\n25.Kare, Mart-Nisan, foto\u011fraf ve feti\u015fizm <\/i>1993.\n<\/p>\n
\n\u00c7o\u011fu kez yinelendi\u011fi gibi, foto\u011fraf ve sinema temel olarak zaman\/mekan lexis’i a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0 birbirlerinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler. “Lexis” terimi Danimarkal\u0131 dilbilimci Hjemslev taraf\u0131ndan al\u0131mlama ve okuman\u0131n bir birimi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re yaln\u0131zca iki boyutlu bir y\u00fczey halinde kalan foto\u011fraf\u0131n lexis’i sineman\u0131nkine oranla her zaman k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u0131sad\u0131r. Sinema filmi iki dakika da s\u00fcrse, bu s\u00fcre perde y\u00fczeyi projeksiyon ortam\u0131 hari\u00e7 tutuldu\u011funda bile haraket ve sesle geni\u015fler, b\u00fcy\u00fcr. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda foto\u011fraf\u0131n zaman boyutunda bir a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 yoktur veya oldu\u011fu kadar\u0131 da tamamen onu izleyene\/al\u0131mlayana ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak sinemada zaman’a ait lexisin a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6nceden yarat\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan belirlenir. Buna g\u00f6re Peter Wollen’\u0131n da dedi\u011fi gibi, bir yanda serbest bir yarat\u0131m s\u00fcrecinin (yazma zaman\u0131) di\u011fer taraftan da dayat\u0131lan bir a\u00e7\u0131mlama s\u00fcrecinin (okuma zaman\u0131) varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zkonusudur. Yaln\u0131zca bu \u00f6zellikleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile foto\u011fraf\u0131n sinemaya oranla feti\u015f haline d\u00f6n\u00fc\u015febilme \u00f6zelli\u011fini kar\u015f\u0131lamas\u0131 daha kolayd\u0131r. Feti\u015f nesnenin psikanaliz d\u0131\u015f\u0131ndaki tan\u0131mlar\u0131, onun ruhunda b\u00fcy\u00fcsel g\u00fc\u00e7ler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ilkeller taraf\u0131ndan tap\u0131lan hareketsiz bir nesne olabilece\u011fi yolundad\u0131r ki, her iki \u00f6zellik (dura\u011fanl\u0131k ve fiziksel olarak b\u00fct\u00fcn\u00fcne sahip olunabilirlik) daha \u00e7ok foto\u011fraf\u0131n yerine getirebilece\u011fi gerekliliklerdir.\n<\/p>\n
\nSinema \u00e7o\u011funlukla kendi t\u00fcr\u00fcne ve onu al\u0131mlayan sosyal toplulu\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak toplumsal bir e\u011flence veya sanat olarak kabul edilir. Bunun bir nedeni de sineman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fme s\u00fcrecinin sokaktaki insana foto\u011fraftan daha uzak olmas\u0131d\u0131r. Sinema ayn\u0131 zamanda kurgusald\u0131r ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde hala sanat olan\u0131 kurgusal olanla kar\u0131\u015ft\u0131rma gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir e\u011filim s\u00f6zkonusudur. Foto\u011fraf ise, ger\u00e7ek ve ya\u015famla daha do\u011frudan say\u0131labilecek alanlarda, daha \u00e7ok Freudyen feti\u015fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ba\u011flam\u0131 say\u0131labilecek bireysel aile ortam\u0131nda toplumsal kabul g\u00f6r\u00fcr. Bu anlay\u0131\u015f asl\u0131nda belirsizdir. Bir dereceye kadar herkes istedi\u011fi \u015feyin foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekebilir, \u00f6rne\u011fin; \u00e7ocu\u011funun, evinin, arabas\u0131n\u0131n vb. Ancak konulu film izlemek istedi\u011finde de sinemaya gitmek veya televizyon izlemek gereklili\u011fi de \u00f6nemli bir fark olu\u015fturur… Buna kar\u015f\u0131n, toplumda foto\u011fraflar\u0131n \u00f6\u011frenilmesi gereken bir tak\u0131m a\u00e7\u0131klamalarla birlikte sergilenebilecek sanat yap\u0131tlar\u0131 da say\u0131ld\u0131klar\u0131 da do\u011frudur. Di\u011fer taraftan da, kimi ailelerin amat\u00f6r