilde al\u0131c\u0131ya g\u00f6nderirler. Bu t\u00fcr servislerin kullan\u0131m\u0131ndaki temel ama\u00e7 kimli\u011fin gizlenmesidir.\n<\/p>\n
\nMesaj\u0131n i\u00e7eri\u011fi yazan hakk\u0131nda daha \u00e7ok isim, ya\u015f gibi kimlikle ilgili bilgileri de a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilir. Bunun da \u00f6tesinde, yazan\u0131n \u201csesi\u201d hakk\u0131nda fikir sahibi olmam\u0131z\u0131 ve onun Netin toplumsal ortam\u0131nda ne t\u00fcrden bir etkile\u015fimi girdi\u011fini g\u00f6rmemizi sa\u011flayabilir.\n<\/p>\n
\nNet\u2019de e-mail mesaj\u0131na eklenen bir yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imindeki imza sanal ki\u015fili\u011fi ger\u00e7ek d\u00fcnya ki\u015fili\u011fine kenetlemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Net kapsaml\u0131 bir terazidir. Net\u2019de cinsiyet ayr\u0131m\u0131, hiyerar\u015fi, ya\u015f durumu gibi farklar kolay a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaz. Bunun da her zaman avantajl\u0131 bir durum oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. \u00d6rne\u011fin; ger\u00e7ek d\u00fcnyada otoriteye sahip olan bir ki\u015fi net \u00fczerinde kimli\u011finin getirdi\u011fi yans\u0131malar\u0131 ya\u015f\u0131yamaz. \u0130mza kullan\u0131m\u0131n\u0131n bir nedeni de ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki kimli\u011fin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmak istenmesidir: Ad\u0131, Soyad\u0131, \u00dcnvan\u0131, \u0130\u015f Yeri, Telefon vb gibi kimlik bilgileri. Bunlar istendi\u011finde elektronik mesajlara eklenen k\u00fc\u00e7\u00fck metin par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcrden imzalar teknik haber gruplar\u0131 i\u00e7erisinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bu bilgilerin verilmesi g\u00f6nderilen bilginin arkas\u0131nda uzmanl\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011funa, verilerin desteklendi\u011fine ve a\u00e7\u0131k\u00e7a savunuldu\u011funa ili\u015fkin bir i\u015farettir. Ayr\u0131ca \u00f6nemli kullan\u0131m nedenlerinden biri de, yazan\u0131n Net \u00fczerindeki kendi sayfas\u0131na ili\u015fkin adresin de verilmesidir. Bu t\u00fcr sayfalar \u00e7o\u011funlukla sahipleri konusunda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler veren alanlard\u0131r. O ki\u015finin profesyonel \u00f6zge\u00e7mi\u015finden, ailesine ait bilgilere, sevdi\u011fi yemek ve m\u00fczik t\u00fcrlerine kadar bilgilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli sanal mekanlard\u0131r. Herhangi bir ki\u015finin Net \u00fczerindeki varl\u0131\u011f\u0131 Usenet\u2019in u\u00e7ucu ortam\u0131nda bulunmayan bir derinli\u011fe ve ayr\u0131nt\u0131ya sahiptir. Ve bu ki\u015finin kendini sunumu onun mesajlar\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in \u00e7ok ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir ba\u011flam olu\u015fturabilir.\n<\/p>\n
\nBal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131kta kullan\u0131lan \u2018trol\u2019 terimi Net\u2019de de kendine bir av taraman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak yer al\u0131r. Artniyetlerini ilgili bir tutumun ard\u0131nda gizleyen kimseler bu t\u00fcr Usenet gruplar\u0131na di\u011ferleri gibi kat\u0131larak onlar\u0131 taciz ederler. K\u0131sacas\u0131, \u2018trolling\u2019 (tirolleme) kimlik tacizini i\u00e7eren bir Net davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 gruplar stratejiler geli\u015ftirerek ya taciz eden tirolc\u00fcy\u00fc g\u00f6rmezden geliyor ya da grup d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131yorlar. Her\u015feye ra\u011fmen tirolc\u00fcn\u00fcn zararlar\u0131 grup a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir hayli fazla olabiliyor. Tirolc\u00fc tart\u0131\u015fmay\u0131 yanl\u0131\u015f yola sokabilecek, etkile\u015fimi sekteye u\u011fratabilecek, g\u00fcven ortam\u0131n\u0131 zedeleyecek t\u00fcrden zararlar verebiliyor. Farkl\u0131 bir sonucu ise, tirollemeye kar\u015f\u0131 savunma mekanizmalar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015f