d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri s\u00fcper 8 film yap\u0131mlar\u0131 da bir sinema t\u00fcr\u00fc say\u0131labilir. B\u00fct\u00fcn bu kar\u015f\u0131tl\u0131klara ra\u011fmen, sinema – toplumsall\u0131k ve foto\u011fraf – mahremiyet ili\u015fkilerini konu alan toplumsal mitler yar\u0131 do\u011fru olarak hala ge\u00e7erliliklerini s\u00fcrd\u00fcrmekte ve bizim her iki ortama bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 da kuvvetle etkilemektedirler. Foto\u011fraf hem \u00fcretim ve hem de al\u0131mlama s\u00fcre\u00e7leri a\u00e7\u0131s\u0131ndan sinemaya oranla \u00e7ok daha bireysel bir ortam olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r. Geli\u015fen teknoloji ile bu bireysellik ve mahremiyet boyutlar\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lenmektedir.\n<\/p>\n
\nFoto\u011fraf ve dolay\u0131s\u0131yla sinema g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fmas\u0131na kaynakl\u0131k eden ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 ayn\u0131d\u0131r.\u00a0 Kimyasal olarak olu\u015fan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn, ona kaynakl\u0131k eden nesneyle ne oranda benze\u015fti\u011fi, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn bir b\u00fct\u00fcn olarak kendisinin ve i\u00e7erdi\u011fi \u00f6\u011felerin t\u00fcrl\u00fc kodlarla d\u00fczenleni\u015f se\u00e7imi (\u00e7er\u00e7eveleme, ayd\u0131nlatma vb.) baz\u0131 simgesel boyutlar\u0131 da g\u00fcndeme getirmektedir. Bu anlamda indexical olan sonu\u00e7 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn kendisinden \u00e7ok \u00fcretim bi\u00e7imi e\u015fdeyi\u015fle, “\u00e7ekim”dir. Bu noktada da bir film ancak ard\u0131\u015f\u0131k foto\u011fraflar olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak burada s\u00f6zkonusu pe\u015fis\u0131ral\u0131\u011f\u0131n neden oldu\u011fu ek \u00f6\u011feler farkl\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 sonu\u00e7lad\u0131klar\u0131ndan tek tek g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin kendi g\u00f6ndergeleriyle aralar\u0131ndaki ili\u015fkiden daha \u00f6nemlidir. Bu \u00f6zellik de sineman\u0131n ger\u00e7ek olmayan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini garantileyen anlat\u0131sal yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6b\u00fcr yandan, foto\u011fraf\u0131n bu ba\u011flamda g\u00f6ndergesine, “bir zamanlar varolmu\u015f olan, art\u0131k var olmayan”a, daha sad\u0131k kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Barthes da, foto\u011fraf\u0131n kendi g\u00f6ndergesini \u00fcst\u00fcnde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu anlamda foto\u011fraf\u0131n g\u00f6ndergesi\u00a0 di\u011fer yenidensunum sistemlerinin g\u00f6ndergelerinden farkl\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc “olsa da olabilecek ger\u00e7ek \u015fey”den \u00e7ok “olmas\u0131 gerekli olan ger\u00e7ek \u015fey”e kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Foto\u011fraf ve sinema kayna\u011f\u0131 ger\u00e7ekli\u011fe ba\u011fl\u0131 bir g\u00f6ndergeden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da, hi\u00e7bir zaman “orada olmu\u015f olan”\u0131 inkar edemezler.\n<\/p>\n
\nSinema “foto\u011fraf”\u0131 i\u00e7erir ancak, foto\u011fraf\u0131n gerektirdi\u011fine ek birtak\u0131m alg\u0131 \u00f6zelliklerinin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar. G\u00f6rsel boyuttaki en \u00f6nemli ilave; g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin niceli\u011fi ve harekettir. \u0130ki \u00f6zellik birbirinden ayr\u0131 olarak da de\u011ferlendirilebilir. Sinemay\u0131 olu\u015fturan fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de dura\u011fand\u0131r ancak birinden di\u011ferine ge\u00e7i\u015f ikincil anlamda bir hareket yarat\u0131r.\u00a0 Bu ard\u0131\u015f\u0131k ve de\u011fi\u015fik t\u00fcrdeki hareketsizli\u011fin ideal anlamdaki hareketidir. Nicelik ve hareket de zaman olgusunu kendili\u011finden g\u00fcndeme getirir. Bu da foto\u011fraf\u0131n bilin\u00e7alt\u0131 ve belle\u011fin zamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na e\u015fd\u00fc\u015fecek dura\u011fanl\u0131\u011f\u0131na terstir. Sinema g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc s\u00f6zkonusu oldu\u011funda hi\u00e7bir\u015feyin durdurulamayaca\u011f\u0131 ve saklanamayaca\u011f\u0131 bir s\u00fcreklilik kastedilmektedir ki bu da, ortam\u0131n feti\u015f olmas\u0131n\u0131 engelleyen ba\u015fl\u0131ca durumlardan biridir.\n<\/p>\n
\nFoto\u011fraf\u0131n kendi otoritesine \u00f6zg\u00fc dura\u011fanl\u0131k ve sessizlik, \u00e7o\u011fu kez \u00f6l\u00fcmle olan bir ili\u015fkinin ortaya konmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Hareketsizlik ve sessizlik \u00f6l\u00fcm\u00fcn iki nesnel boyutu olmak d\u0131\u015f\u0131nda, onun asl\u0131n\u0131 bi\u00e7imleyen ana unsurlard\u0131r. Roland Barthes bu ili\u015fkiyi en belirgin bi\u00e7imde ele alan yazarlandand\u0131r. \u0130ki olgu aras\u0131ndaki yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, annesinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ve kendi \u00f6l\u00fcm\u00fcnden hemen \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0 Camera Lucida adl\u0131 kitab\u0131nda ortaya koyar. Foto\u011fraf\u0131n \u00f6l\u00fcmle olan ilksel ili\u015fkisi art\u0131k hayatta bulunmayan sevdiklerimizin yerini tutma davran\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelik toplumsal uygulamalard\u0131r. Foto\u011frafa konu olan ki\u015fi hayatta olsa da, foto\u011fraf\u0131n \u00e7ekildi\u011fi zaman’\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne, art\u0131k geride\u00a0 kald\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin bir i\u015fareti de s\u00fcrekli b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bu, foto\u011fraf\u0131n ge\u00e7mi\u015fe s\u00fcrekli i\u015faret ederek herg\u00fcn biraz daha yakla\u015f\u0131lan \u00f6l\u00fcm\u00fc do\u011frudan kastetmesini, foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekilen kimsenin \u00e7ekim an\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu an\u0131n geride b\u0131rak\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye konu olan\u0131n\u00a0 da ayr\u0131ca bak\u0131\u015f\u0131n nesnesi olarak “vurulmu\u015f” oldu\u011funu kapsar. \u0130li\u015fkinin ba\u015fka bir y\u00f6n\u00fc ise, \u00f6l\u00fcm ve foto\u011fraf\u0131n her ikisinin de anl\u0131k, “\u015fip\u015fak” olu\u015fudur. Bu ayn\u0131 zamanda s\u00fcrece konu olan\u0131n yeni bir zaman boyutu kazanmas\u0131 demektir. Sinematik zaman ise ger\u00e7ek ya\u015famdakine benzer bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131mlan\u0131r. Foto\u011fraf\u0131n zamanla ilgili bu anl\u0131k yap\u0131s\u0131 da, feti\u015fin bilin\u00e7alt\u0131nda kurulmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan \u00e7ocukluk d\u00f6nemine ait,\u00a0 hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyen ancak s\u00fcrekli, aktif, an\u0131lara ili\u015fkin bak\u0131\u015f’lara kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Foto\u011fraf, g\u00f6ndergenin i\u00e7inde karma\u015f\u0131k bir kesme’dir. Bu yap\u0131 asl\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan dura\u011fan yolculuk i\u00e7in b\u00fct\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131n\u0131 keserek al\u0131r. Bu anlamda da, feti\u015f hem bir kayb\u0131 (simgesel olarak i\u011fdi\u015f edilme), hem de bir kayba kar\u015f\u0131 korumay\u0131 i\u00e7erir. Ancak burada s\u00fcper 8 aile filmlerinin ve videolar\u0131n\u0131n da art\u0131k ya\u015famayan kimselerin an\u0131lar\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rmaya