gruplar\u0131n kimi zaman \u00f6nyarg\u0131yla safiyane yaz\u0131lm\u0131\u015f mesajlar\u0131 da d\u0131\u015flamalar\u0131 olmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr taciz mesajlar\u0131ndan kurtulman\u0131n bir yolu da \u2018killfile\u2019 ad\u0131 verilen bir s\u00fczge\u00e7 mekanizmas\u0131n\u0131n o ki\u015fiden gelen mesajlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131nmas\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\n\u0130kinci bir aldatmaca y\u00f6ntemi ise, kategori aldatmacas\u0131d\u0131r. Bunun en bariz \u00f6rnekleri \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 ortamlar\u0131ndaki cinsiyet takaslar\u0131d\u0131r. Ancak genellikle Usenet\u2019teki haber gruplar\u0131nda cinsiyet ve cinsel rollerle ilgili paneller d\u0131\u015f\u0131nda bu t\u00fcrden aldatmacaya pek rastlanmamaktad\u0131r. Daha \u00e7ok ya\u015fla ilgili aldatmacalar burada s\u00f6zkonusu oluyor.\n<\/p>\n
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir t\u00fcr ise, yerine ge\u00e7me\u2019dir. Net \u00fczerinde bilinen bir kimli\u011fin yerine ge\u00e7mek, sayg\u0131nl\u0131k ve \u00fcn\u00fc zedelemek amac\u0131yla yap\u0131l\u0131yor. Net \u00fczerinden bu t\u00fcr bir aldatmacaya girmek, ger\u00e7ek d\u00fcnyada yap\u0131lanlardan \u00e7ok daha kolay. Yaln\u0131zca mesaj ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki ismi de\u011fi\u015ftirmek yeterli, yaz\u0131 uslubunu de\u011fi\u015ftirmesi gerekmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr mesajlar\u0131n okunmas\u0131 geleneksel yaz\u0131 ve onun alg\u0131lanmas\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131. Bu aldatmaca pek uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc t\u00fcrden de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc yerine ge\u00e7ilen ki\u015fi k\u0131sa s\u00fcrede uyar\u0131s\u0131n\u0131 gerekli yerlere yap\u0131yor.\n<\/p>\n
\nBir ba\u015fka aldatmaca da kimli\u011fi gizlemek. Burada yap\u0131lan kimlik bilgilerini ortadan kald\u0131rmak. Bu aldatmaca genellikle kar\u015f\u0131 tarafa b\u00fcy\u00fck zararlar verme amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bazen de, dan\u0131\u015f\u0131lacak konuda rahats\u0131zl\u0131k hissedildi\u011finde ya da bilgisizlikten rahats\u0131zl\u0131k duyuldu\u011funda bu t\u00fcr yollara ba\u015fvuruluyor. Nadiren de olsa \u2018Taciz\u2019 filminde oldu\u011fu gibi kim oldu\u011fu belli olmayan bir dost taraf\u0131ndan uyar\u0131 ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131l\u0131yor.\n<\/p>\n
\nB\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen Net ortam\u0131 i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyadan \u00e7ok daha fazla h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim i\u00e7indedir. T\u00fcm forumlarda bahsetti\u011fimiz savunma mekanizmalar\u0131 ve stratejileri de bunlara ko\u015fut olarak h\u0131zl\u0131 bir ayak uydurma s\u00fcreci i\u00e7erisindedir.\n<\/p>\n
\n\u0130kinci Benlik<\/b>
\nTurkle\u2019\u0131n \u201c\u0130kinci Benlik\u201d (The Second Self) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, ki\u015fisel bilgisayarlar\u0131n \u201can\u0131msat\u0131c\u0131\u201d \u00f6zellikleri ki\u015fisel yans\u0131tma ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin taklit edilebilmesi gibi \u00f6nemli kavramlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bu ayg\u0131tlar zekan\u0131n do\u011fas\u0131, serbest irade ve canl\u0131 olan hakk\u0131ndaki verili olarak kabul etti\u011fimiz yarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 ivedilikle g\u00f6zden ge\u00e7irmemizi zorlar. Bilgisayar geleneksel felsefe gibi yeni d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ortaya koymaktan \u00e7ok, bilgisayar k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc beraberinde getirdi\u011fi deneyimlerle yeni bir g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam felsefesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u00d6rne\u011fin; Internet \u00fczerinden oynan oyunlardaki cinsel rol de\u011fi\u015fimi (gender swapping) ile ilgili olarak ya\u015fanan daha \u00e7ok toplumdaki cinsel rollerin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak birinci elden bir deneyimdir. Sanal d\u00fcnya ger\u00e7ek de\u011fildir, ama ger\u00e7ekle ili\u015fkilidir. Ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n ne oldu\u011funun sorgulanmas\u0131na yard\u0131m edecek g\u00fcvenilir ba\u011flamlar\u0131 kazand\u0131r\u0131r. Arada bir yerde oldu\u011fu i\u00e7in de ger\u00e7eklik \u00fczerine geli\u015ftirilebilecek d\u00fc\u015f\u00fcnsel oyunlar i\u00e7in uygun bir ortamd\u0131r.\n<\/p>\n
\nBuraya kadar a\u00e7\u0131klanan y\u00f6nleriyle say\u0131sal teknolojilerin bireyin bili\u015fsel yap\u0131s\u0131yla ilgili olarak \u00f6nemli etkileri vard\u0131r. Kendimiz\u00a0 ve ili\u015fkiye girdi\u011fimiz ki\u015filer hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi belirledi\u011fi de ortadad\u0131r. Gelecek teknolojilerin de olu\u015fturdu\u011fumuz toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi daha da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerde etkileyece\u011fi ge\u00e7erli bir varsay\u0131m olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r. Toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi olu\u015fturan\u00a0 fiziksel nesnelerin, bilginin ve di\u011fer bireylerin, her birey taraf\u0131ndan farkl\u0131 alg\u0131lan\u0131p ve yorumland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bu s\u00fcre\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda alg\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan say\u0131sal teknoloji, bilgi kayna\u011f\u0131 kimli\u011finden \u00f6teye bir boyut kazanamaz. Teknolojinin somut etkisi bilginin toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin olu\u015fturulmas\u0131nda nerelerde ve nas\u0131l i\u015fe ko\u015fuldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar.\n<\/p>\n
\nBu ger\u00e7ek ya\u015fam ve net kimlikleri aras\u0131ndaki ayr\u0131m bir ki\u015finin y\u00fczy\u00fcze ili\u015fkiler ve yaz\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011fa \u00e7ok benzemektedir. \u00d6rne\u011fin, yap\u0131tlar\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir yazar\u0131n metniyle kurulacak ili\u015fki, kendisiyle kurulacak y\u00fczy\u00fcze ili\u015fkiden farkl\u0131 bir kimli\u011fi bize g\u00f6sterecektir. Burada ikiye b\u00f6l\u00fcnen kimlik metinde daha \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen yap\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, y\u00fczy\u00fcze oldu\u011funda daha da\u011f\u0131n\u0131k ve kendili\u011finden olabilir. Bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ki\u015fili\u011fe ra\u011fmen ba\u015fka bir deyi\u015fle, yazar ki\u015fili\u011fiyle insan\u0131n toplumsal ki\u015fili\u011finin ayn\u0131 olmad\u0131klar\u0131 sav\u0131 do\u011fru olmakla birlikte Net\u2019de yazmak bir deneme, \u015fiir yazmakla e\u015f tutulamaz. \u00d6zellikle Net\u2019de sohbet ederken bi\u00e7imselli\u011fe ka\u00e7may\u0131z. Daha kapal\u0131 ve \u00f6zl\u00fc davran\u0131r\u0131z. Net\u2019de yazmak geleneksel yaz\u0131n\u0131n aynas\u0131 pek say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc yazma eylemi yaln\u0131z ba\u015f\u0131na yap\u0131lan ve zihinde \u00f6zg\u00fcl ki\u015fisi belirlenmi\u015f bir okuyucuyu kapsamaz.\n<\/p>\n
\nNet kimli\u011fimiz ger\u00e7ek ya\u015famdaki kimli\u011fimizden bu kadar farkl\u0131ysa, siberuzamda ki\u015fileraras\u0131 ileti\u015fimin t\u00fcm\u00fcyle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini nas\u0131l iddia edebiliriz?\n<\/p>\n
\n\u201cGer\u00e7ek Ya\u015fam\u201ddan Ka\u00e7\u0131\u015f<\/i><\/b>