y\u00f6nelik hizmet etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Asl\u0131nda bu paradoksal yap\u0131, foto\u011fraf ve \u00f6l\u00fcm aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyutunu olu\u015fturur. Bu da, filmin art\u0131k hayatta olmayanlara, hareketin ve bazen de sesin\u00a0 katk\u0131s\u0131yla k\u0131r\u0131lgan da olsa izleyen a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7ici bir canlanma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n foto\u011fraf, g\u00f6steren’in nesnelli\u011fi ile art\u0131k ya\u015famayanlara ili\u015fkin an\u0131lar\u0131 ancak \u00f6lm\u00fc\u015f ki\u015filere ili\u015fkin an\u0131lar olarak tekrar g\u00fcndeme getirebilir. Freud \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6len kimselerin yak\u0131nlar\u0131 ile ilgili psikotik a\u015famalar\u0131 \u015f\u00f6yle dile getirmi\u015ftir; ki\u015fi, sevdi\u011fini kaybetti\u011finde nesne libidosu onunla birlikte gitmesi gerekti\u011fini telkin ederken, narsistik ego libidosu da her\u015feye ra\u011fmen ya\u015famak gerekti\u011fini dayat\u0131r. Ruhsal a\u00e7\u0131dan ya\u015fanan bu i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkiyi ortadan kald\u0131racak ve tekrar dengeyi sa\u011flayacak orta yol ise, art\u0131k ya\u015famayanlar\u0131 \u00f6l\u00fc olarak sevmeye devam etmektir. Toplumbilimciler ve antropologlar da farkl\u0131 yollardan giderek ayn\u0131 noktada bulu\u015fmaktad\u0131rlar. Farkl\u0131 toplumlardaki t\u00fcm cenaze t\u00f6renlerinin diyalektik yap\u0131lar g\u00f6sterdi\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu t\u00f6renler \u00f6l\u00fcleri anmak i\u00e7in yap\u0131lar ancak ayn\u0131 zamanda bu t\u00fcr eylemlerle her\u015feye ra\u011fmen ya\u015fam\u0131n devam etme durumunda oldu\u011fu an\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n
\nFoto\u011fraf bu sosyo-psikolojik anlamda da sinemaya oranla \u00f6l\u00fcme daha yak\u0131n bir konuma oturmaktad\u0131r. Kendi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ile konusunun canl\u0131 olu\u015funa ili\u015fkin i\u015faretleri \u00f6rtbas ederken ayn\u0131 zamanda bu hali uzun s\u00fcre koruyabilece\u011fini de vaad eder. Bunlar yaln\u0131zca yitirilen ki\u015filerin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda manzara vb. gibi di\u011fer foto\u011fraf t\u00fcrlerini de kapsayacak niteliklerdir. T\u00fcm foto\u011fraflar, zaman ve mekan boyutlar\u0131ndaki bir kesmeyi gerektirir, bu de\u011fi\u015fen d\u00fcnya i\u00e7indeki baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n de\u011fi\u015fime kar\u015f\u0131 koymas\u0131, \u00f6l\u00fcm ve ya\u015fam aras\u0131ndaki se\u00e7ime denk d\u00fc\u015fer.\n<\/p>\n
\nBu a\u015famada dile getirilmesi gereken bir di\u011fer nokta da, fotografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7er\u00e7evesi ve bu \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda kalanlard\u0131r. Freud’un feti\u015fim \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f makalelerinde, \u00e7ocu\u011fun annesini \u00e7\u0131plak olarak ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde baz\u0131 insanlar\u0131n penisten yoksun olabileceklerini, kendisinin de birg\u00fcn yoksun kalabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek bir i\u011fdi\u015flik tehdidi alt\u0131na girece\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocu\u011fun varsay\u0131msal bilgileri ve g\u00f6rsel deneyiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fki sonu\u00e7 olarak endi\u015fe do\u011furur. Bu endi\u015fe \u00e7ocu\u011fun \u00f6\u011frenmi\u015f oldu\u011fu eksiklik ger\u00e7e\u011fine ili\u015fkin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 alg\u0131sal deneyimin zihinde inkar edilmesi, bak\u0131\u015f\u0131n durdurulmas\u0131 ve hemen yan\u0131ndaki