\nSiberuzamda \u00f6teki kimliklerin \u00f6nemini anlamak i\u00e7in \u201cger\u00e7ek ya\u015famda\u201d s\u00f6z\u00fc ile neyi kastetti\u011fimizi ve bu ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde var olan \u201cben\u201dden neyi anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6rebilmemiz gerekir. \u201cGer\u00e7ek ya\u015famda \u201c s\u00f6z\u00fc fiziksel olarak nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret ediyor olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kelimenin tam anlam\u0131yla Net \u00fczerinde g\u00f6r\u00fclebilmemize imkan yoktur. Bu s\u00f6z ayn\u0131 zamanda ki\u015fi olarak da kim oldu\u011fumuzu g\u00f6sterir\u00a0 – foto\u011fraflarda bile g\u00f6r\u00fclemeyecek davran\u0131\u015flar dizgesi \u2013 kendimizi s\u00f6zel olarak nas\u0131l ifade etti\u011fimizi, el hareketlerimizi, mimiklerimizi anlat\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi \u201cger\u00e7ek ya\u015famda\u201d var olmak dolays\u0131z bi\u00e7imde maddesel d\u00fcnya ile ili\u015fki i\u00e7inde olmak demektir. Bu bizim \u0131rk, toplumsal cinsiyet ve cinsiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan temsil etti\u011fimiz bedenlerin yal\u0131n, fiziksel olgusu ve di\u011fer insanlar\u0131n bizim ki\u015filik olarak kim oldu\u011fumuzu \u00f6\u011frenme derdine d\u00fc\u015fmeden tepki vermeleri anlam\u0131na gelir.\u00a0 Daha genel bir d\u00fczlemde, maddesel d\u00fcnya Marx\u2019\u0131n ihtiya\u00e7lar alan\u0131 diye nitelendirdi\u011fi, yemek yememizin, nefes almam\u0131z\u0131n, g\u00fcven i\u00e7inde uyumam\u0131z\u0131n sa\u011flanarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmam\u0131z\u0131 ve bu yolla da \u00e7o\u011falarak ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmemizi ifade eder. Marx\u2019a g\u00f6re insan eme\u011fi ihtiya\u00e7lar alan\u0131ndan ka\u00e7mak i\u00e7in g\u00f6sterilen \u00f6nemli bir gayrettir: Bizler maddi ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131na ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 i\u00e7erisinde her zaman maddi olmayan felsefeler, bilim, kimlikler ve toplumlar yarat\u0131labilir.\n<\/p>\n
\nKapitalist k\u00fclt\u00fcrdeki i\u015fin tan\u0131m\u0131, kendi emek zaman\u0131n\u0131 ba\u015fkas\u0131na satmak anlam\u0131na gelir. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in de b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ki\u015filikler geli\u015ftirmeden ihtiya\u00e7lar alan\u0131nda ya\u015fam\u0131n \u00fcstesinden gelmek neredeyse olanaks\u0131zd\u0131r. Ki\u015fili\u011fimiz ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u00a0 i\u015f ba\u015f\u0131nda ba\u015fkala\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin; yorgun olunan zamanlarda bile m\u00fc\u015fteriye g\u00fclmek gerekir. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki ya\u015famda ise farkl\u0131 davran\u0131labilir. Di\u011feri ya\u015fayabilmek ve para kazanabilmek i\u00e7in gereklidir. Bu nedenle siberuzama ayak atabilmek i\u00e7in kendimizi de\u011fi\u015ftirmek zorunda hissetmemiz bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da s\u00f6zkonusu uzam\u0131n do\u011fas\u0131yla ilgili de\u011fildir. Daha \u00e7ok ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131 olu\u015fturan toplumsal i\u015fleyi\u015fin bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda bireyler, par\u00e7alanm\u0131\u015f ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ki\u015filer geli\u015ftirmek zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131rlar: Farkl\u0131 ki\u015filiklerle i\u015f yerlerinde daha etkin ve ba\u015far\u0131l\u0131, evlerinde de daha mutlu olabilirler. Biz kendili\u011finden farkl\u0131 toplumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131 ki\u015filikler gerektirdi\u011fi fikrine ikna edilmi\u015fizdir. Asl\u0131nda siberuzam kimliklerinin herhangi bir i\u015fyerinde veya kamusal alanda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z maskelerin t\u00fcrevleri oldu\u011funu da rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Net \u00fczerinde geli\u015ftirdi\u011fimiz ki\u015filiklerin g\u00fcndelik ki\u015fili\u011fimiz bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi de do\u011frudur. \u0130\u015f kimli\u011fi ile Net kimli\u011fi aras\u0131ndaki en \u00f6nemli fark, Net kimli\u011finin d\u0131\u015f ger\u00e7eklikten bir miktar daha uzak oldu\u011fudur. Ayr\u0131ca Net kimli\u011fi i\u015f kimli\u011fi kadar hayati de\u011fildir. Bu daha keyfi bir yap\u0131 g\u00f6stermektedir. Zorunluluk sonucu de\u011fil, daha \u00e7ok istendi\u011fi i\u00e7in gelistirilen bir ki\u015filik t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Art\u0131k ki\u015fili\u011fimiz \u201ci\u015f\u201d ve \u201ci\u015f d\u0131\u015f\u0131\u201d gibi somut ayr\u0131mla\u015fmalardan \u00e7ok daha fazla ara de\u011ferlere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr ve bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n da bir i\u015flevi oldu\u011funu da iddia etmek de pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu ki\u015filik yap\u0131lar\u0131n\u0131n nedeni ise, hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fan biyolojik organizmalar olarak bizlere ihtiya\u00e7lar alan\u0131ndan ne kadar uzakla\u015fabildi\u011fimizi hat\u0131rlatmas\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nAlvin Toffler\u2019in g\u00fcndelik ya\u015fam i\u00e7in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fizofrenik ki\u015filik bi\u00e7imi art\u0131k kabul g\u00f6r\u00fcr hale gelmi\u015ftir. Toffler sanal d\u00fcnyan\u0131n ekonomilerini kastederek \u015funlar\u0131 sorar: E\u011fer bir ekonomi yeni ama\u00e7lar pe\u015finde ko\u015farken sim\u00fclasyon ve ger\u00e7ek aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 belirsizle\u015ftirecek yeni tecr\u00fcbeler \u00fcretmeye giri\u015firse neler olur? Ger\u00e7ek ile ger\u00e7ek olmayan aras\u0131ndaki ayr\u0131m akl\u0131selim ile delilik aras\u0131ndaki fark\u0131 da ortaya koyar m\u0131? Bu durumda yeni tan\u0131mlara ihtiya\u00e7 oldu\u011fu do\u011fru mudur? Tofflerin sorular\u0131 bu konudaki yarg\u0131lar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesine yol a\u00e7ar. Sonu\u00e7 olarak, Net \u00fczerindeki davran\u0131\u015flar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini tart\u0131\u015fman\u0131n \u00e7ok yararl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Ayr\u0131ca maddesel ger\u00e7eklik ve sanal ger\u00e7eklik aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 unutturmaya \u00e7al\u0131\u015fan ekonomik sistem kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n da giderilmesi gerekir. Toffler, ne kadar dramatik g\u00f6z\u00fck\u00fcrse g\u00f6z\u00fcks\u00fcn kim oldu\u011fumuz ve ger\u00e7e\u011fin ne oldu\u011fu konusundaki \u00e7eli\u015fkinin bizi fazla \u00fcrk\u00fctmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Ancak \u015fizofreninin bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak ortaya koyulmas\u0131 da endi\u015fe yaratabilir.\n<\/p>\n
\nBence, \u00e7eli\u015fkimizin nedeni, \u201cger\u00e7ek ya\u015fam\u201d ve \u201csanal\u00a0 ya\u015fam\u201d aras\u0131ndaki ayr\u0131mdan \u00e7ok kapitalist ideolojinin ki\u015fili\u011fimizin yap\u0131lanmas\u0131 konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 etkidir. Kapitalizm insanlar\u0131 i\u015fe ko\u015fmak i\u00e7in onlara ihtiya\u00e7lar alan\u0131ndan do\u011fan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vaadeder. Bu asl\u0131nda di\u011fer ekonomilerin s\u00f6z verdi\u011finden farkl\u0131 de\u011fildir ancak, bu kapitalist sistem i\u00e7inde bir vaad olmaktan \u00f6teye gider. \u00dcretim fazlas\u0131 de\u011fer olur. Kapitalist \u00fcretim art\u0131k de\u011fer olu\u015fturur. Reklamlar \u00fcretim fazlas\u0131 hazlar ile bizi ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131r. Bug\u00fcn ise, sanal d\u00fcnya art\u0131k (\u00fcretim fazlas\u0131) ki\u015filikler vaadeder.\n<\/p>\n