bir nesneye – giysi veya herhangi bir i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131r\u0131 par\u00e7as\u0131 vb. – y\u00f6nlendirilmesi yolundad\u0131r. S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn en geni\u015f anlam\u0131yla feti\u015f nesne g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam i\u00e7erisinde penis eksikli\u011fi duygusu dolay\u0131s\u0131yla i\u011fdi\u015f edilme tehdidini bertaraf edecek ama\u00e7lara uygun sahip olunan e\u015fyalard\u0131r (kalem, sigara, ruj, oyuncak ay\u0131 vb.). Freud bu nesnelerin bi\u00e7imsel olarak her zaman penisi simgelemesi gerekmedi\u011fini, farkl\u0131 birtak\u0131m ki\u015fisel ba\u011flant\u0131lar\u0131n ki\u015fiyi farkl\u0131 nesnelere y\u00f6nlendirebilece\u011fini savunmu\u015ftur. Feti\u015f olu\u015fturuldu\u011funda da bellekle ilgili olarak travmatik haf\u0131za kayb\u0131n\u0131 an\u0131msatacak bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131ndan da bahsetmi\u015ftir. Bu inkar edilen deneyimin bast\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir geli\u015fmedir. Foto\u011fraf eylem itibariyla se\u00e7ime dayal\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu i\u015flem i\u00e7ersindeki en \u00f6nemli karar a\u015famalar\u0131ndan biri de, nelerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7ine dahil edilece\u011fidir. Durum b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, fotografik \u00e7er\u00e7eve a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lan \u00f6\u011feler de \u00f6nem kazan\u0131r. Baz\u0131 \u00f6\u011felerin \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda bu i\u011fdi\u015flik benzeri bir eksiklik yarat\u0131r.\n<\/p>\n
\nSinema bu konuda \u00f6nemli bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u00c7er\u00e7eve i\u00e7indeki oyuncular\u0131n hareketi ve ayr\u0131ca kameran\u0131n hareketi “diki\u015f kuram\u0131” uyar\u0131nca \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar da birbirini takib eden \u00e7ekimlerde seyircide tedirginlik yaratmayacak bi\u00e7imde g\u00f6sterilir. Herhangi bir sahnede \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lan bir \u00f6\u011fe, art\u0131k perdede g\u00f6z\u00fckmese de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sesi ile s\u00fcrd\u00fcrerek veya takibeden bir di\u011fer \u00e7ekimde ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7er\u00e7eve i\u00e7i\u00e7ne dahil edilerek i\u011fdi\u015flik tehdidi uyand\u0131r\u0131larak sineman\u0131n anlat\u0131sal ger\u00e7ekli\u011fine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrecek olas\u0131l\u0131klar ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131rlar. Ayr\u0131ca s\u00f6zkonusu anlat\u0131sal yap\u0131 uyar\u0131nca g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7er\u00e7evesi d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar i\u00e7in tahminlerde bulunmak da kolayd\u0131r. Ancak foto\u011fraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum farkl\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7ine dahil edilmemi\u015f hi\u00e7bir \u00f6\u011fe daha sonra \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u0130zleyici \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar konusunda hi\u00e7bir ampirik bilgiye sahip de\u011fildir fakat, bu bo\u015fluk\/bilinmeyen konusunda hayale kap\u0131lmaktan ve d\u00fc\u015f\u00fcnmekten kendini al\u0131koyamaz.\n<\/p>\n