\nKapitalizm ilgimizi hayatta kalmak i\u00e7in gerekli olmayan nesneler ve duyumlara odaklayarak ihtiya\u00e7lar alan\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 inkar eder. Dolay\u0131s\u0131yla hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi ger\u00e7e\u011fini unutmak i\u00e7in dikkatini bo\u015f zaman denilen fazla zaman \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ya\u015famak ve i\u015f aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi gizleyecek yeni bir ayr\u0131m olu\u015fturur. \u0130\u015f zaman\u0131 ve bo\u015f zaman (oyun zaman\u0131). Kapitalizmden yana olanlar sistemin \u00e7ekicili\u011finin l\u00fcks ve ilerlemeyle ilgili art\u0131k de\u011ferlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Ancak\u00a0 k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 unutulmaktad\u0131r: Yaln\u0131zca ya\u015famak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131k, \u015fimdi oldu\u011fundan daha fazla bo\u015f zamana sahip olurduk.\u00a0 Fazla i\u015fg\u00fcc\u00fc \u00fcretim fazlas\u0131 de\u011fer i\u00e7in gereklidir. Bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in ger\u00e7ek ya\u015famdan ka\u00e7\u0131\u015f olana\u011f\u0131 sa\u011flayan bo\u015f zamanla ilgili k\u00fclt\u00fcr aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n nedeni ise, fazla \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Henri Lefebvre\u2019in \u2018G\u00fcndelik Ya\u015fam\u0131n Ele\u015ftirisi\u2019nde i\u015faret etti\u011fi bu konu bizi tehdit eden yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r. E\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmak doyurucu ise niye bo\u015f zaman pe\u015finde ko\u015fuyoruz? E\u011flenmek i\u00e7in niye \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz? Bo\u015f zaman kazanmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu durumda bo\u015f zaman\u0131n tek bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var o da, i\u015ften kurtulmak. K\u0131s\u0131rd\u00f6ng\u00fc. \u0130\u015f ve bo\u015f zaman kimlikleri bize kabul ettirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar farkl\u0131 de\u011fil asl\u0131nda. Bu a\u00e7\u0131dan da bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Toffler\u2019in yeni askl\u0131selim tan\u0131m\u0131 yaln\u0131zca bir iyiniyet. Sonu\u00e7 olarak s\u00f6ylemek istedi\u011fi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kapitalist sistem i\u00e7inde b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyabilen tek bir ki\u015filik geli\u015ftirmekten \u00e7ok deli olman\u0131n daha m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fudur. Bir oranda ortaya konan, kapitalist sistemin bizleri art\u0131k (bu yaz\u0131ya konu olan sanal d\u00fcnya gibi) de\u011fer pe\u015finde ko\u015fturarak\u00a0 bunlar\u0131n neyi simgeledi\u011fini gizlemeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu durumda i\u015f maddesel d\u00fcnya ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmemiz i\u00e7in hayati bir konu oldu\u011funu \u00f6rtbas etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feydir. Maddesel d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ili\u015fkili g\u00f6z\u00fckmeyen bir i\u015f, anlams\u0131z g\u00f6z\u00fck\u00fcr. Bunun i\u00e7in fazla i\u015f, daha fazla para ve ileride daha iyi bir i\u015f i\u00e7in gayret ederiz. Eme\u011fimizin meyveleri ile ilgilenece\u011fimize,\u00a0 \u201c- daha fazla nas\u0131l kazanabilirim?\u201c\u00a0 sorusunu sormaya ba\u015flar\u0131z. Bu t\u00fcrden bir art\u0131k de\u011fer k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bu anlamda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, m\u00fclkiyet ile e\u015f tutulur.\u00a0 Ne kadar fazla \u015feye sahip olunursa o kadar \u00f6zg\u00fcr olunaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Belki de Net\u2019de kendimizi \u00f6zg\u00fcr hissetmemiz bir Net hesab\u0131 ile yeni ve geni\u015f bir uzama ve kimli\u011fe sahip olmam\u0131zdan kaynaklanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nAncak sanal d\u00fcnyadaki bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bir yan\u0131lsamad\u0131r. Haftada k\u0131rk saatten fazla \u00e7al\u0131\u015farak ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n ihtiya\u00e7lar alan\u0131ndan ka\u00e7am\u0131yorsak, fiziksel bedenlerimizi geride b\u0131rakarak, yeni bir isimle konu\u015fmak yerine yazmak sizi her sabah 7:00\u2019de