\n\u00c7er\u00e7eve i\u00e7indekiler bu a\u00e7\u0131dan d\u0131\u015farda b\u0131rak\u0131lanlar i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olu\u015fturular ve Freudyen feti\u015f kuram\u0131ndaki eksikli\u011fi an\u0131\u015ft\u0131r\u0131rlar. \u00c7er\u00e7eve ayr\u0131m\u0131 i\u011fdi\u015fli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran bir kesme i\u015flemidir ve i\u015fareti de makina \u00f6rt\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn “klik” sesidir. Bu o foto\u011frafa bak\u0131\u015f\u0131n ebedi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izen bir sestir. \u00c7er\u00e7eveleme i\u015flemi, d\u0131\u015far\u0131da kalanlar, yok olan\u0131n yerine konma ancak ayn\u0131 zamanda s\u00fcrekli eksikli\u011fi an\u0131msatma do\u011frudan feti\u015fz eylemine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmese dahi, feti\u015f nesne olabilme ko\u015fullar\u0131n\u0131 fiziksel olarak fazlas\u0131yla yerine getirmektedir. Bir\u00e7ok kimsenin cebinde s\u00fcrekli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 foto\u011fraflar \u00f6ncelikle bu i\u015flevi \u00fcstlenmi\u015flerdir.\n<\/p>\n
\nFreud feti\u015fzmi inanc\u0131n \u00e7atlamas\u0131, yara almas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr: “\u00e7ok iyi biliyorum ama…” Bu anlamda sinema ve foto\u011fraf birbirlerine benzerler. \u0130zleyen s\u00f6zkonusu ortamlar\u0131n yenidensunumsal (representational) \u00f6zelliklerinin fark\u0131ndad\u0131r. Ancak kendisini s\u00fcrekli bir ger\u00e7eklik duygusuna kapt\u0131rmaktan al\u0131koyamaz. Bu asl\u0131nda klasik sinema ve foto\u011fraf kuramlar\u0131n\u0131n temel konusudur. Ancak foto\u011fraf ve sinema ile ilgili olarak “inand\u0131klar\u0131m\u0131z” farkl\u0131d\u0131r. Sinema bir\u00e7ok \u015feye inanabilmemizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131larken foto\u011fraf, yaln\u0131zca bir\u015feye inanabilece\u011fimizi \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.\n<\/p>\n
\n“Feti\u015f” olgusu ve s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ilk kez Freud taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Freud zaten dil, ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr tarihi gibi konularda varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilen bu kavram\u0131 tekrar yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nT\u00fcm bu a\u00e7\u0131lardan sinema feti\u015f olma \u00f6zelliklerinden yoksundur. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok uzun, \u00e7ok geni\u015f ve ayn\u0131 zamanda birden fazla duyumsal kanala seslendi\u011finden de bilin\u00e7alt\u0131nda eksik olan\u0131n yerine ge\u00e7ememektedir. Ancak par\u00e7alar olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, fakat her par\u00e7a \u00e7ok \u00e7abuk yokoluverir. Halbuki feti\u015fin saklanabilmesi, sahip olunabilmesi, elle tutulabilmesi ve dokunulabilmesi gerekir. Sinema feti\u015fzim harekete ge\u00e7irilmesi i\u00e7in en elveri\u015fli ortamlardan biridir. Sineman\u0131 feti\u015fzmle daha fazla oynayabildi\u011fi, foto\u011fraf\u0131n da daha fazla feti\u015f haline gelebildi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
25.Kare, Mart-Nisan, foto\u011fraf ve feti\u015fizm 1993. \u00c7o\u011fu kez yinelendi\u011fi gibi, foto\u011fraf ve sinema temel olarak zaman\/mekan lexis’i a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0 birbirlerinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler. “Lexis” terimi Danimarkal\u0131 dilbilimci Hjemslev taraf\u0131ndan al\u0131mlama ve okuman\u0131n bir birimi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re yaln\u0131zca iki boyutlu bir y\u00fczey halinde kalan foto\u011fraf\u0131n lexis’i sineman\u0131nkine oranla her zaman k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u0131sad\u0131r. Sinema filmi iki […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-487","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=487"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1146,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/487\/revisions\/1146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iderman.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}