kalkmak zorunda olan bir ki\u015filkten farkl\u0131 bir yere g\u00f6t\u00fcrmez. Ayn\u0131 \u015fekilde Net \u00fczerinde s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funuz fiziksel \u00f6zelliklerinizle ilgili olarak da ger\u00e7ek ya\u015famda bir de\u011fi\u015fiklik ya\u015fanamaz. Sanal kimliklerimiz asl\u0131nda olmak ve a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek istedi\u011fimiz kimliklerin gizlili\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almaktan \u00f6teye gidebilir mi? Bize \u00f6\u011fretilen \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn farkl\u0131 ki\u015filiklerden olu\u015faca\u011f\u0131d\u0131r. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar fazla ki\u015fili\u011fe sahip olmak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn bir nevi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc haline gelmektedir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde hayatta kalman\u0131n yolunun hayvans\u0131 olmas\u0131ndan \u00e7ok fiziksel canl\u0131lar olarak bu konuda i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z maddesel ger\u00e7eklikle ilintili oldu\u011funu unutmamam\u0131z gerekir. Daha fazla i\u015f yapaca\u011f\u0131m\u0131za bu konularda daha fazla d\u00fc\u015f\u00fcnsek, maddesel ger\u00e7ekli\u011fin bu kadar \u00f6rtbas edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir toplum i\u00e7inde ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye herhalde kendili\u011fimizden karar verirdik. Bu anlamda da, ba\u015fka birinin ki\u015fili\u011fini \u00fcstlenmemek veya birden fazla kimlik aray\u0131\u015f\u0131nda bulunmayaca\u011f\u0131m\u0131z kendi ki\u015fili\u011fimizin bize fazlas\u0131yla yetebilece\u011fi bir toplum yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7aba sarfetmek daha \u00f6d\u00fcllendirici olabilir.\n<\/p>\n
\nKendimiz ve di\u011fer insanlarla girdi\u011fimiz ili\u015fkilerle ilgili olarak yeni bir boyutun aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi de Net \u00fczerinde olup bitenlerdir. Bu anlamda bireysel ve toplumsal olarak \u015fiddetli bir de\u011fi\u015fim ihtiyac\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fumuz a\u00e7\u0131kt\u0131r. Internet \u00fczerinde geli\u015ftirilen her ki\u015fili\u011fin \u00fctopik ve geli\u015ftirici oldu\u011funu s\u00f6ylemek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ancak sanal d\u00fcnyan\u0131n herkesin istedi\u011fi ki\u015fili\u011fi geli\u015ftirebildi\u011fi bir d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l olabilece\u011fi konusunda \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim. Belki bir g\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n tatmininden sonra kazan\u0131lan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn asl\u0131nda ne anlama geldi\u011fini g\u00f6rebilecek konumda olabiliriz. Ki\u015fili\u011fimiz yine farkl\u0131 uzant\u0131lar\u0131 gerektirse de bunlar\u0131n toplu olarak ne ifade etti\u011fini g\u00f6rmemizi engelleyecek \u201cart\u0131k\u201d kimliklerle ya\u015famam\u0131z gerekmeyebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yeni T\u00fcrkiye Dergisi, Mart Nisan No.20 .net Kimlikleri, s.1429. Internet ki\u015fili\u011fimizi \u015fimdiye kadar oldu\u011fundan \u00e7ok daha geni\u015f bir kitleye a\u00e7ma imkan\u0131 veriyor. Yeni bir ileti\u015fim ortam\u0131 \u201cben kimim?\u201d, \u201csen kimsin?\u201d t\u00fcr\u00fcndeki sorulara yeni cevaplar aranmas\u0131 gereklili\u011fini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. De\u011fi\u015fik toplumsal ortamlar\u0131n de\u011fi\u015fik davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri geli\u015ftirdi\u011fini hepimiz biliyoruz. Milan Kundera\u2019n\u0131n deyi\u015fiyle toplumsal ve \u00f6zel kimli\u011fimiz […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=434"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1140,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/434\/revisions\/1140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}